null Beeld AmboAnthos
Beeld AmboAnthos

BOEK★★★☆☆

In ‘De stilte’ onderzoekt Don DeLillo een nabije toekomst waarin plots alle technologie er de brui aan geeft

Wat is erger dan het worstcasescenario dat onze planeet nu al meer dan een jaar bij de ballen heeft? Nog een worstcasescenario erbovenop! In het korte ‘De stilte’ (leestijd: één middagdutje van de 2-jarige) zet Don DeLillo (84) vier jaar na ‘Nulpunt’ een nabije toekomst neer waarin, van het ene moment op het andere, wereldwijd alle moderne technologie er de brui aan geeft. Plots is er geen internet meer, geen televisie, geen communicatie, geen verbinding en dus ook geen flauw benul van wat zich drie straten, laat staan drie continenten verder afspeelt.

‘De stilte’ speelt op Super Bowl Sunday in de winter van 2022. De Seahawks tegen de Titans, bij -35 graden Fahrenheit. DeLillo zegt weer veel met weinig woorden. Het uitgebeende proza bevat veel bekende elementen: witregels vol aanzwellende paranoia, een herkenbare wereld met een vetlaag surrealisme erbovenop, en een handvol typische DeLillo-weirdo’s. Deze vijf mensen treffen elkaar in een flat in Manhattan: een gepensioneerde fysicaprofessor, haar bourbon slurpende echtgenoot, een idiot savant met een geruite onderbroek en een koppel wier vlucht uit Parijs is geëindigd met een noodlanding en een hoofdwonde toe. Elk afzonderlijk koorddansen ze – als alle schermen plots zwart kleuren – tussen wanhoop en aanvaarding, en tussen zenuwachtig geprevelde mantra’s en vreemde vluggertjes op ziekenhuis-wc’s.

Eerst lijkt de situatie aantrekkelijk: minder schermen, minder gedoe. Geen sociale media, weg eeuwige maalstroom van meninkjes. Maar onze afhankelijkheid van machines staat ook gelijk aan de onmogelijkheid om nog te functioneren zodra iemand de stekker eruit trekt, en de stilte in kwestie is er heel duidelijk één net voor de storm. De recensent van The Guardian omschreef de novelle als ‘the apocalyptic novel of our times’, en het is er in elk geval één die heel goed kleurt bij de lockdowns van het voorbije jaar: ook hier heeft the end of the world as we know it vooral veel dode momenten. Don DeLillo registreert veel stuitende banaliteit, het is een wonder dat niemand brood begint te bakken.

DeLillo stelt de juiste vragen – ‘Wat is er aan de hand? Wie doet dit onze wereld aan? Is onze geest digitaal geremasterd? Zijn wij een experiment dat toevallig verkeerd uitpakt, een project dat in gang is gezet door krachten waar we geen rekening mee hebben gehouden?’ – maar hij houdt in ‘De stilte’ te snel op met antwoorden suggereren. Dit is een verzuchting van dik honderd pagina’s, een stijlstuk van een schrijver die zich al een carrière lang toelegt op het verzinnen van geloofwaardige nachtmerries, maar hier bij momenten wel erg impressionistisch uit de hoek komt. ‘De stilte’ is minder clever dan ‘Witte ruis’, uiteraard véél minder kamerbreed dan ‘Onderwereld’, en zindert ook minder lang na. De schrijver zoomt bovendien zo dicht in op zijn onderwerp, dat hij af en toe de focus verliest. Die kortademigheid niet te na gesproken is ‘De stilte’ een passabele snapshot van de moderne neuroot, en vat het goed hoe wij ons nu al elf maanden voelen: chronisch over de schouder kijkend.

‘De stilte’ opent trouwens met een oude stoplap van Albert Einstein – ‘Ik weet niet met welke wapens de Derde Wereldoorlog gevoerd zal worden, maar de Vierde Wereldoorlog wordt uitgevochten met stokken en stenen.’ In de rest van het boek houdt Don DeLillo alle opties open: zou het kunnen dat de opeenvolging van globale crises – ‘aardverschuivingen, tsunami’s, (…) de hemel verduisterd door vervuiling, (…) virus, pest, (...) de mondkapjes, de uitgestorven straten in de steden’ – eigenlijk al voornoemde Derde Wereldoorlog ís? En dat we ’m dus al jaren aan het vechten zijn: tegen elkaar, tegen de natuur, tegen onszelf, tegen de onwetendheid, tegen ziektes en, ja, tegen de technologie, die meer macht over ons heeft dan omgekeerd? Hoe win je trouwens tegen een vijand die almaar van gedaante wisselt? Hou je vast aan je revers: nuclear winter is coming!

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234