In godsnaam

Op Radio 1 hoor je ze geregeld: gesprekken over het geloof, zo rond een uur of acht 's avonds. Doorgaans propagandapraatjes die je onder het mom van een reportage - de eindejaarsdrukte in een traiteurszaak, onlangs nog gehoord! - naar de Here trachten te leiden. Dat het ook anders kan, dat je er zelfs in prime time op één mee terecht kan, dat bewijst 'In godsnaam': een achtdelige reeks van Annemie Struyf voor Woestijnvis.

Ze duikt in het leven van Vlamingen die zich aan een god hebben overgegeven: een jood in Israël, moslima's in Gent en Senegal, een zenboeddhist in Japan, hindoes in Durbuy, nonnen in Brecht. En ze stelt ze onder meer deze vraag:

''Dit zal me niet in dank worden afgenomen''

HUMO Waarom in godsnaam?

ANNEMIE STRUYF «Ik ben katholiek opgevoed, maar als puber heb ik het geloof van me afgegooid, zonder daar verder veel over na te denken. Ik was er niet mee bezig, ik kon me zelfs niet kwaad maken op de kerk, zoals de generatie voor me kon.

»Maar hoe meer ik ging reizen, hoe meer ik besefte dat religie in de wereld ongelofelijk belangrijk is. Ook in Europa: in Spanje, Portugal of de voormalige Oostbloklanden is het nog altijd een bepalende factor in de samenleving. Alleen hier in ons kleine hoekje is dat niet zo. Wij lijken het zonder te kunnen. En zelfs dat is schijn: steeds meer mensen, vooral jongeren, proberen het gat op te vullen dat na het verdwijnen van de katholieke kerk in hun leven is ontstaan. Volgens Al Minara, een organisatie van bekeerde moslims, kiezen elke dag drie Vlaamse meisjes voor de islam, meer dan duizend per jaar dus. Waarom? Omdat ze een warm nest zoeken, omdat ze zich tegen onze samenleving keren, vaak ook omdat ze zich door de liefde voor een jongen laten leiden, maar ook omdat religie een antwoord biedt op de essentiële vraag naar de zin van het leven: 'Wie ben ik, waar kom ik vandaan, waar ga ik naartoe?' Dat wil iederéén graag weten.

»In onze samenleving is geloven iets controversieels geworden: erover getuigen is haast nog moeilijker dan praten over seks of geld, zo gevoelig ligt het. Wie toegeeft te geloven, wordt meteen als een dommerik gezien. Dat allemaal samen vond ik redenen genoeg om de wereldgodsdiensten eens van dichterbij te bekijken.»

HUMO Je getuigen zijn vooral bekeerlingen en kloosterlingen: die zijn per definitie nogal fervent.

STRUYF «Kloosterlingen zijn natuurlijk fascinerend, omdat ze zich helemaal ten dienste van het geloof stellen. En het leven in kloosters, in welke religie dan ook, is keihard. Ik heb hier net nog een aflevering bekeken, en ik zag er stikkapot uit. Om drie, vier uur uit bed, zeven tot acht uur per dag bidden of mediteren, het is uitputtend. Het gevolg daarvan is wel dat je verbazend snel de codes, denkpatronen en waarden van zo'n gemeenschap overneemt. Je wordt gewoon meegezogen. Ik kwam eens van een reportage terug en vroeg aan mijn zoon, die wetenschappen studeert, of de evolutietheorie nu eigenlijk wel echt was bewezen was. Die werd kwaad! 'Moe, 't is toch nie waar, begint gij nu ook al!'»

HUMO Noemen we dat hersenspoeling?

STRUYF «Het komt alleszins in de buurt. Als je in een biotoop leeft waarin iedereen hetzelfde denkt, ga je op den duur gewoon méé. Eigenlijk verlies je heel snel je kritische zin, veel sneller dan ik zelf voor mogelijk had gehouden.

»Ik ben heel erg voor de gelijkheid tussen mannen en vrouwen en voor vrije meningsuiting, maar als ik een tijdje tussen moslims was, merkte ik dat ik daar eigenlijk geen vragen meer over stelde. Voor een journalist lijkt dat op het eerste gezicht niet zo handig, maar omdat ik met al die mensen mee leefde - in de kloosters leidde ik echt het leven van de monniken of de zusters - gingen ze zich meer voor me openstellen dan ze in een gewoon interview zouden hebben gedaan.

»Bij de zenboeddhisten in Japan heb ik uren aan een stuk onbeweeglijk stilgezeten. De Vlaamse bekeerling in de reportage zegt: 'Dat doet heel veel pijn, maar na een paar jaar oefenen gaat die pijn wel over.' Na een paar jaar, hè? Dat ik het toch probeerde, vonden ze geweldig.

»Nu, ik heb ook gemerkt dat zo'n hard regiem soms écht het beste in een mens naar boven haalt. In Japan, maar ook in het trappistinnenklooster in Brecht heb ik uitgepuurde mensen leren kennen. Als ik dan toch ergens één jaar in een klooster zou moeten doorbrengen, dan zou het bij die zusters zijn.»

HUMO Voor die trappistinnen heb je twee afleveringen uitgetrokken: dat móét wel goed zijn.

STRUYF «Ik dacht dat ik onbevangen naar dat klooster was getrokken, maar ik maakte mezelf wat wijs. Natuurlijk dacht ik daar een stel grijze muizen te ontmoeten, maar die dames hebben me in al hun oprechtheid en openheid gewoon omvergeblazen. Op elke vraag probeerden zij zo eerlijk mogelijk te antwoorden, en dat is redelijk uniek geworden. Bijna iedereen heeft geleerd strategisch te denken, te filteren, te verstoppen, maar zij niet.

»Ze waren ook helemaal niet bekrompen, zoals ik had gedacht. Wel een tikje wereldvreemd, al viel dat nog mee voor mensen die bijna voortdurend in stilte leven en nagenoeg helemaal van de actualiteit zijn afgesneden. Eén zuster leest elke dag twee stukjes uit de krant voor, en meestal zijn dat niet eens echt harde nieuwsstukjes.»

In godsnaam (2)

HUMO In de eerste aflevering maken we kennis met een aantal Vlaamse moslima's, die zich verenigd hebben in de club Al Minara. Zij leken je op een minder aangename manier te verrassen dan de nonnen.

STRUYF «Daar ben ik van geschrokken, ja, omdat ik naar die moslima's wél met open vizier ben gegaan. Ik heb al veel islamitische landen bezocht, ik ken verschillende moslima's, ik heb zelfs een goede vriendin die in de islam gelooft: ik dacht met een portret van een aantal jonge Vlaamse vrouwen een tegengewicht te bieden voor al die discussies over hoofddoeken en minaretten. Ik wou tonen dat die uiterlijkheden weinig betekenen: onder die hoofddoeken schuilen hele gewone vrouwen.

»Maar bekeerlingen willen vaak heiliger dan de paus zijn. Ik leerde meisjes kennen die een zeer strikte visie op de Koran hebben, strikter dan veel moslima's van geboorte. Meisjes die trouwen met een man die ze pas tien dagen eerder hadden leren kennen. Meisjes die niet zelf op hun religieuze huwelijk aanwezig zijn, of die plots ontdekken dat ze in een polygaam huwelijk zitten. Ze stellen zich volledig ondergeschikt aan die man en genieten daar zelfs van. Dat staat zo haaks op onze waarden!»

HUMO De meisjes zelf waren nog relatief open, maar op een meeting van Al Minara waar ook Nordine Taouil kwam spreken, mochten jullie maar beperkt filmen.

STRUYF «Er moest van alles verborgen en toegedekt worden: heel onbehaaglijk. Er was iemand uit Koeweit die een organisatie vertegenwoordigde die Al Minara sponsorde, maar die wou ook niks zeggen. Mij verbaast het niet dat Nordine Taouil zich voorneemt om niet zoveel meer in de media te komen.

»Ik weet nu al dat die reportage me niet in dank zal worden afgenomen: niet door de moslims en niet door progressief Vlaanderen. Het verwijt zal zijn dat ik een té eenzijdig beeld van de islam ophang. Dat klopt niet: er zit in de reeks nog een aflevering over de islam, en daarin tonen we een veel warmere en lossere variant. Maar ik vind: ook déze gedaante van de islam moet worden getoond. Steeds meer Vlaamse meisjes volgen die weg, en ze worden steeds radicaler. Daar moeten we ons goed bewust van zijn.»

HUMO Van het hoofdpersonage in die eerste aflevering - Linsey, die zich Safiya nu laat noemen - komen we niet te weten waarom ze moslima is geworden.

STRUYF «Dat was een héél persoonlijk verhaal en dat vertelde ze liever niet voor de camera. Ik vond dat ook niet noodzakelijk: hoe ze nu leeft en denkt, daar gaat het mij om.»

HUMO Ik ben als puber gestopt met geloven, zei je. Ben je nog altijd atheïst?

STRUYF «Op mijn achttiende heb ik ontdekt dat er naast gelovigen en ongelovigen ook agnosten bestonden. Meteen wist ik wat ik was: iemand die het niet weet. En hou ouder ik word, hoe meer ik besef dat ik het ook nooit zal weten. De dingen zijn nooit zwart of wit. Ik heb tijdens het maken van de reportage veel dingen gezien waarvan ik dacht: 'Hoe is het in godsnaam mogelijk! Zo bekrompen, zo eng!' Maar even vaak heb ik in mezelf gezegd: 'Dit is zo gek nog niet.' Dat armoede een deugd kan zijn, bijvoorbeeld, zijn wij met zijn allen vergeten. Of dat gastvrijheid een plicht is, en dat het niet alleen over 'ik' maar ook over 'wij' gaat. Wij hebben ons oude geloof vervangen door een nieuw: het geloof in geld en in het individu. Seks is ook een nieuwe religie. We geven dat niet graag toe, maar zo is het wel.»

HUMO Je brengt in je reportages zoveel mogelijk begrip op. Nooit de indruk gewekt dat je op de rand van een bekering stond?

STRUYF «Blijkbaar wel, want overal heb ik de vraag gekregen: 'Zou je nu die stap niet zetten?' Dat was telkens heel vervelend, want ik kon alleen eerlijk met 'neen' antwoorden. En dan waren ze zó ontgoocheld... Ik heb zelden zoveel mensen moeten teleurstellen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234