null Beeld

'In bed met een dictator': de vrouwen van Mussolini, Stalin en Ceausescu

In 'In bed met een dictator' (De Bezige Bij Antwerpen) lijst Diane Ducret de verhalen op van vrouwen, minnaressen en lichtekooien van dictators - een hallucinante trip door de relaties, affaires en coups de foudre van machtig tuig van de richel. Een exclusieve voorpublicatie.


Jozef Stalin: player met propjes brood


Jozef Stalin, 'de klein uitgevallen, pokdalige boef' die van 1928 tot 1953 allerlei vrolijks uitspookte in de Sovjet-Unie, was twee keer getrouwd. Eerst met Jekaterina, 'een zinnelijke brunette' die al snel stierf aan tyfus en de toekomstige dictator eenzaam en gebroken achterliet. Tot hij Nadja weer ontmoette, de dochter van de Alliloejevs, een bevriende familie.

'Soso was erg aantrekkelijk,' zegt Genia Alliloejeva, zijn latere schoonzus. Hij was slank, sterk, energiek en heeft een ruige haardos. Alle vrouwen hebben het over zijn vurige, honingbruine ogen. Zelfs zijn onaangename kanten, zoals zijn enigmatische gelaatsuitdrukking, zijn arrogantie, zijn barsheid, zijn katachtige alertheid, zijn niet zonder charme.

Hij komt vreemd en excentriek over. Zijn schijnbare onvermogen om voor zichzelf te zorgen — eenzaam, smerig en mager als hij is — roept bij vrouwen een spontane drang op om zich over hem te ontfermen. Zijn flagrante onverschilligheid voor hun persoon of karakter speelt misschien wel in zijn voordeel.

Zoals alle Georgiërs staat hij bekend als een hartstochtelijk man, en die reputatie buit hij uit. Vrouwen maakt hij op klassiekgalante wijze het hof, maar als hij te veel gedronken heeft kan hij ook infantiel, agressief en ploertig uit de hoek komen. Zijn liederen en gedichten, de manier waarop hij een jurk bewondert en de draagster ervan complimenteert, de zijden sjaaltjes en de bloemen die hij schenkt missen haast nooit hun doel.

Vrouwen die op een Georgische casanova rekenen, wacht bij nadere kennismaking wellicht een teleurstelling: Stalin barst van de complexen — over zijn familie, zijn uiterlijk, zijn persoonlijkheid. Hij schaamt zich zo erg over zijn zwemvliestenen dat hij een deken over zijn gezicht en de rest van zijn lichaam slaat als artsen van het Kremlin hem onderzoeken.

Later verbergt hij de littekens van zijn pokdalige gezicht onder een laag poeder en trukeert hij officiële foto's. In zijn verlegenheid staat hij niet graag naakt, zelfs niet in de banja, het traditionele Russiche bad. Het zit hem ook dwars dat zijn ene arm korter is dan de andere. Dat is trouwens de reden waarom hij later nooit met gasten van het Kremlin slowt: 'Ik kan geen vrouw bij haar middel nemen,' bekent hij.

De momenten van intimiteit bieden onvoldoende tegengewicht voor zijn overgevoelige, zwaarmoedige temperament. Vrouwen staan heel laag op zijn prioriteitenlijstje, ver na de revolutie, zijn egotripperij en zijn avondlijke drinkgelagen met andere mannetjesputters. Stalin paart een uitgesproken viriliteit aan een victoriaanse preutsheid, hij is sensualist noch epicurist en spreekt nauwelijks over zijn seksuele exploten.

Sterke, intelligente vrouwen zoals zijn moeder vertrouwt hij niet. Stalin is inderdaad alleen door zijn moeder opgevoed, een vrome, sobere vrouw, en wel volgens de strikte Georgische orthodoxie. Zijn vader, een drankzuchtige metselaar die in de streek van bouwplaats naar bouwplaats zwierf, maakte nooit echt deel uit van het gezin.

Hij was gewelddadig, en met het oog op een vast inkomen wilde hij zijn zoon nog voor zijn tiende verjaardag in een fabriek plaatsen. Josifs moeder hield veel van haar zoon en liet hem liever studeren. Ze haalde hem resoluut weg uit de fabriek en stuurde hem naar het seminarie van Gori. Stalin zal haar hiervoor zijn leven lang dankbaar blijven.

Hij heeft veel bewondering voor haar zelfverloochening en pragmatische aanpak, die hij als een vorm van echte intelligentie ziet. Vertrouwd als hij is met de onverzettelijkheid van dit soort vrouwen geeft hij zijn hele leven de voorkeur aan jonge vrouwen, meegaande tieners en vlezige boerinnen boordevol ontzag.


Maagdelijke tederheid

Bij Kato's dood in december 1907 heeft Stalin verklaard dat zijn hart gebroken was en helemaal dor. Toch blijkt er nog plaats voor een andere vrouw.

In 1918 is Stalin de enige communistische leider die geen vrouw heeft. Hij ziet Nadja, de mooie, jonge dochter van de Alliloejevs, terug. Het meisje, dat hij ooit van de verdrinkingsdood heeft gered, is nu een zestienjarige brunette. Hij is onder de indruk van haar schoonheid. Het meisje is niet opgedirkt, niet opgemaakt, draagt geen uitgekiend kapsel, en doet hem dromen van maagdelijke tederheid. Hij hoopt de verloren zachtheid van Kato terug te vinden. Op dat moment is hij rond de veertig.

De bevallige, vriendelijke Nadja beantwoordt aan Stalins beeld van de ideale vrouw. Ze bleef gespaard voor harde ballingschappen en lange verblijven in de tsaristische gevangenissen, hij zal haar dus helemaal naar zijn hand kunnen zetten. Ze is nog maagd. Hij zal de enige man zijn in haar leven.

Stalin schenkt Nadja haar eerste verantwoordelijkheden en haar financiële vrijheid. Het tienermeisje raakt door hem gefascineerd. In haar ogen belichaamt hij het communistische ideaal dat ze met de paplepel ingegeven kreeg. Hij is haar witte prins. Maar eigenlijk is hij een maffioso in wit pak.

Nadat Stalin en Nadja mede door de oorlogssituatie een jaar erg close zijn geweest besluiten ze bij hun terugkeer in de nieuwe hoofdstad Moskou te trouwen. Zodra Nadja meerderjarig is welteverstaan, want dat vereist de familiewetgeving van de Sovjet-Unie. Het wordt een sobere gebeurtenis, zonder veel ceremonie of vermakelijkheden. Ditmaal trouwt Stalin niet voor de kerk. Nadja lijkt niet echt in de zevende hemel: alles welbeschouwd is dit voor haar misschien wel een ongewenst huwelijk.

Het paar verhuist naar het Kremlin en laat de familie Alliloejev overkomen. De Alliloejevs krijgen een datsja in Zoebalovo, bij Moskou.

Nadja verveelt zich al snel in het Kremlin, ze voelt zich depressief. Ze staat aan stijgende spanningen bloot, haar zenuwen begeven het. De echtelijke ruzies nemen hand over hand toe.

Stalin maakt zich zorgen over de kwaal die Nadja van moederszijde heeft geërfd: uiteindelijk wordt haar moeder door artsen van het Kremlin behandeld voor schizofrenie. Met zijn gebruikelijke tact en fijngevoeligheid laat hij geen gelegenheid voorbijgaan om zijn vrouw toe te brullen: 'Je bent schizofreen, hysterisch vrouwmens dat je bent!' Ze bijt terug: 'En jij bent paranoïde! Je ziet overal vijanden!'

Josif zakt dieper weg in alcoholisme en blijft nachtenlang drinken met zijn kameraden. Zijn gestel kan fenomenale hoeveelheden drank verzetten. Nadja raakt geen druppel aan. Over het zuipen wil ze de spons nog wel halen, de ontrouw snijdt dieper. Ze stuit voortdurend op leugens. Stalin heeft vluchtige affaires met diverse vrouwen, onder meer met de kapster van het Kremlin, en met een dienstmeisje van de datsja, eentje met een wipneus — zo heeft hij ze graag. Nadja wordt gek van jaloezie. In het Kremlin gaat het gerucht dat de Vojd de dochter van Lazar Kaganovisj, een kind van zestien, zwanger heeft gemaakt...

De laatste scène tussen Stalin en Nadja speelt zich af in de nacht van 8 november 1932. Het is die avond feest op het Kremlin naar aanleiding van de vijftiende verjaardag van de revolutie.

De Vojd brengt een toast uit op de uitschakeling van de Staatsvijanden. Hij merkt dat Nadja haar glas niet heft: 'Waarom drink je niet?!' roept hij agressief. Hij weet maar al te goed dat ze niet drinkt.

Hij daagt haar uit. Ze antwoordt niet. Hij gooit sinaasappelschillen en sigarettenpeuken in haar richting. Dit gaat te ver. 'Hé jij, vooruit, drinken!' spuugt hij haar toe. Ze gaat bruusk van tafel en antwoordt: 'Ik heet niet 'Hé jij.' Ze loopt woedend naar buiten. 'Hou je mond!' schreeuwt ze als Stalin haar van alles naroept. Hij schudt zijn hoofd. 'Wat een stomme idiote,' laat hij zich nog ontvallen.

Er moet iemand mee met Nadja. Polina Molotovna, één van Nadja's beste vriendinnen, gaat achter haar aan. Ze lopen langs het Kremlin. 'Hij valt voortdurend uit, en waarom moest hij ook zo flirten?'

Met wie heeft Stalin die avond dan wel geflirt, voor het oog van alle dignitarissen en van zijn verwanten? De onruststookster is de vrouw van een commandant van het Rode Leger, Aleksander Jegorov. Hij danste tijdens het diner hartstochtelijk met haar terwijl hij haar voortdurend in het oor fluisterde. Hij zat tegenover haar. Vervolgens moest hij die Galja Jegorovna, een filmactrice die berucht is om haar liaisons en suggestieve outfits, ook nog aanhalen. Als Stalin drinkt is zijn versiertechniek soms pueriel, debiel zelfs: die avond maakte hij Galja het hof door haar met propjes brood te bekogelen. Nadja is ziedend. 'Hij was dronken, hij hing de idioot uit,' probeert Polina haar te kalmeren.

Hoe kan de leider van de bolsjewieken zich aangetrokken voelen tot zulke opgemaakte luxesnollen! Danseressen, kapsters, actrices... Nadja is er trots op dat ze nooit haar natuurlijke waardigheid heeft opgegeven en zich verre houdt van frivole uiterlijkheden: ze draagt fletse, vormeloze jurken, heel gewone sjaals, hoog gesloten bloezen, geen make-up. Behalve vanavond.

Uitgerekend vanavond heeft ze besloten om eens anders te zijn. Ze draagt een lange zwarte japon met geborduurde rode rozen. Die komt uit Berlijn. Voor één keer geen strenge wrong, maar een verfijnd kapsel met een theeroos in haar zwarte haar. Hij heeft er niets van gezien...

De twee vrouwen keren terug naar het appartement, praten verder in het Kremlin. Polina blijft de hele nacht. 'Ze kalmeerde,' vertelt ze over die avond, 'en sprak over de academie, over haar kansen op werk.' Ze laat Nadja in de vroege uurtjes achter, bij de ingang van het Potesjnipaleis, steekt de laan over naar haar eigen appartement.

Nadja gaat naar Stalins bureau, op het eind van de gang. Leeg. Hij is vannacht duidelijk niet teruggekeerd.

Nadja gooit de theeroos die ze zorgvuldig in haar haren had gestoken weg. Ze gaat naar haar kamer en ziet op haar bed de lievelingssjaals liggen die ze allemaal had uitgeprobeerd om te kijken welke het beste bij de jurk paste. Door het raam werpt ze een laatste blik op de Aleksandertuin.

Tegen lunchtijd doet een dienstbode Nadja's kamerdeur open. Nadja ligt aan het voeteneind in een plas bloed. Ze heeft zich een kogel in het hart gejaagd en de knal met een hoofdkussen gedempt.

Iedereen kan Nadja daar zien liggen, in de mooie geborduurde jurk die ze op de avond van het drama bewust heeft gedragen, en die Stalin niet eens opmerkte.

Een week voor haar zelfmoord heeft Nadja een vriendin toevertrouwd dat er iets verschrikkelijks te gebeuren stond, en dat ze sinds haar geboorte vervloekt was. Stalin zou haar tijdens een ruzie hebben toegeschreeuwd dat ze zijn eigen dochter was. Nadja vertelde dat ze haar moeder aan de tand had gevoeld, en dat die haar een ijzingwekkende waarheid had bekend: in het jaar voor haar geboorte had ze twee maanden lang een verhouding gehad met Stalin.

Maar omdat Nadja toen ze opgroeide op haar wettige vader Sergej begon te lijken, had haar moeder nooit aan haar afstamming getwijfeld. Of die onthulling nu waar was of niet, ze gaf Nadja's broze persoonlijkheid hoe dan ook de genadeslag.

Compleet verslagen sluit Stalin zich drie dagen in zijn kamer op. Hij beschouwt haar wanhoopsgebaar als een daad tegen hem, bedoeld om hem te schaden. Op de uitvaart hoort men hem tegen de open kist zeggen: 'Ze verlaat me als een vijand.'

U leest nog meer verhalen in Humo 3709/40 op dinsdag 4 oktober.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234