Toen we de lockdown afkondigden, dacht ik: ik ben besmet. We zaten met véél te veel experts en kabinetsleden bij elkaar en er werd enorm veel gehoest

humo sprak metViroloog Steven Van Gucht

‘Ik heb doodsbedreigingen gekregen, maar ook veel liefdesbrieven’

Viroloog Steven Van Gucht (43) meldde drie maanden lang dagelijks hoeveel Belgen er gestorven waren aan het nieuwe coronavirus. Steeds helder, sereen en met een hoopgevende touch. Een openhartig gesprek over de inschattingsfouten, de coronazomer en de liefdesbrieven van bewonderaars. 'Als deze crisis president Trump ten val brengt, zal ik trots zijn op het virus.'

HUMO Hoe maakt u het?

STEVEN VAN GUCHT «Vorige week dacht ik dat het virus mij te pakken had. Ik voelde me niet voor 100 procent in orde en had keelpijn. Ik stak in ons lab een wissertje in mijn keel en neus. Het resultaat was negatief. Wellicht was het gewoon vermoeidheid.»

HUMO Ik hoorde dat het staafje dieper moet dan plezierig is.

VAN GUCHT «Het kan vervelend zijn, maar het is dan wel een teken dat het goed is gedaan. In België testen we tien- tot vijftienduizend mensen per dag - veel meer dan pakweg Nederland doet - waardoor we veel gevallen oppikken. Alleen dalen de cijfers niet meer zo sterk.»

HUMO Baart dat u zorgen?

VAN GUCHT «Ik kijk er met argusogen naar. Het is een kritiek moment: de komende weken worden spannend. Maar een nieuwe stijging zou zeker geen verrassing zijn. We hadden die zelfs al eerder verwacht, want de voorbije weken zijn veel maatregelen losgelaten. Zolang de absolute aantallen laag blijven, hoeft dat ook niet zo erg te zijn. Of de stijging zal aanhouden, hangt af van de kwaliteit van de contact-tracing en de discipline van de bevolking. Je merkt wel dat mensen wat geruster worden.»

HUMO Sciensano, het instituut waar u werkt, speurt nu naar plaatselijke uitbraken.

VAN GUCHT «Vaak zijn spectaculaire lokale stijgingen te wijten aan een uitbraak in een instelling, zoals een woonzorgcentrum of een asielcentrum. Dan hoef je op gemeentelijk niveau niets te doen. De recente uitbraak in Duitsland deed zich voor in een grote slachterij. De werknemers wonen allemaal in de buurt van dat bedrijf, en daarom werd de hele regio afgesloten.»

HUMO Kan dat hier ook?

VAN GUCHT «Waarom niet? Het is inderdaad moeilijk om bijvoorbeeld Vlaanderen af te sluiten, omdat veel mensen in Brussel gaan werken. Maar als er een uitbraak in één gemeente is, kun je er wel de horeca sluiten of markten verbieden.»

HUMO Verwacht u een rustige zomer?

VAN GUCHT «Als de mensen de basisregels respecteren wel, ja. Ze moeten afstand houden, hun contacten beperken en die buiten ontmoeten, enzovoort. We hebben de grote luxe dat er geen griepvirus circuleert en dat weinig mensen verkouden zijn. Verdachte symptomen vallen op en we kunnen snel testen. Wat ook helpt, is dat mensen in de zomer meer buiten leven.»

HUMO De cafés mogen openblijven tot 1 uur, we mogen vijftien personen toelaten in onze bubbel, de grenzen gaan weer open: kunnen we ons dat veroorloven, denkt u?

VAN GUCHT «Wat we doen, is veel minder belangrijk dan de manier waarop we het doen. Er schuilt geen harde wetenschap achter het aantal contactpersonen dat je mag hebben. Belangrijker is de vraag: hoe gedraag ik mij? Je kunt veilig op café gaan of een barbecue met je familie organiseren, maar je geeft beter geen kussen of knuffels.»

HUMO De voorbije weken zagen we hoe vooral jongeren de regels beu waren: er waren weer party's op straat. Bent u bang dat dat nog zal gebeuren?

VAN GUCHT «Ja. Er kan een moeheid ontstaan, rebellie zelfs. Begrijpelijk. Mijn zoon is 14 en hij heeft wekenlang les gekregen via een computerscherm. Dat moet vreselijk zijn. Hij was blij dat hij weer naar school mocht. Ik voelde dat hij het lastig had, en dat hij zich nu weer beter in zijn vel voelt. We spreken altijd over de ouderen, maar ook de jongeren zijn slachtoffers. Ze hebben in isolement geleefd, het afstandsonderwijs blijkt niet ideaal te zijn, en ook de vooruitzichten zijn somber. Velen zullen moeilijk werk vinden. Dat is zeer ernstig.»

HUMO Vreest u op termijn sociale onrust?

VAN GUCHT «Absoluut. De onrust in de VS is niet toevallig nu ontstaan: de coronacrisis was de vonk die het onderhuidse ongenoegen heeft doen ontploffen. Dat zie je keer op keer bij revoluties: er zijn structurele problemen, maar één gebeurtenis doet de vlam in de pan slaan.»

HUMO De protesten sloegen over naar ons land. Kon u daar begrip voor opbrengen?

VAN GUCHT «Ik raad betogen af, maar ik had wel de indruk dat de meeste demonstranten afstand hielden en maskers droegen. Ik heb veel meer moeite met clandestiene feesten, zoals op het Flageyplein in Elsene. Ik begrijp dat er zoiets bestaat als structureel racisme. Ik weet niet of 'racisme' het juiste woord is, maar sommige groepen in onze samenleving hebben het wel moeilijker. Dus ik heb wel een zekere sympathie voor die beweging, zeker wanneer men probeert te betogen op een manier waarop men respect heeft voor de regels en elkaar. Voor de plunderingen heb ik geen goed woord over. Als je onvrede gebruikt als excuus om ruiten in te gooien en met een wasmachine naar buiten te lopen, is je motivatie niet bepaald nobel.»

HUMO Na een betoging, een lockdownfeest of een drukke zaterdag lazen we in de media: 'We zullen het over twee weken voelen!' Maar de besmettingscijfers dalen.

VAN GUCHT «Het rare met dit virus is dat het merendeel van de besmette mensen niet zo besmettelijk is: zo'n 10 procent is verantwoordelijk voor 80 procent van de nieuwe infecties. Als zo iemand in korte tijd veel contacten heeft, wordt hij een superverspreider. Als je dan niet snel ingrijpt, verdubbelt het aantal besmettingen om de zoveel dagen. Een clandestien dansfeest kan dus leiden tot tientallen besmettingen, maar je kunt ook geluk hebben. En we hebben geluk gehad, zo blijkt nu.»

HUMO Bent u hoopvol over een vaccin?

VAN GUCHT «Ja. Ik denk dat we in de loop van volgend voorjaar kunnen beginnen te vaccineren. Het spreekt voor zich dat we eerst de risicogroepen en zorgverleners inenten, en daarna de rest. Uiteindelijk zullen we wellicht iedereen vaccineren. Ook bij gezonde, jonge mensen kunnen de longen er onder de microscoop als appelmoes uitzien.»

HUMO Ziet u ons volgend jaar rond deze tijd voor grote schermen dicht bij elkaar staan om de Rode Duivels aan te moedigen?

VAN GUCHT «Misschien wel, hoor. De farmagiganten boeken snel vooruitgang, en meer dan één vaccin zal doeltreffend en veilig zijn. En in België kunnen wij met ons fijnmazige netwerk van huisartsen héél snel de bevolking vaccineren. Nu al wordt 20 tot 30 procent van de bevolking in enkele weken tijd ingeënt tegen de griep. België oefent nu druk uit bij de Europese Commissie om de verdeling op Europees niveau te organiseren, anders zullen we een potje armworstelen tussen de lidstaten zien, en dat zou niet fraai zijn. In zo'n machtsstrijd delf je als klein land het onderspit. Stel je voor dat Duitsland zijn hele bevolking kan vaccineren en er bij ons nog senioren sterven omdat wij geen vaccins hebben: dat mag niet gebeuren.»

HUMO Bent u zelf bang van het virus?

VAN GUCHT «Ik heb nooit gedacht dat ik op intensive care zou belanden, ik ga ervan uit dat mijn lichaam het wel zal aankunnen. Bang ben ik niet, maar ik heb wel altijd op mijn gedrag, de afstand en de handhygiëne gelet. Ik heb vroeger een lichte vorm van smetvrees gehad: ik weet hoe ik het risico kan beperken. Waar ik niet graag kwam, was het Crisiscentrum bij Binnenlandse Zaken: kleine lokalen, kogelvrij glas, alles was potdicht. Dat is heel goed om terroristen buiten te houden, maar door het gebrek aan luchtcirculatie níét ideaal tegen het virus. Ik ben er zoveel mogelijk weggebleven.

»Er was één moment waarop ik overtuigd was dat ik besmet zou raken: de avond waarop we de lockdown afkondigden. We zaten met de virologen, experts en leden van de kabinetten samen in een vergaderzaal, met véél te veel mensen bij elkaar. Er werd enorm veel gehoest, en iedereen had een uitleg: 'Ik heb dat altijd in maart.' Jaja (lacht). Ik dacht dat we allemaal prijs zouden hebben. Uiteindelijk is er niemand ziek geworden.

»Daarna ben ik met Emmanuel André een pint gaan drinken. We voelden ons allebei onzeker. Stel dat die maatregelen toch niet nodig waren: misschien hadden we de situatie wel fout ingeschat? Maar in dat café zag ik bezoekers roepen, rond elkaars nek hangen en elkaar knuffelen. Ik zei tegen Emmanuel: 'We hebben de juiste beslissing genomen.'»

HUMO In januari kende niemand u, vandaag bent u een BV: een Bekende Viroloog.

VAN GUCHT «Ik weet niet goed hoe ik het moet plaatsen. Ik begin het ook nu pas te merken. In de eerste weken kwam ik niemand tegen op straat, want iedereen zat in zijn kot (lacht). Mijn ex ging naar de winkel voor mij, en mijn buurvrouw bereidde mijn maaltijden: ik zag gewoon niemand. En de persconferenties hielden we voor een lege zaal.

»Zelfs met een mondmasker op heeft iedereen mij herkend. Mijn zoon heeft opgemerkt dat er twee categorieën zijn: er zijn er die proberen discreet te zijn en beleefd doen alsof ze me niet herkennen, en anderen die mij staan aan te gapen.»

Ik ben in de crisisfase vele kilo's afgevallen, maar het positieve nieuws is dat ik de voorbije weken wat verdikt ben, onder meer dankzij de kookkunsten van mijn buurvrouw (lacht).

SUSKE EN LAMBIK

HUMO Streelt die aandacht uw ijdelheid?

VAN GUCHT «Absoluut niet. Ik heb gewoon mijn verantwoordelijkheid opgenomen. Het grappige is dat mijn buitenlandse collega's precies hetzelfde voorhebben. Ik ken Christian Drosten (Duits viroloog, red.) en Marion Koopmans (Nederlandse virologe, red.) al jaren. Wij zijn anonieme figuren die elkaar op congressen ontmoeten, en plots zijn we sterren, of toch publieke figuren. Ik heb nu een pagina op Wikipedia, dat is zeer bevreemdend.»

HUMO U kreeg zelfs een eigen teken in de Vlaamse gebarentaal.

VAN GUCHT «Een verwijzing naar het litteken onder mijn lip. Als er iets is dat mij de voorbije maanden heeft geflatteerd, is het dat wel. Ik kreeg tranen in de ogen toen ik dat zag.

»Ik ben een Suske en Wiske-freak, en de cartoonist Lectrr heeft me een tekening gestuurd met mij als Suske, Marc Van Ranst als Lambik en Maggie De Block als Jerommeke (lacht). Dat vind ik heel bijzonder.»

HUMO U hebt ook huwelijksaanzoeken gekregen, heb ik vernomen.

VAN GUCHT (lacht) «Dat niet, maar wel heuse liefdesverklaringen. Ik heb een hele stapel liggen. (Toont brieven en kaartjes) Ik krijg boeken, tegoedbonnen voor restaurants, dankbetuigingen... Het is onvoorstelbaar. Ik krijg veel boodschappen via mail, maar ook handgeschreven brieven. Ik hou zoveel bij als ik kan. Dat doet allemaal deugd, en ik wil al die mensen bij dezen hard bedanken. Ik wist in de verste verte niet dat ik zoveel betekende voor anderen. Die steun was erg belangrijk voor mij, want hoewel 90 procent van de berichten positief was, waren er ook azijnpissers bij. Ik heb zelfs haatberichten en doodsbedreigingen gekregen. Het moeilijkste was dat sommigen mij vereenzelvigden met de sterfgevallen. Ze achtten mij verantwoordelijk voor het virus en de maatregelen. Alsof ik die lockdown had opgelegd en dat leuk vond.»

HUMO U moest ook elke dag slecht nieuws brengen. Het goede nieuws, zoals de versoepeling van de maatregelen, brachten de politici wel.

VAN GUCHT «Ik heb daar nooit zo over nagedacht. Ik zag het als mijn verantwoordelijkheid. Samen met Emmanuel André kon ik de context schetsen, mensen geruststellen en via de laatste wetenschappelijke inzichten wijzen op wat ze konden doen. We konden tips geven en mythes ontkrachten. Het was belangrijk dat wetenschappers die persconferenties gaven, omdat veel mensen dan luisterden. Maar het was soms wel zwaar.»

HUMO Emmanuel André stortte in toen jullie vertelden dat er een meisje van 12 gestorven was.

VAN GUCHT «Ik wist het al van de avond ervoor en kon mij voorbereiden, maar Emmanuel heeft het pas een halfuur vóór de persconferentie vernomen. Hij heeft drie jonge kinderen, het is logisch dat hij het moeilijk kreeg. Ik heb mijn ex-partner gebeld met de vraag om onze zoon even weg te houden van het nieuws, want ik wist dat het uitgebreid in de media zou komen. Van cijfers kun je afstand nemen, maar het overlijden van dat meisje was heel concreet. Er was ook de angst: wat als er nog kinderen sterven?»

HUMO André zette een stapje achteruit om bij zijn gezin te kunnen zijn, u niet.

VAN GUCHT «Normaal is mijn zoon om de week bij mij, maar dat ging nu niet: ik had tot 's avonds laat vergaderingen of zat in tv-studio's. In de aanloop naar de lockdown kon ik het virus niet loslaten. Nachten van drie uur slaap waren toen de regel. Ik zat bomvol adrenaline, daardoor kon ik het ook aan. Nu lijkt het wat rustiger, maar ik ben nog steeds van 's morgens tot 's avonds bezig: ik moet namelijk een laboratorium leiden. Ik heb sinds februari welgeteld nul dagen vakantie gehad. Ik hou het nog vol, maar ik voel dat ik er even tussenuit moet - zeker omdat het najaar en de winter opnieuw lastig zullen worden. Ik ben in de crisisfase vele kilo's afgevallen, maar het positieve nieuws is dat ik de voorbije weken wat verdikt ben, onder meer dankzij de kookkunsten van mijn buurvrouw (lacht)

HUMO Vanwaar komt uw passie voor virussen?

VAN GUCHT «Ik ben opgegroeid op een boerderij. Er braken soms ziektes uit bij onze dieren. Ik heb gezien hoe een virus nesten honden volledig uitroeide, en hoe erg die dieren afzagen. En wij stonden machteloos. Er was een vaccin, maar dat werkte niet goed. Dat heeft mij altijd gefascineerd als kind: wat is een virus, en hoe kunnen we dat bestrijden? Ik wilde alles weten over die infecties. Ik heb diergeneeskunde gestudeerd, en voor mijn doctoraat heb ik griep en coronavirussen bij varkens bestudeerd. Die dieren staan model voor mensen.»

HUMO In de opleiding diergeneeskunde staan virussen centraal, méér dan in de opleiding mensengeneeskunde?

VAN GUCHT (knikt) «De diergeneeskunde is heel sterk in het bestrijden van infectieziekten omdat alles aandacht krijgt: je moet de populatie controleren, vaccineren, besmettingen tegengaan, enzovoort. Dat komt omdat de veehouderij economisch zo belangrijk is. Een modern boerenbedrijf is veel beter beveiligd dan een doorsnee woonzorgcentrum: je raakt er niet binnen als je niet eerst volledig ontsmet bent.»

HUMO We kunnen mensen niet behandelen zoals dieren.

VAN GUCHT «Besmette mensen sturen we niet naar het slachthuis, nee. Maar elk jaar wordt de hele Belgische veestapel gescreend op een aantal virussen: dat moeten we misschien ook bij de bevolking doen. In principe lijken mensen en dieren erg op elkaar.»

HUMO Ook wij zijn uiteindelijk maar dieren, en het nieuwe coronavirus wrijft het ons nog eens onder de neus.

VAN GUCHT «Helemaal akkoord. Ik moest de voorbije maanden soms denken aan de film 'War of the Worlds', waarin de aarde door aliens wordt aangevallen. De mensheid verweert zich met zwaar geschut en atoombommen, tevergeefs. Tot de aliens gewoon doodvallen omdat ze niet bestand zijn tegen onze bacteriën en virussen. Daar zit een mooie biologische waarheid in: die indringers hadden hun plaats op de aarde niet verdiend.

»Ook wij mogen niet denken dat we de koning van de schepping zijn. Wij zijn maar een product van de natuurlijke evolutie. Het is treffend dat net zo'n minuscuul virus, het kleinste onderdeel van de natuur, zo'n impact kan hebben op de economie en ons welzijn. Deze episode betekent niet het einde van de mensheid, maar we moeten beseffen dat we maar beter nederig blijven.»

HUMO U hebt precies een haat-liefderelatie met virussen.

VAN GUCHT «Ik wil zo'n virus uitroeien, maar ik heb er tegelijkertijd een enorme bewondering voor. Wat mij in het bijzonder genoegen schenkt, is dat dit coronavirus de ondergang zal betekenen voor Donald Trump. Hij houdt al jaren stand door mensen af te dreigen en het luidst te roepen. De waarheid of goede argumenten doen er niet toe. Maar een virus kun je niet afdreigen. De mensen zien nu dat de realiteit zijn dwaasheid inhaalt. Ik denk niet dat hij de presidentsverkiezingen in november zal winnen. Dan zal ik toch trots zijn op dat virus.»

HUMO Wat vond u nog positief aan deze periode?

VAN GUCHT «Ondanks de tragedies viel mij toch de schoonheid van de wereld op. De lege straten, de blauwe lucht zonder witte strepen. Toen ik in april naar de VRT-studio's reed, was ik soms de enige op de E40 en de ring rond Brussel. Het leek alsof ik in een apocalyptische film was beland. Maar in Brussel viel me op wat een mooie stad het is. Ik kon plots de gebouwen en de brede lanen bewonderen. Ook de solidariteit tijdens de lockdown was ongezien. Het applaus, de spandoeken, de mensen die elkaar hielpen met inkopen... Je zou het soms niet zeggen als je naar het nieuws kijkt, maar ik heb gemerkt dat de meeste mensen deugen.»

HUMO Zullen we anders gaan leven door het nieuwe coronavirus? Minder vliegen, minder ontbossen?

VAN GUCHT «Ik hoop het. Er zijn veel geesten gerijpt.»

HUMO Overheden pompen wel weer miljoenen in de luchtvaartmaatschappijen.

VAN GUCHT «Als je die nu niet redt, bestaat er over een jaar geen enkele maatschappij meer, en dat wil niemand. We moeten wel meer nadenken over hoe vaak we vliegen, en of het wel oké is dat we voor 50 euro heen en terug kunnen vliegen naar Barcelona, maar ik vind het normaal dat we de luchtvaart nu ondersteunen.»

HUMO Kijkt u vooral naar China om nieuwe pandemieën te voorkomen?

VAN GUCHT «Wetenschappers hebben drie jaar geleden al gewaarschuwd voor dit probleem. Maar Chinezen zijn vleermuizen blijven consumeren en levend wild blijven verhandelen op de wet markets. Dat had al lang gestopt moeten worden, punt. Dan hadden we deze crisis niet gehad. Het probleem is dat er véél bedreigingen zijn. De vogelgriep breekt elk jaar uit, wellicht bijvoorbeeld opnieuw in Thailand. Moeten we dan iedereen die daar is geweest in quarantaine plaatsen? Nee. Om de zoveel jaar heb je gewoon prijs, en je kunt niet voorspellen wanneer.»

HUMO Hoeveel punten geeft u België na de eerste golf?

VAN GUCHT «7 op 10, omdat ons testbeleid is uitgebreid en we snel maatregelen genomen hebben en de aanpak van onze ziekenhuizen een voorbeeld was voor de wereld. Maar een crisis los je op in vredestijd. Ons land kreunde onder de versnippering en de onderbezetting, waardoor we de crisis niet altijd efficiënt konden aanpakken. Er zitten overal te weinig mensen. Hoe vertraag je een virus? Door mensen te testen en te isoleren. In Vlaanderen waren er twintig contact-tracers, Brussel moest het doen met twee gezondheidsinspecteurs. Zij werden overrompeld. Er is overlegd met negen ministers van Volksgezondheid - ik vergeet zelf soms hoeveel er zijn - en vertegenwoordigers van alle overheden, maar in oorlogstijd heb je één leider nodig die de lijnen uitzet. Wij hebben de GEES, de Taskforce Testen, de Taskforce Tekorten, het Wetenschappelijk Comité... Ik wist soms niet goed wie al wat beslist had, en wat ikzelf geacht werd te doen.»

HUMO Heeft die versnippering levens gekost?

VAN GUCHT «We zijn heel vroeg in lockdown gegaan, en ik denk niet dat het sneller was gelukt in een ander politiek systeem. Er was lang geen urgentie aan de politieke top. Of je nu één of negen bevoegde ministers hebt: zonder urgentie was zoiets historisch niet doorgevoerd.»

HUMO Welke inschattingsfouten zijn er gemaakt?

VAN GUCHT «We hadden in februari breder moeten testen: dan zouden we ook de mensen opgespoord hebben die al vóór de krokusvakantie besmet waren. Erika Vlieghe, Marc Van Ranst en ik hebben daarvoor gepleit, maar het tegenargument luidde dat de griep in het land was: dan hadden we bijna 10 procent van de bevolking moeten testen.»

HUMO Hadden we daarvoor niet te weinig testmateriaal?

VAN GUCHT «Dat ook: de coronatest was er pas in januari, en toen was de capaciteit beperkt. We konden enkele honderden tests per dag doen, maar zelfs dat is niet gebeurd: je moest koorts hebben, hoesten én uit Hubei komen, een Chinese regio die eind januari al afgesloten was. Maar we vermoedden dat het virus via andere wegen zou binnenkomen, en niet uit de acute brandhaarden.»

De coronacrisis betekent niet het einde van de mensheid, maar we moeten beseffen dat we maar beter nederig blijven.

FEESTEN EN ZINGEN

HUMO Hebben de wetenschappers het virus ook niet onderschat?

VAN GUCHT «Het eerste bevestigde coronageval dateert van 1 maart en de lockdown is afgekondigd op 13 maart: dat is erg snel voor zo'n historische beslissing. Vóór de krokusvakantie waren al onze stalen negatief: het virus circuleerde amper in België. Het raakte pas verspreid toen de skiërs terugkeerden. Toen was het ons te snel af. We dachten dat het aantal besmettingen geleidelijk zou stijgen, maar plots ging het erg hard. Italië heeft veel mensen wakker geschud, ook mij. Het sterftecijfer was er véél hoger dan in China. Bij ons was er eerst geen spoor van het virus, en minder dan twee weken later moest het land dicht.»

HUMO De situatie in Italië ontaardde nog tijdens de krokusvakantie. Hadden jullie niet harder moeten aandringen om de skiërs thuis in quarantaine te houden bij hun terugkeer? Nu stond er alleen online: 'Blijf thuis als je je ziek voelt.'

VAN GUCHT «Vóór de krokusvakantie bleek uit de Italiaanse cijfers dat het nog meeviel, en het virus zat niet in de skigebieden. Achteraf gezien hadden we de skiërs uit Italië inderdaad moeten verplichten om twee weken thuis te blijven met hun gezin. Maar dat kreeg je op dat moment niet verkocht.

»Ik ben tijdens de krokusvakantie ongerust geworden. Ik heb toen in élk interview gezegd dat mensen thuis moesten blijven als ze zich ziek voelden. Het probleem is dat véél mensen zich in februari en maart minder lekker voelen.»

HUMO Virologen hadden toch meer kunnen doen dan zieken aansporen om thuis te blijven?

VAN GUCHT «Ja, we hadden van politici kunnen eisen dat ze het land op slot deden. Maar dat hadden ze nooit kunnen verkopen aan de bevolking. Wie daarom vroeg, werd afgeschilderd als een dramaqueen. Geen enkel land nam op dat moment zulke maatregelen.

»We weten nochtans dat skigebieden de perfecte omgeving zijn voor een virus: een uitbraak van mazelen begint dikwijls als skiërs terugkeren. Ze hebben dan een week in een kleine ruimte gefeest, gezongen en geroepen met twintig andere nationaliteiten. Zo kan een virus zich snel verspreiden.»

HUMO Maken we nu niet dezelfde fout? Belgen kunnen naar landen reizen waar meer mensen besmet zijn geweest.

VAN GUCHT «Ik ben daar ook ongerust over. Ik voel de druk vanuit de toeristische sector om de grenzen te openen, maar het coronavirus kon net uitbreken door het toerisme en de zakenreizen. Belgen die op vakantie gaan, moeten goed op hun gedrag letten. In de bergen rondtrekken met een tentje is ongevaarlijk, maar in Zwitserland zijn de nachtclubs, bijvoorbeeld, opnieuw open. Dat baart mij zorgen.»

HUMO Binnenkort zijn ook in ons land toeristen welkom uit een aantal niet-EU-landen.

VAN GUCHT «We praten nog over de voorwaarden die we kunnen opleggen. Het moet haalbaar zijn: je kunt mensen vragen om twee weken in quarantaine te blijven, maar dat is niet makkelijk te controleren.»

HUMO Wat gaat u doen?

VAN GUCHT «Ik zal wellicht last minute een hotelletje boeken in Zwitserland of Oostenrijk en in de bergen wandelen of kajakken. Dat heeft niets met corona te maken: ik vermijd op reis graag de drukte.»

HUMO U geeft ons land een 7 op 10, maar de oversterfte ligt hoog: in Europa scoren alleen Spanje, Italië en het VK slechter. Hoe kan dat?

VAN GUCHT «60 procent van de overlijdens zit in de categorie van de 80-plussers. We hadden duidelijk een probleem bij de woonzorgcentra. Ik weet ook niet hoe het komt dat men in andere landen die mensen blijkbaar beter heeft kunnen afschermen. Mogelijk heeft het iets te maken met de samenleving: in veel landen wonen ouderen langer in gezinsverband samen dan hier. Dat moet nog goed bestudeerd worden.»

HUMO The Economist schreef dat de Belgische aanpak ondermaats was.

VAN GUCHT «Dat artikel was pure rommel, van het begin tot het einde. Ze ontwerpen zelf een ranking op basis van allerlei criteria, maar de cijfers komen uit de lucht gevallen. Ze spreken over uitgestelde kankerbehandelingen, maar er is in ons land géén dringende kankerzorg uitgesteld. Als je dieper ingaat op de cijfers, kom je uit bij artikels waarin experts hun verwachtingen oplijsten. Puur nattevingerwerk. Uiteindelijk scoren we zo slecht omdat The Economist de oversterfte vier keer zo belangrijk maakt als andere indicatoren. Oké, maar noem het dan gewoon een ranking van oversterfte, en niet van de corona-aanpak.»

HUMO Het zorgpersoneel had wel te weinig beschermingsmateriaal. Klopt het dat de virologen hamerden op een nieuwe voorraad mondmaskers voor zorgverleners, maar dat de overheid liet begaan?

VAN GUCHT «Ja. Het was een heikel punt in de politiek: miljoenen euro's steken in een voorraad die de vorige keer tien jaar had liggen verrotten. We hoorden in februari: 'De markt zal het wel oplossen. We zullen die maskers wel bestellen als het nodig is.' Dat was een inschattingsfout.»

HUMO Vlamingen dragen nauwelijks hun mondmasker. Ligt dat aan de verwarrende communicatie van de virologen?

VAN GUCHT «We zagen in de eerste fase van de lockdown mensen maskers dragen waar dat geen zin had, zoals op straat of alleen in de auto, terwijl er in de zorgsector een tekort was. Onze boodschap was altijd: in zo'n context helpt een masker niet. De boodschap was nooit: mondmaskers hebben geen zin. Maar geen énkele wetenschapper vindt mondmaskers een wondermiddel, want je moet ook afstand houden, je handen wassen, je contacten beperken, enzovoort.»

HUMO Zullen we het beter doen in het najaar?

VAN GUCHT «We zijn beter voorbereid. Maar we zullen véél moeten testen. En mensen mogen niet klagen als ze tien dagen thuis moeten blijven. Hoe dan ook zou een nieuwe lockdown zéér moeilijk te verkopen zijn.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234