'Ik heb weleens Tinder en Grindr gecheckt, omdat ik de grapjes van de jongeren wil begrijpen.' 'Radio Gaga' bij de norbertijnen in Averbode

‘We krijgen veel aanvragen om hier te komen filmen,’ zegt abt Jos Wouters. ‘Meestal zeggen we: ‘Vergeet het.’ Het is hier geen dierentuin, hè.’ Nee, de abdij van Averbode is overduidelijk géén zoo. Voor de laatste aflevering van ‘Radio Gaga’ maken de norbertijnen een uitzondering: voor één keer mag Humo meegluren.

'Als iemand ooit bewijst dat God bestaat, dan zou ik het hem erg kwalijk nemen'

Betreed de gangen van het klooster en er daalt iets over je neer. Omdat we de Heilige Geest niet valselijk willen beschuldigen, houden we het op een vaag gevoel dat deze eeuwenoude tegels gewijde grond zijn. Het getik van hoge hakken hoort hier niet thuis – witte kousen in sandalen zijn hier de norm. Dan maar onhandig verder op onze tenen. Erg snel gaat dat niet. ‘Da’s de bedoeling,’ zegt abt Jos, ‘dat het leven hier vertraagt, dat je gas terugneemt.’

Antwoorden doet abt Jos ook traag. Na elke vraag staart hij peinzend voor zich uit. Net als we denken dat er niks meer komt, volgt er een klaterlach. Zoals wanneer we hem vragen of hij zichzelf een goed mens vindt.

jos wouters (57) «Wat een rare vraag. (Lacht) Soms wel, ja.»

HUMO Is goedheid niet het minste wat we mogen verwachten van een abt?

wouters «Een abt is natuurlijk een archetype. Het is bijna een synoniem voor rust, onthechting en wijsheid. Maar ben ik dat? Neuh.»

HUMO Wat moet een pater in z’n mars hebben om het tot abt te schoppen?

wouters «Niks. Verkozen worden en ja zeggen.»

HUMO U stond er niet voor te springen?

wouters «Iemand moet het doen, hè. Ik heb het ambt nooit geambieerd, maar je moet al een serieuze reden hebben om nee te zeggen, als jij uit al die stemrondes naar voren komt.

»Een abt kiezen gebeurt bij volstrekte meerderheid: meer dan de helft van de confraters moet voor jou stemmen. Dan komt de keuze vanzelf neer op een compromis: figuren met een sterk profiel, die de boel flink dooreen zouden schudden, halen het zelden of nooit. Toen ik de vraag kreeg, dacht ik: ‘Amai, hoe ga ik dat hier doen?’ Ik zag het niet direct zitten.»

HUMO U trad in op uw 18de. Komt u uit een streng katholiek nest?

wouters «Religie werd bij ons zeker niet op een drammerige manier beleefd. We gingen wel elke week naar de kerk, maar in die tijd deden wel meer mensen dat (lachje). Al vrij jong wist ik dat ik het klooster in wilde.»

HUMO Hoe komt een kind op dat idee?

wouters «Het is niet makkelijk om terug te kijken naar het kind dat ik toen was. Hoe geloofde ik toen? Heel naïef, denk ik. De Bijbelverhalen maakten evenveel indruk op me als een bericht uit de krant. Jezus die de lamme geneest: ik vond dat spectaculair. Tijdens de les gewijde geschiedenis plakte de meester al die figuren op een magneetbord. Ik zie ze nog zo voor me.

»Eén van de eerste ontdekkingen die je hier doet, is hoe relatief het kloosterleven is. Als puber dacht ik dat intreden me veiligheid zou geven. Van buitenaf zie je vooral de rust, de regelmaat, de eeuwenoude gebouwen in het weidse landschap. ‘In zo’n setting,’ denk je, ‘hebben levensvragen en twijfels geen vat op mij.’ Maar al snel kom je erachter: je blijft hier gewoon een mens. En maar goed ook.»

'Op mijn computer heb ik de functie ouderlijk toezicht ingeschakeld. Niet voor de porno, maar ik kan blíjven kijken naar filmpjes van olifanten'

HUMO Mist u de knusheid van een gezin?

wouters «In het begin wel. Niet dat ik ’s nachts lag te huilen in mijn bed, maar ik heb wel moeten doorbijten. Ik miste mijn ouders, mijn broers, de vrienden van de jeugdbeweging. Soms is het hier eenzaam. Maar iedereen die verder kijkt dan z’n neus lang is, is eenzaam – dat heb ik uit een boekje van de Russische schrijver Leskov. Misschien dacht ik vroeger dat eenzaamheid binnen deze muren een zekere glans zou krijgen, maar ook dat bleek niet waar. Paradoxaal genoeg moet iemand die in dit soort gemeenschap wil leven, in staat zijn om alleen te zijn. Anders lukt het niet.

»Toen ik intrad, mocht ik van de abt wel mijn kippen meenemen. Ik heb er nu een veertigtal, en nog een stuk of wat hanen. Die mest ik vet voor de slacht. Vroeger kneep ik de hanenkuikentjes dood en gooide ik ze weg.»

HUMO Zo wreed! En dat voor een abt.

wouters «Die reactie kreeg ik ook. Maar je hebt maar één haan nodig in een kippenhok. Pas op: ik vond dat doden onaangenaam. Voor mij zit God in alles, dus ook in mijn kippen. Maar slachten hoort bij de natuur.»


Twee jaar verliefd

wouters «Als novice zat ik in een groep van bijna twintig jongens. Daar zijn er veel van weggegaan. Sinds midden jaren 60 blijft ongeveer de helft over. De redenen waarom paters weggaan, vallen moeilijk in één zak te schudden. Soms missen ze een relatie – da’s een klassieker. Iedereen wordt weleens verliefd. Eigenlijk is verliefdheid best prettig.»

HUMO Hoe vaak is het u overkomen?

wouters «Meer dan eens. Eén keer zo ernstig dat het anders had kunnen uitdraaien. Ik had haar leren kennen op één van de jongerenactiviteiten hier. Die hele verliefdheid heeft een jaar of twee geduurd. Het is uiteindelijk niet doorgegaan, omdat ik vond dat ze een echte ja verdiende. Die kon ik haar niet geven. Maar we zijn allebei goed terechtgekomen. Ze heeft intussen een man en drie kinderen. We hebben nog altijd contact: één keer per jaar ga ik naar haar; één keer per jaar komt zij naar hier.

»Ik kijk zonder spijt op die verliefdheid terug. Voor een stuk was mijn keuze ook een keuze voor mezelf: ik was al rond de 30 en op die leeftijd weer helemaal opnieuw beginnen, dat zag ik toch niet zitten. Ik kon beter blijven waar ik was. In elke keuze zit iets onvolmaakts, iets dat je kunt laten wringen. Ik vind het beter die imperfectie te aanvaarden. Ik wil die verliefdheid niet uitgommen, maar ik wil me er ook niet door laten verlammen.»


OUDERLIJK TOEZICHT

HUMO Was dat de enige keer dat u twijfelde aan uw keuze voor de abdij?

wouters «Ik heb er weleens aan gedacht monnik te worden: ik zou me soms nog meer uit de buitenwereld willen terugtrekken. Ik snak ernaar over bepaalde dingen geen mening te hoeven hebben.»

HUMO Terwijl iedereen vast wil weten wat de abt van Averbode denkt over hete hangijzers als abortus of het homohuwelijk.

wouters «Klopt. En ik heb daar dus géén mening over klaarliggen.

»Toen ik in 2006 abt werd, kwam ‘Terzake’ me interviewen. Alles ging goed, tot ze over het priesterschap voor vrouwen begonnen. Toen ben ik stilgevallen. Stel je voor: tien seconden stilte op de nationale tv. Ik wist gewoon niet wat ik moest zeggen.»

HUMO Weet u het nu wel?

wouters «Ik weet wat de kerkelijke visie is en die kan ik desgewenst herhalen: Jezus was een man en heeft mannelijke apostelen gekozen om hem te vertegenwoordigen. Dat impliceert dat een vrouw dat niet zou kunnen. (Zucht) Dat klopt dus niet: overal ter wereld draaien parochies op vrouwen. Maar ik ga er ook niet voor in de bres springen. Ik zie het als een probleem dat vastzit. Mijn mening zal daar echt niets aan veranderen.

»De kerk zit al vijfhonderd jaar in een verweerpositie. Al eeuwen is de toon van officiële kerkelijke uitspraken een beetje paniekerig: ‘Alles gaat naar de knoppen en wij moeten de boel overeind houden.’ Een bijzonder vermoeiende positie. Maar ik zie niet direct een alternatief, dus blijf ik liever stil.»

HUMO Wereldvreemd zijn jullie hier niet: het wereldwijde web reikt tot in de abdij.

wouters «Op mijn computer en mijn smartphone heb ik de functie ouderlijk toezicht ingeschakeld. Daardoor kan ik niet op het net vóór zeven uur ’s ochtends en na halfnegen ’s avonds, en kan ik sommige websites niet bezoeken. Ik ben de code vergeten, dus nu zit ik ermee opgescheept.»

HUMO Had u dat nodig, ouderlijk toezicht?

wouters «Ik wilde vermijden dat ik te veel tijd zou verliezen met filmpjes. Dan bedoel ik niet per se porno, maar ook onschuldige dingen. Documentaires over olifanten, bijvoorbeeld: daar kan ik naar blíjven kijken. Je klikt van het ene filmpje naar het andere. Waar kom je dan uit? Ik weet het niet en ik wil het niet weten. Dat ouderlijk toezicht is heel onvolwassen van me, ik weet het. Maar we hoeven daar niet dramatisch over te doen: het is gewoon een kwestie van mentale hygiëne.»


COCOONEN OP DE SOFA

Sinds oktober stroomt er een scheut nieuw bloed door de abdij: drie jonge stagiair-paters krijgen de kans om acht maanden lang het kloosterleven uit te testen. Voor Averbode is dat een gloednieuwe manier van rekruteren. Abt Jos: ‘We hadden vorig jaar een oproep gedaan en de media zijn daar massaal op gesprongen. Met resultaat: drie jongens hebben zich aangediend. We zijn hier nu met 68 paters, maar met vijf 90-plussers kan dat snel slinken.’

Alsof drie stagiair-paters nog niet genoeg waren, trad er – halleluja! – eind oktober ook een twintiger toe tot de orde. Zijn komst bombardeerde confrater Vincent Ceulemans (35) tot de op één na jongste.

Vincent ceulemans «In de zeventien jaar dat ik hier nu ben, heb ik al geregeld de boodschap gekregen dat ik niet langer de jongste was. ‘Oef, ik heb de fakkel doorgegeven,’ dacht ik dan, maar elke keer ging de nieuweling weer weg. Niet dat ik me de mascotte van de gemeenschap voelde, maar de jongste heeft wel een symbolische plaats.»

'Ik zou me soms meer uit de buitenwereld willen terugtrekken. Ik snak ernaar over bepaalde dingen geen mening te hoeven hebben'

HUMO Wat maakte dat jij op je 17de dacht: ‘Als ik nu eens in het klooster ging?’

ceulemans «Ik heb als tiener mijn geloof herontdekt. Als enige van ons gezin ging ik weer wekelijks naar de kerk. Af en toe moest onze pastoor het zonder zijn misdienaar stellen. ‘Waarom zou ik niet inspringen?’ dacht ik. Sindsdien dienden we de mis met z’n tweeën. Zo is het begonnen.

»Vooral de ernstige kant van het christendom trok me aan. Het beeld dat ik op school kreeg, vond ik soft en braaf. Jezus die tegen iedereen zei: ‘Wees lief voor elkaar’ en ‘God ziet u graag.’ Ik lag daar niet wakker van. Wat me wél raakte, was het lijdensverhaal: Jezus stierf aan het kruis om ons liefde te tonen. De radicale kant van het geloof, zeg maar. Of klinkt dat in deze tijden te negatief?»

HUMO Zou jij zover gaan voor je geloof?

ceulemans «Ik vraag me soms af: als IS hier nu zou binnenvallen en ze me zouden vragen het christendom af te zweren, wat zou ik dan doen? Hier in mijn comfortabele stoel denk ik: ‘Ik speel hun spelletje niet mee.’ Maar als ik op mijn knieën zou zitten met het zwaard op de keel, zou ik misschien toch zeggen (met fijn stemmetje): ‘’t Is goe...’ (lacht)

»Mijn intrede is snel gegaan: ik ben hier een eerste keer komen logeren tussen het 5de en het 6de middelbaar. Een jaar later ben ik ingetreden. Mijn ouders hadden wel iets zien aankomen, maar ze schrokken er toch van. Zeker mijn moeder was er in het begin niet zo gelukkig mee. Opeens zaten ze thuis met een lege stoel. Kwamen ze me bezoeken, dan moesten ze op de terugweg soms stoppen, omdat ze allebei te hard zaten te huilen. Ik had daar geen last van: aan mijn tafel zaten opeens 45 nieuwe mensen.

»Ik had mezelf twaalf maanden gegeven om te testen of het iets voor mij was. Ik zie me nog op mijn 19de verjaardag door de gangen van de abdij wandelen: dat ik hier mocht zijn, was voor mij het grootste cadeau.»


Abt Jos (midden): 'Paradoxaal genoeg moet iemand die in dit soort gemeenschap wil leven, in staat zijn om alleen te zijn.

HUMO De meeste 19-jarigen willen liever een nieuwe smartphone of een nieuw lief. U had niet het gevoel dat u van alles aan het missen was?

ceulemans «Eigenlijk niet. Ik was nogal een seut. Een heel brave, soms té ernstige en té nerveuze jonge gast. Braaf en ernstig ben ik nog altijd, maar de seut is hier wel ontdooid: ik heb geleerd veel meer ontspannen in het leven te staan. Het zal er wel mee te maken hebben dat ik me aanvaard voel. Ze zijn hier oprecht met me begaan en dat doet deugd.»

HUMO In het beste geval doet een partner ook deugd.

ceulemans «Er zijn momenten – zeker nu in de herfst – dat ik denk: ‘Heerlijk met z’n tweeën liggen cocoonen op een sofa voor de open haard, dat lijkt me geweldig.’ En ja, dat zou ook leuk geweest zijn. Maar ik heb hier al momenten beleefd die ik voor geen geld had willen missen. Momenten waarop ik zat te huilen van het lachen met een groepje paters, maar ook trieste. Op een zondagavond in 2005 galmden hier plots de doodsklokken. We verliezen een paar keer per jaar wel iemand door de ouderdom, maar nu bleek het onze abt, die heel plots was overleden. We hebben dat verlies in grote verbondenheid gedragen.»

'Het vaakst word ik uitgevraagd over het celibaat: 'Hoe komde gij aan uw trekken?'(lacht)' Pater Vincent


PATER POKéMON

ceulemans «Ik heb hier ook al moeilijke periodes meegemaakt. Twee keer heb ik een zware depressie gehad. Ik kon niks meer, ik heb zelfs een periode buitenshuis verbleven. Het ging zo ver dat ik met het idee speelde om weg te gaan – ik voelde me niet meer nuttig – maar toen gaf de gemeenschap me het signaal: ‘Vincent, we geven om jou, we laten je niet vallen, ook als je niet beter wordt.’ Ik ben ontzettend dankbaar dat ze zoveel geduld met me hebben gehad.»

HUMO Maakte het kloosterleven u depressief?

ceulemans «Dat heb ik toen expliciet aan mijn dokters gevraagd: ‘Spit samen met mij uit of het dat is.’ Misschien durfde ik het niet aan mezelf toe te geven, uit angst voor de alternatieven. Maar het tegendeel was waar: deze omgeving heeft bijgedragen tot mijn genezing, omdat ze me zoveel ruimte gaven om zelf uit de put te kruipen.

»Ik sluit niet uit dat ik ooit wegga, maar elke dag wordt die kans kleiner. Zelfs als ik ooit wegga, zal ik mijn jaren in de abdij nooit als verloren tijd beschouwen. Elke dag hier is winst.»

HUMO Wat als u verliefd wordt?

ceulemans «Ik ben al verliefd geweest. Niet dat ik ze als vliegen van me moet afslaan, maar het is me al overkomen dat iemand smoorverliefd werd op mij. Op den duur heb ik een paar keer moeten zeggen: ‘Als we ooit nog zinvol contact willen hebben, dan moeten we elkaar nu een half jaar niet zien.’ Verliefdheid is als een kampvuur: blijf je daar hout op leggen, dan blijft het branden. Laat je het met rust, dan dooft het uit. Ga ik een levensproject van zeventien jaar weggooien voor een emotie die uitdooft? Nee. Maar als ik ooit tot de conclusie kom dat alles wat ik belangrijk vind zich buiten deze abdij bevindt, dan moet ik een besluit nemen. Dat geldt net zo goed voor een huwelijk of een relatie: je moet vechten voor wat je dierbaar is, maar als je hart er niet meer in zit, dan is het een kwestie van je lijf te verplaatsen naar waar je hart wél zit.

»Ik heb veel geleerd uit mijn depressie: ik moet mezelf levend houden. Ik las nu genoeg activiteiten en hobby’s in. Ik doe bijvoorbeeld aan improvisatietheater.»

HUMO U staat hier ook bekend als de gamende pater.

ceulemans «Ja, maar ik zit niet de hele dag achter mijn computer spelletjes te spelen. Ik doe aan augmented reality gaming op mijn smartphone.»

HUMO U speelt Pokémon Go?

ceulemans «Rondlopen om op beestjes te jagen? Nee, dan koop ik wel een luchtbuks. Ik speel Ingress. In plaats van op Pokémons te jagen moet je met je team grondgebied veroveren. Vlaggenroof voor op de smartphone, zeg maar.»

HUMO De abt vindt dat oké?

ceulemans «Of ik nu gewoon ga wandelen of ik doe dat met mijn smartphone in de hand en ik verover intussen nog wat terrein: dat maakt toch niet uit? Norbertijnen zijn geen monniken die opgesloten zitten, hè.

»Maar het is waar: ik hou van de moderne technologie. Behalve op Snapchat zit ik op alle sociale media. Als ik een vriendschapsverzoek krijg op Facebook, kijk ik altijd eerst hoeveel kloosterlingen die persoon al bij z’n contacten heeft. Je hebt verzamelaars die proberen bevriend te zijn met zoveel mogelijk priesters en kloosterlingen. Vervolgens bestoken ze je met de vroomste teksten. Ze bedoelen het goed, maar ik heb daar eigenlijk geen boodschap aan.»

HUMO Wordt de verleiding op sociale media niet groot?

ceulemans «De verleiding tot sociaal doen? Maar da’s een positieve verleiding. De buitenwereld komt ook gewoon binnen via de toegangspoort – daar hoef je niet voor op het internet te zitten. Deze muren dienen niet om de boze wereld buiten te houden.

»Niks menselijks is ons vreemd. Ik heb ook weleens Tinder en Grindr (apps om contacten te leggen, red.) gecheckt, gewoon omdat ik de grapjes wil begrijpen van de jongeren die ik begeleid. Ik heb medelijden met sommige mensen als ik zie hoe ze zich wanhopig tentoonstellen, in de hoop dat iemand hen leuk zal vinden. Eigenlijk ben ik blij dat ik daar niet op hoef te zitten. Als ik hier ooit wegga en een partner zou zoeken, dan zou het niet via zoiets zijn. Da’s een pure vleeskeuring.»


Pater bemint pater

ceulemans «De vraag die ik het vaakst krijg wanneer schoolklassen op bezinning komen, is over het celibaat. Eigenlijk willen ze het dan over mijn seksleven hebben. Hoe ze het vragen, hangt af van de studierichting. Volgen ze Latijn-Grieks, dan zeggen ze: ‘Mis jij niets in je leven?’ Iemand uit de richting kantoor en verkoop vraagt: ‘Hoe komde gij aan uw trekken?’ (lacht)

»Mijn antwoord is altijd hetzelfde: als je ervoor kiest, dan kun je het celibaat een plaats geven. Soms met vallen en opstaan. En altijd geldt: het kan alleen maar gezond zijn als ook de andere onderdelen van je leven gezond zijn. Seksualiteit is maar één aspect van wie ik ben. Het is niet de koning die de scepter zwaait over mijn leven.

»Ik ben een gelukkige celibatair, maar ik merk wel dat niet alle mensen die zich geroepen voelen tot het priesterschap, er even gelukkig mee zijn. Van mij mag het gerust losgekoppeld worden: laat iedereen de keuze.»

HUMO Hoe zou uw ideale partner eruitzien?

ceulemans «Mijn ideaal is dat ik iemand graag zie die mij graag ziet.»

HUMO Mag het ook wat concreter? Is het om het even of het een man of een vrouw is?

ceulemans «Voor mij hangt het van de persoon af. Persoonlijkheid en een klik maken is belangrijker dan het geslacht. Ik wil me niet inperken. Aan de ene kant is mijn ervaring te beperkt om mezelf per se in een vakje te stoppen. Aan de andere kant ben ik gewoon niet op zoek. Dus probeer ik alle mensen, mannen én vrouwen, echt graag te zien.»

HUMO U aanvaardt homoseksualiteit?

ceulemans «Ik hoef dat niet te aanvaarden: het bestaat. Ik ben zelfs tégen de zogezegde acceptatie van holebi’s: dat houdt in dat ze niet oké zijn en dat ze aanvaarding nodig hebben. Het zijn mijn broers en zussen, net als iedereen, en ik kan perfect begrip opbrengen voor iemand die verliefd wordt op iemand van hetzelfde geslacht. Uiteindelijk zijn er maar weinig mensen strikt hetero of homo, toch?»

HUMO Ik denk niet dat de paus daarmee akkoord gaat.

ceulemans «Deze wel. Hij heeft al vaak gezegd: ‘Als dat mensen van goede wil zijn en ze leven op een gelovige manier, wie ben ik dan om over hen te oordelen?’»

HUMO Wat als twee kloosterlingen bij elkaar de liefde vinden?

ceulemans «Dat is al gebeurd bij twee medebroeders. In een heel vroeg stadium van hun kloosterleven kwamen ze tot de conclusie dat samenleven hen een leuk idee leek en dat ze dat net zo goed met z’n tweeën konden. Ze zijn weggegaan en leefden nog lang en gelukkig. Goed voor hen. Bij hun vertrek werden ze misschien wat scheef bekeken door de rest van de gemeenschap, maar dat kwam vooral omdat het zo plots kwam en er weinig dialoog rond was: dat kwetste sommigen wel, maar niet het feit dat ze op elkaar verliefd waren geworden.»

HUMO Mogen homo’s kinderen adopteren?

ceulemans «Eén van de mooiste voorbeelden van ouderschap in mijn vriendenkring is dat van twee papa’s die een zoontje hebben geadopteerd.

»Het homohuwelijk ligt moeilijker. Niet dat ik ertegen ben, maar ik vind het weinig respectvol om holebi’s in het heterovakje te duwen: ‘Nu mogen jullie ook doen zoals wij.’ Waarom zouden we het heterosysteem opdringen aan hen?

»Een kerkelijk huwelijk is onmogelijk, omdat het technisch veronderstelt dat het koppel openstaat voor het hebben van eigen kinderen. Je moet al erg ingewikkelde trucs uithalen om met twee vrouwen of twee mannen een eigen kind te hebben. Maar misschien kan de kerk een ritueel bedenken waarbij er gebeden kan worden voor een koppel dat burgerlijk huwt.»

HUMO U zou dat ritueel wel willen begeleiden?

ceulemans «Geen enkel koppel dat bij mij aanklopt met de vraag om samen te bidden omdat ze een relatie hebben, zal op een njet stuiten. Tenzij iemand met z’n labrador wil trouwen (lacht).»

HUMO Wankelt uw geloof in het bestaan van God nooit?

ceulemans «Ik geloof meer in het feit dat God van ons houdt dan dat hij bestaat. Dat klinkt contradictorisch, ja. Soms ben ik aan het bidden en krijg ik het gevoel dat ik in de leegte sta te brullen, maar ik heb nog nooit naast één van mijn broers of zussen gezeten en gedacht: ‘God ziet u niet graag.’ Nee, geloof is geen vaststaande zekerheid. Maar als iemand ooit bewijst dat God bestaat, dan zou ik het hem erg kwalijk nemen: ‘Dat doe je toch niet!’ Dan is de gein eraf. Zekerheden zijn zo saai.»

HUMO Dus over vijftig jaar loopt u hier nog rond?

ceulemans «Daar ben ik vrij gerust in. Op de vijftigste verjaardag van je geloften krijg je een grote jubileumviering. De mijne is in 2051. Je bent welkom.

»Mijn levensdoel ligt daar (wijst naar buiten): op het kerkhof van de abdijgemeenschap. Als ik daar begraven word, dan zal ik mijn belangrijkste levensproject volbracht hebben.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234