In memoriam: filmregisseur Mike Nichols

Toen ons enkele uren geleden het breaking news bereikte dat regisseur Mike Nichols was overleden, voelden we heel even een scherp pijntje in het hart – en onmiddellijk daarna begonnen we (tot lichtelijk amusement van de forenzen op perron 4 van Brussel-Centraal) hardop te grinniken.

Voor ons geestesoog doemden namelijk Jonathan (Jack Nicholson) en Sandy (Art Garfunkel) op, de twee pathetische hoofdfiguren uit Nichols’ meesterwerk ‘Carnal Knowledge’ uit 1971 (een film die u overigens terugvindt op nr. 83 in onze Top 100 van Beste Films Aller Tijden). Verbitterde ouwe macho Jonathan die aan zijn beste vriend Sandy zijn Tevenparade voorstelt, een diashow die alle vrouwen omvat met wie hij in zijn liederlijke leven heeft liggen rampetampen: het is een scène die ons, ook al hebben we hem al honderd keer gezien en kennen we de lijntjes (en de dia’s) zo ongeveer uit het hoofd, telkens weer aan schateren brengt (én aan het bidden: Heer, laat ons nooit zo meelijwekkend worden als Jonathan en Sandy!). ‘Carnal Knowledge’ - een prent die, vanwege de vrijgevochten manier waarop de hoofdpersonages over seks en relaties praten, in Amerika lang stond gebrandmerkt als schandaalfilm - was vintage Nichols: hilarisch, speels, entertainend, maar ook wrang en een tikkeltje confronterend.

Nichols zette altijd in op messcherpe dialogen, op flitsend verbaal vuurwerk, en op een vederlichte toon; en altijd wist hij zijn acteurs naar fenomenale glansprestaties te stuwen: Jack en Art in ‘Carnal Knowledge’, Elizabeth Taylor en Richard Burton in het magistrale ‘Who’s Afraid of Virginia Woolf’ (1966), Dustin Hoffman in het revolutionaire ‘The Graduate’ (1967), Meryl Streep in het ontroerende ‘Silkwood’ (1983), John Travolta in het bijtend grappige ‘Primary Colors’ (1998). Acteurs werkten dolgraag met hem, omdat ze wisten dat ze onder zijn vleugels konden schitteren.

De stempel die hij drukte op de Amerikaanse cultuur is topzwaar: met ‘Who’s Afraid of Virginia Woolf’, ‘The Graduate’ en ‘Carnal Knowledge’ legde hij mee de fundamenten van het New Hollywood, het glorieuze era van de Amerikaanse cinema in de jaren zeventig (de ironie is natuurlijk dat Nichols eigenlijk een Duitser was: hij emigreerde in 1939 naar de VS). Een in een bandeloos sfeertje ondergedompelde komedie over een student (Dustin Hoffman) die een affaire begint met een oudere vrouw (Anne Bancroft): in een tijd waarin de grote Hollywoodstudio’s bijna uitsluitend musicals, bijbelepossen en westerns met John Wayne op de wereld loslieten, was het ongezien. Maar Nichols was – samen met Scorsese, Bogdanovich, Friedkin, Coppola – één van die visionaire cineasten die aanvoelden dat de tijdsgeest aan het veranderen was; hij rook dat het Amerikaanse publiek rijp was voor sprankelende, frisse, gedurfde, eigenzinnige, maatschappelijk relevante cinema.

Maar ook in de jaren tachtig en negentig bleef Nichols hoogstaand materiaal afleveren: in ‘Silkwood’ toonde hij een grote bekommernis voor de Amerikaanse working class; in ‘Primary Colors’ zette hij de ziekelijk overspelige Bill Clinton in z’n hemdje. En ook in de nadagen van zijn carrière bleef hij pieken: met de briljante miniserie ‘Angels in America’ (2003), met Al Pacino in één van zijn beste rollen ooit als de stervende Aidspatiënt Roy Cohn, lag hij mee aan de basis van het succes van de Amerikaanse zender HBO; na ‘Angels in America’ durfde niemand nog neer te kijken op het medium televisie.

Eén keer hebben we hem in levende lijve ontmoet: zes jaar geleden, in London, waar hij interviews kwam geven over ‘Charlie Wilson’s War’ (opnieuw een knisperende satire met Tom Hanks als de flamboyante Republikeinse senator Charlie Wilson). In tegenstelling tot de meeste Hollywoodsterren, die zelden of nooit het achterste van hun tong durven te laten zien omdat ze bang zijn van slechte publiciteit, vertelde hij honderduit over zijn leven, zijn carrière, en over Hollywood (‘De studiobazen? Smeerlappen! Naar de hel met ze! En dan die Oscaruitreiking: échte cineasten geven daar geen zier om!’).

Hoe heerlijk zou het niet zijn, dachten we toen, om eens enkele uren met die man op café te zitten, en om naar zijn straffe verhalen te kunnen luisteren. Het zal er nu niet meer van komen, maar we heffen niettemin het glas: Meneer Nichols, op u.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234