In de vergeetputten van de VS: Rachel Kushner toont begrip voor seriemoordenaars en verkrachters

Humo sprak met de schrijfster: ‘Misdadigers met een traumatische jeugd hebben recht op meer begrip, want hun leven is vanaf het begin vergiftigd.’

'Ik ben zelf niet in de gevangenis verzeild. Niet omdat ik een beter mens ben, maar omdat ik kon opgroeien in een liefdevol gezin'

Behalve de biografie van een getatoeëerde marginale vrouw wil ‘Club Mars’ ook een aanklacht zijn tegen het volgens Kushner ontspoorde en onmenselijke Amerikaanse gevangenissysteem. Het boek is een caleidoscoop van insider-anekdotes en kleurrijke randfiguren zoals portier Jimmy the Beard, nachtmanager Dart en de bipolaire kindermoordenares Laura Lipp. Maar op elke bladzijde is Kushners verontwaardiging voelbaar, en daardoor is de roman soms meer een sociaal pamflet.

HUMO Wat was de kiem van ‘Club Mars’?

Rachel Kushner «Romy heeft haar stalker gedood en zit twee levenslange gevangenisstraffen plus zes jaar uit. En ze heeft een kind, maar ze is uit haar ouderlijke macht ontzet. Ze voorvoelt dat haar leven nóg faliekanter zal aflopen, dus er is een hoogdringendheid aan wat ze vertelt. Zij wil verklaren hoe een domino-effect van pech haar lotsbestemming heeft bepaald.»

HUMO In je dankwoord noem je veertig mensen. Je hebt heel wat research verricht.

Kushner «Ik hou niet van het woord research. Dit is mijn leven, ik heb dit onderwerp belééfd. Ik had schoolvriendinnen van wie de zus een hoer was. Ik kwam bij kinderen thuis waar de ouders open en bloot cocaïne snoven. Ik maakte zelf deel uit van een bende, de White Punks On Dope.

»De veroordeelden die ik later heb gesproken, zijn mijn vrienden geworden. Ik heb ettelijke keren met hen gepraat zonder notities te nemen. Ik wilde zoveel mogelijk leren over gerechtigheid of het gebrek daaraan, en over het onrechtvaardige systeem waarbij gevangenen worden misbruikt. Pas veel later dacht ik: ‘Hier zit een boek in.’ Niet omgekeerd. Het boek is het verlengde van mijn ethiek. Ik wil dat mijn levenspad het pad kruist van mensen die voor de goegemeente onzichtbaar zijn.»

HUMO Ik heb een paar details opgezocht. Zo beschrijf je hoe een stekelvarken smaakt. Hoe weet je dat?

Kushner «Dat komt uit een dagboek van extremist Ted Kaczynski, de Unabomber die zestien bombrieven naar vliegmaatschappijen, bedrijven en universiteiten heeft gestuurd, en waarbij drie doden en meerdere gewonden zijn gevallen. Ik ben bevriend met James Benning, die de dagboeken van Kaczynski heeft gedecodeerd. Fragmenten uit die dagboeken heb ik in mijn roman verwerkt omdat ze een goed beeld schetsen van hoe iemand met goede intenties kan ontsporen. Mijn personage Gordon Hauser, bijvoorbeeld, is een zorgtherapeut die gevoelig is voor een excentriekeling die zich afkeert van de in zijn ogen ontspoorde moderne wereld en zich als kluizenaar terugtrekt in de natuur.»

HUMO Je vermeldt een aantal locaties in en rond Los Angeles en San Francisco waarvan ik me afvroeg of ze echt bestaan. Ik heb ze gegoogeld: The Polished Knob...

Kushner (lacht) «Die club bestaat niet. Ik vond het een toepasselijke naam voor een plek waar gore, haastige seks wordt verkocht (‘knob’ betekent in het Engels niet alleen ‘deurklink’, maar ook ‘eikel’, red.).»

HUMO The Snooty Fox in Los Angeles bestaat wel.

Kushner «Ja. Theresa, een vriendin van me, vertelde me daarover. Zij is prostituee en heeft een lange lijst van vaste klanten, dus zij heeft jarenlang zo goed als permanent in dat motel geleefd.»

HUMO Je schrijft dat de helft van de agenten van L.A. daar komt. Een overdrijving, neem ik aan.

Kushner «Ja. Maar sommige agenten geven de hoeren met wie ze zelf stiekem neuken, wel een voorkeursbehandeling. Wie blowjobs uitdeelt aan de politie, wordt beschermd.»

'Schuld en onschuld zijn heel relatieve begrippen voor de onderklasse. In de VS is de helft van de bevolking arm.'

HUMO Je hebt met heel wat misdadigers gepraat, want je vermeldt details die alleen gevangenen kunnen weten – hoe ze heroïne en cocaïne de gevangenis binnensmokkelen, bijvoorbeeld.

Kushner «In hun vagina en hun rectum, ja. Bij een grondige controle zouden die drugs zeker ontdekt worden, maar veel bewakers zijn corrupt. Het is verleidelijk: ik hoorde dat een bewaker per binnengesmokkeld pakje tot 1.500 dollar kan verdienen. En wie zijn die bewakers? Arme voormalige boeren van veelal Mexicaanse origine die door de aanhoudende droogte en de oprukkende industrie in Californië geen werk meer vonden op het land en allang blij zijn dat ze een job in de gevangenis hebben. Die bewakers hebben allemaal familieleden die wél voor allerlei misdaden zijn veroordeeld. Wat mij verbaasde, is dat ze sigaretten, snoep en zelfs roomijs via de toiletpotten van de ene cel naar de andere smokkelen.»

HUMO Nog een detail waarvan ik me afvroeg of het verzonnen was: de komkommers…

Kushner «Da’s écht zo: komkommers worden in de gevangenis in schijfjes geleverd, om te voorkomen dat vrouwelijke gevangenen ze als dildo zouden gebruiken. Het eerste wat je in het parallelle universum van een gevangenis wordt ontnomen, is je privacy: die wordt tot nul herleid. Maar gevangenen zijn vindingrijk, en vervaardigen dildo’s uit de gekste materialen. Een vriendin van me die 23 jaar heeft gezeten, stond erop dat ik de komkommers vermeldde.»

HUMO Wat is Scummerz? Ook dat heb ik gegoogeld, maar ik kwam uit bij een rockgroep en bij een horrorfilm. In ‘Club Mars’ is het een mysterieus huis in San Francisco.

Kushner «Het heeft echt bestaan, ik herinner het me uit m’n jeugd. Ik ben er één keer geweest met een vriendin die later prostituee is geworden. Er hokten toen leden van een satanische sekte samen en het interieur leek heel slordig geschilderd, in schreeuwerige kleuren. Bleek dat ze dat effect hadden bereikt door in verf gesopte tennisballen door het huis te gooien. De Scummerz dreven een lucratief handeltje in lsd. Ik heb het vermeld omdat ik er nergens anders iets over terugvond. Soms dwingt je instinct je om iets vast te leggen, omdat het anders lijkt alsof het nooit is gebeurd.»

HUMO In ‘Club Mars’ lopen tal van kleurrijke nevenfiguren elkaar voor de voeten. De intrigerendste vond ik de oude Liverman.

Kushner «Die heb ik echt gekend, hij zat altijd op de bus. Hij was een oorlogsveteraan die dakloos was geworden. Zijn hoofdwonde, die hij had opgelopen in Vietnam, was indertijd slordig behandeld, zodat het leek alsof hij op zijn voorhoofd nog een extra lever had hangen. Veel veteranen zijn bij hun thuiskomst op de dool geraakt. Ook daar faalt onze samenleving: je leidt eerst iemand op om in andere landen mensen te doden, en als hij terug is, laat je hem aan z’n lot over. Maar de staat verwacht wel dat hij plots géén moordmachine meer is.»

HUMO Ons gevangeniswezen verschilt wezenlijk van het Amerikaanse: Belgen zullen jouw boek met andere ogen lezen.

Kushner «Het belangrijkste verschil lijkt me, op de doodstraf na, dat in de VS veel vaker levenslange straffen zonder kans op rehabilitatie worden uitgesproken. De veroordeelden weten dat ze in de gevangenis zullen sterven. Ik ken één meisje persoonlijk: Christy zit twee levenslange gevangenisstraffen uit, en ze is nu 15.»

HUMO Ik heb over haar gelezen in The New Yorker. Je vertelt er niet bij dat het vroegrijpe, gedrogeerde meisje een oude vrouw heeft vermoord.

Kushner «In de Verenigde Staten is de helft van de bevolking arm. Die mensen hebben geen bezittingen, alleen maar schulden. Ik ben zelf niet in de gevangenis verzeild geraakt en dat is niet omdat ik een beter mens ben, maar omdat ik het geluk had op te groeien in een liefdevol, welvarend gezin.»

HUMO In een interview verwees je naar een jeugd-vriend die in de gevangenis is gestorven. Is hij een personage in het boek geworden?

Kushner «Zijn echte naam was Jon Hirst, en ik kende hem sinds mijn 11de. Ik heb het personage Conan min of meer op hem gebaseerd. Jon had altijd problemen met autoriteit en later met de autoriteiten. Hij kon het niet laten om leraars en later de politie te provoceren. Hij werd vaak gearresteerd. Eén keer was hij door drie agenten geboeid en op de grond gegooid, en hij sneerde: ‘You guys watch way too much tv!’ (lacht) Toen hij 21 was, raakte hij in een bar in een gevecht verwikkeld en doodde hij zijn tegenstander. Hij werd veroordeeld tot levenslang, maar hij kon ontsnappen uit de gevangenis en vluchtte te voet naar zijn ouderlijke huis, 70 kilometer verder. Geloof me, het is raar om een jeugdvriend van je op tv te zien en de presentator te horen zeggen: ‘This armed and dangerous felon has escaped.’ Alsof hij een monster was, terwijl hij alleen maar z’n lief en z’n ouders wilde zien.»


Welkom in de jungle

HUMO Conan spuit constant observaties als: ‘Heb je er ooit bij stilgestaan dat koeien van top tot teen in leder zijn gekleed?’

Kushner «Ik passeer vaak langs de streek die wij Cowschwitz noemen, naar het vernietigingskamp Auschwitz. Daar worden miljoenen koeien gefokt op uitgestrekte landerijen. Het is daar het hele jaar door 40 graden of meer en de grond is verschroeid, die beesten kunnen dus niet grazen. En hun lot is onontkoombaar.»

'Een openbare aanklager zei me: 'Ik heb dertig jaar lang de maximumstraf geëist voor misdadigers. Door jouw boek zie ik in dat we het beter anders hadden aangepakt.'

HUMO Je boek speelt zich af in jouw versie van Chowchilla, de grootste vrouwengevangenis in de VS. Maar je hebt ook gevangenissen voor mannen bezocht, samen met studenten die voor openbaar aanklager studeerden. Wat bleek drastisch anders dan de theorie in hun cursus?

Kushner «Ik kende de gids die ons rondleidde, maar ik had niemand verteld dat ik schrijver ben. De bewakers waren dus openhartig tegen ons. Ze maakten grapjes over hoe het elektrische hek van de gevangenis werkt op stroom van zonnepanelen, en dat je in Californië dus geëlektrocuteerd kunt worden met groene energie. Eén bewaker toonde ons een compilatie die hij had gemaakt van een reeks moorden in de gevangenis, veelal afrekeningen onder bendes. Die moorden op bestelling worden vaak uitgevoerd met zelfgemaakte steekwapens. Het is lastig om iemand te doden met een dolk van plastic en staaldraad. We zagen hoe zo’n moordenaar na enkele minuten driftig steken even pauzeerde om op krachten te komen. De bewaker had zijn compilatie van een soundtrack voorzien: we zagen iemand vermoord worden op ‘Welcome to the Jungle’ van Guns N’ Roses. De toon van het filmpje en de houding van de bewaker hadden veel weg van machoreclame voor het leger: (imiteert) ‘Are you ready to go to war?!’ Da’s toch onmenselijk?»

HUMO Ja, maar je richt je verontwaardiging op die bewaker, niet op de bendes die zo’n moord bestellen en uitvoeren.

Kushner «Het is allebei fout, maar het systeem is zo georganiseerd dat het bijna geweld uitlokt.»

HUMO Mychal Concepción is een transseksueel die een levenslange gevangenisstraf uitzit in Chowchilla Prison, waar jouw Stanville op is gebaseerd. Mychal is je vriend en voorzitter van Justice Now, de ngo die ijvert voor alternatieve straffen – je zetelt zelf in de adviesraad van Justice Now. Een handvol jeugdvrienden van je zitten of zaten gevangenisstraffen uit. En in ‘Club Mars’ zijn bijna alle misdadigers sympathiek en bijna alle armen der wet onsympathiek. Ken je…

Kushner «Dat laatste is helemaal niet waar! Doc, de corrupte politieman in mijn boek die bijklust als huurmoordenaar, toont geen enkel berouw en is een eersteklas klootzak.

»Trouwens, ik heb een gevangenis voor mannen bezocht waar de bewakers weddenschappen afsloten over wie een gevecht zou winnen. Als de leider van de blanke Aryan Brotherhood en de leider van de Black Guerrilla-gang elkaar aanvlogen, kwamen de bewakers niet tussenbeide, ze lieten die kerels begaan tot er eentje bleef liggen. De bewakers behandelen die mannen als monsters, terwijl het gewone mensen zijn die door het systeem zijn ontmenselijkt.

»Wat ik doe voor Justice Now, is hun boeken bezorgen, ik schrijf aanbevelingsbrieven voor hen en zamel geld in. Daarmee zetten we bijvoorbeeld een noodlijn op die gevangenen kunnen bellen als ze worden misbruikt. De volgende stap is dat we voormalige gevangenen opleiden tot therapeuten, die het vertrouwen van andere gevangenen zullen winnen omdat ze kunnen zeggen: ‘Ik zat hier vroeger ook, ik wéét hoe het eraan toegaat.’»

HUMO Goed, maar die gewone mensen zoals jij ze noemt, zijn overvallers, seriemoordenaars en serieverkrachters. Jij zoomt dermate in op wantoestanden dat het lijkt alsof alle instanties rot zijn: een advocaat dommelt in tijdens de getuigenis van zijn cliënt, bewakers zijn corrupt en sadistisch, een politieman vermoordt onschuldige voorbijgangers…

Kushner «Maar dat is allemaal echt gebeurd! Dat is een eigenschap van de klassejustitie: de kwaliteit van om het even wie die de veroordeelde moet bijstaan is altijd lager, al was het maar omdat de hulpverleners slechter betaald worden.»

HUMO Tegelijk regent het verontschuldigingen en loze beweringen die vleiend zijn voor de marginalen: ‘We stalen veel, maar we waren geen kleptomanes.’ Of: ‘Alle strippers die ik ken, zijn heel slim. Sommigen onder hen zijn zelfs genieën.’

Kushner «Kleptomanie is pathologisch wangedrag: een welgesteld burgerwijf dat steelt voor de kick, bijvoorbeeld. In mijn boek gaat het om arme mensen, die stelen om te overleven. Zeker niet alle strippers zijn dom. En misdadigers met een traumatische jeugd hebben recht op meer begrip, want hun leven is vanaf het begin vergiftigd.»

HUMO Maar die veroordeelde misdadigers praten hun eigen misstappen goed. En andere personages zijn hoogmoedig: een stripper kijkt neer op al die ‘brave schapen’ die zich uitsloven in een doorsnee- bureaujob, want zij verdient veel makkelijker en meer geld.

Kushner «Wat je nu zegt, geldt meer voor een dealer van harddrugs. Een stripper is geen hoer. En het is niet makkelijk verdiend, je onderschat dat. Sekswerkers ontwikkelen uit zelfbescherming wel een geperverteerde gedachtegang, waarbij ze zich voorhouden dat niet zij, maar hun mannelijke klanten de slachtoffers zijn.»


Geen vrije keuze

HUMO In je boek vermeld je ook Jack Henry Abbott, de psychopaat die door Norman Mailer en andere auteurs werd gesteund omdat hij kon schrijven en had beloofd zijn leven te beteren. Maar hij sloeg opnieuw aan het moorden. In Europa kregen Günter Grass en Elfriede Jelinek de Oostenrijkse seriemoordenaar Jack Unterweger vrij. Daarna heeft hij nog minstens tien prostituees vermoord. Had jij de neiging één van de moordenaars die je hebt gesproken te willen redden?

Kushner «Ik wil hen in principe allemaal redden. Ik vind rehabilitatie principieel beter dan een levenslange gevangenisstraf. Het probleem is dat de overlevingstechnieken die misdadigers in de gevangenis leren, haaks staan op de vaardigheden die ze nodig hebben om na hun vrijlating in de maatschappij te kunnen functioneren. Mensen denken altijd dat misdadigers keuzes maken. Maar als een kind van Mexicaanse origine opgroeit in het oosten van L.A. en een lokale bende dwingt hem een huurmoord uit te voeren, is dat dan een vrije keuze? Als dat kind weigert, wordt het zelf verminkt of gedood.

»Als schrijver ben ik niet geïnteresseerd in onschuld, omdat ik weet dat schuld en onschuld heel relatieve begrippen zijn voor de onderklasse.»

HUMO Tijdens WO II moesten Belgen meewerken met de nazi’s. Wie dat niet deed, werd afgevoerd of gefusilleerd. Toch hebben genoeg mensen zich verzet. In jouw scenario toon je overdreven veel begrip voor collaborateurs en zouden we nu Duits spreken.

Kushner «Oké, Norman Mailer heeft er een zootje van gemaakt. Die schrijvers hadden zich beter moeten informeren en Abbott had beter begeleid moeten worden. Maar dat wil niet zeggen dat het principe fout is.»

HUMO Ken je het stockholmsyndroom?

Kushner «Ja, dat is het verschijnsel waarbij gegijzelden gaandeweg sympathie krijgen voor hun gijzelnemers en zelfs hun standpunten bijtreden. Maar wat heeft dat te maken met mijn boek?»

'Sommige agenten geven de hoeren met wie ze zelf stiekem neuken, een voorkeursbehandeling.'

HUMO Ik vind jouw boek eenzijdig. Je bent partijdig. Je lijkt gerecupereerd door de misdadigers, die jou ervan overtuigd hebben dat hun geen enkele schuld treft en dat alle exponenten van ‘het systeem’ de klootzakken zijn. Je beledigt dus alle wetsdienaars. En over de vermoorde slachtoffers geen woord, op stalker Kurt na.

Kushner «Kurt krijgt een heel hoofdstuk om zijn grote gelijk te poneren, dat is waar. Nu, ik werd zelf ooit gestalkt, ik weet hoe relatief dat gelijk is. Maar ik verdedig de misdadigers in mijn boek niet. Ze zijn schuldig, en ze zijn al veroordeeld. Ik voel niet de behoefte om hen nogmaals te veroordelen. Ik benader hen als mens. Romy Hall is bij haar misdaad aanbeland via armoede, slechte vrienden, uitbuiting, drugs, dreigementen, ontgoochelingen en het kind dat haar werd ontnomen. Haar verleden was de kweekvijver van haar noodlot.

»Toen ik mijn boek signeerde in Brooklyn, zei een openbare aanklager me: ‘Ik heb dertig jaar lang de maximumstraf geëist voor misdadigers en ik was er heilig van overtuigd dat ik de maatschappij daarmee een dienst bewees. Nu ik jouw boek heb gelezen, zie ik in dat we het beter anders hadden aangepakt.’ In Texas daagde één van de voorzitters van het hooggerechtshof op. Hij wilde dat ik als opdracht in zijn boek schreef: ‘Voor de openbare aanklagers van Texas, opdat ze twee keer nadenken.’ Ik wil dat mijn lezers dat ook doen.»

Rachel Kushner,

‘Club Mars’, Atlas Contact

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234