In memoriam: vlucht MH17

Benoît Chardome leefde op een wolk: hij was pas getrouwd en zielsgelukkig. Maar op 17 juli werd zijn vliegtuig boven Oekraïne uit de lucht geschoten. Hij was één van de zes Belgische slachtoffers van de aanslag op vlucht MH17 van Malaysia Airlines, waarbij in totaal 298 mensen omkwamen. Zijn broer Pierre Chardome heeft nog altijd moeite om het te bevatten.

Pierre Chardome «Op 17 juli kreeg ik in de late namiddag telefoon van mijn zus. ‘Er is iets gebeurd,’ zei ze. ‘Een vliegtuig van Malaysia Airlines is neergestort.’ Benoît zou die dag vanuit Amsterdam naar Kuala Lumpur terugvliegen – hij woonde in Bali. Maar er waren twee vluchten, en mijn zus wist niet welke hij had genomen. Puput, de man van Benoît, was ook niet te bereiken: hij was op weg naar Zwitserland, waar hij vrienden zou bezoeken. We waren doodongerust.

'De rebellen hebben de stoffelijke overschotten beroofd en dreigden ermee de lichamen te houden. Chanteren met doden: hoe kom je erbij?'

»Om zeven uur heb ik naar ‘Het journaal’ gekeken, en daarna naar het crisiscentrum van Buitenlandse Zaken gebeld. Maar daar hadden ze ook geen nieuws. Ik heb elk uur gebeld, tot de politie om één uur ’s nachts bij ons aan de deur stond met de vraag of Jean-Benoît bij ons inwoonde. ‘Ja.’ Jean-Benoît is onze oudste zoon. Waarop de agenten: ‘We hebben u het droeve nieuws te melden dat Jean-Benoît overleden is.’ Ik zeg: ‘Die kans is klein: hij ligt hier rustig te slapen.’ De agenten waren behoorlijk gegeneerd. ‘Excuseer, dan hebben wij ons vergist. We zoeken het verder uit.’ Maar mijn vrouw hielp hen uit de nood: ‘Waarschijnlijk bedoelt u Benoît Chardome, de broer van mijn man, geboren in 1963.’ ‘Dat klopt,’ zeiden ze, ‘Benoît is overleden in een vliegtuigcrash.’ Mijn broer stond op de passagierslijst van MH17, meer informatie hadden ze niet.

»’s Anderdaags ben ik naar het crisiscentrum blijven bellen in de hoop meer te vernemen. Tevergeefs. Niemand kon me iets vertellen, en het was vrijdag: het verlengd weekend van 21 juli zat eraan te komen. Ik voelde me aan mijn lot overgelaten. Wist u dat ik op zaterdag wél telefoon uit Nederland heb gekregen? De Nederlanders moesten de families van 193 slachtoffers opvangen, maar ze belden zélf naar de families van de Belgische slachtoffers met het voorstel psychologische bijstand te verlenen: ‘We komen u halen, op onze kosten.’ Maar Nederland was me te ver voor psychologische bijstand: ik bleef liever in contact met het crisiscentrum, ook al hadden ze in Nederland meer aandacht voor ons.

»Toen heb ik een interview aan TF1 gegeven. Ik deed mijn beklag over de gebrekkige opvang door Buitenlandse Zaken: ‘Ik ben beschaamd Belg te zijn.’ Blijkbaar heeft dat enige indruk gemaakt, want ’s avonds laat – omstreeks halfelf – hing Elio Di Rupo, de premier van de overgangsregering, aan de lijn. Hij was vriendelijk en voorkomend, erg meelevend zelfs, en daarna kwamen de dingen wél in beweging: het Rode Kruis belde ons op, psychologen stonden ter beschikking – we werden niet vergeten.»

HUMO In de eerste dagen na de crash waren op de televisie beelden te zien van verhakkelde lichamen die in de blakende hitte tussen de brokstukken van het vliegtuig bleven liggen. Hoe hard was dat?

Chardome «Ik wilde maar één ding: het lichaam van mijn broer terug naar België halen, de rest interesseerde me niet. We keken zelfs niet naar de beelden. Het leek ons beter om even rust te nemen.»

HUMO Het vliegtuig is neergehaald boven een plek in Oost-Oekraïne waar de oorlog tussen het regeringsleger en de pro-Russische rebellen woedde.

Chardome «Het was een passagiersvliegtuig dat op 10.000 meter hoogte vloog: het had niks met die oorlog te maken. Dat maakte me zo kwaad: ‘Waarom zo’n stommiteit?’ Dat kun je niet vatten, hè. Opeens is de oorlog in Oekraïne geen ver-van-mijn-bedshow meer.

»Het gedrag van de rebellen was barbaars, een ander woord heb ik er niet voor. Eerst hielden ze iedereen weg van de plaats van de crash, daarna beroofden ze de stoffelijke overschotten van de slachtoffers. Sorry, maar daar kan ik met mijn beperkte verstand niet bij: dat wijst toch op een elementair gebrek aan opvoeding? Daarna dreigden ze de lichamen te houden als een soort wisselgeld. Chanteren met doden: hoe kom je erbij? Nee, het zijn barbaren.»

HUMO Naar alle waarschijnlijkheid waren het ook de pro-Russische rebellen die het vliegtuig hadden getorpedeerd.

Chardome «De voorlopige onderzoeksresultaten wijzen in die richting. ‘De cockpit van de Boeing 777 is met een extern voorwerp geraakt.’ Zo staat het in het eerste rapport. Dat weten de onderzoekers met zekerheid omdat de impact naar binnen was gericht. Het was geen explosie, zoals in Lockerbie, waar alles naar buiten ging.»

HUMO Zullen de rebellen pas veroordeeld worden in het definitieve rapport, dat in 2015 verschijnt?

Chardome «Wat zal dat rapport uitwijzen? Dat een Russische rebel een raket heeft afgevuurd. Die ene rebel zal met alle zonden van Israël beladen worden en, met een beetje tegenslag, in onopgehelderde omstandigheden verdwijnen. En dan? Wie zal de vraag naar de verantwoordelijkheid voor de aanslag stellen? Het economische belang is groot: we hebben het gas van de Russen nodig. De betrokkenheid van president Poetin wordt onvermeld gelaten.

»De rebellen hebben uiteindelijk ingebonden: de lichamen van de slachtoffers zijn na drie dagen met een koelwagen naar Charkov gereden, vanwaar ze naar Eindhoven zijn overgevlogen. Maar je voelde aan alles dat de druk op Poetin niet te groot mocht zijn. Europa, 28 landen sterk, is bang voor die man.»


De mens is toch goed

HUMO Was u in Nederland toen de lichamen van de slachtoffers als een laatste eerbetoon in een stoet doorheen het land werden gereden?

Chardome (knikt) «Dat vergeet ik nooit meer. Eerlijk is eerlijk: ik hou niet van Nederlanders in België, ze rijden op de middelste rijstrook op de snelweg, mine de rien, zich van geen kwaad bewust. Maar voor wat ze hebben gedaan ter nagedachtenis van de slachtoffers, maak ik een diepe buiging. Die statige stoet van lijkwagens, het applaus van de geëmotioneerde massa langs de weg, de officiële erkenning – het heeft me diep geraakt. Op zo’n dag denk je: ‘De mens is toch goed.’

»De ceremonie van de nationale herdenkingsdag op 10 november in Amsterdam heeft me ook deugd gedaan. Pas op, ik maakte bezwaar toen ik hoorde dat ik de namen van een aantal slachtoffers zou moeten voorlezen: ‘Waar is dat goed voor?’ Maar toen we het effectief deden, voelde ik: ‘Dit is juist.’ Zo besef je pas wat voor leed zo veel gezinnen en families is aangedaan. Dat was weer prima georganiseerd door de Nederlanders, met de regering én de koninklijke familie erbij. Willem-Alexander bleef zelfs met de families napraten.»

HUMO Was er iemand namens de Belgische overheid?

Chardome «De Belgische ambassadeur. (Zwijgt) Eén keer zijn we met alle Belgische families bij Buitenlandse Zaken uitgenodigd om de stand der dingen te bespreken. Toen wilden ze mij de zwartepiet toespelen: ‘Meneer Chardome, blijkbaar bent u de enige die niet goed wordt geholpen.’ De anderen zijn toen voor mij in de bres gesprongen. Ik had gehoopt dat de families onderling met elkaar in contact zouden blijven, maar dat is niet gebeurd: iedereen heeft het op zijn manier beleefd. Jammer.»

HUMO Bent u nog boos?

Chardome «Het gebrek aan begrip voor ons verdriet maakt me soms zenuwachtig. Benoît is het derde kind dat mijn bijna 90-jarige moeder heeft begraven: zeven jaar geleden een broer, vorig jaar een zus, nu Benoît. (Zwijgt) Veel mensen weten niet hoe ze moeten reageren en zwijgen dan maar. Zelfs in onze straat is er amper reactie. Alleen de scouts, de vrienden van vroeger, lopen nog eens langs.

»Mijn broer is twee keer begraven, wist u dat? Wat er van hem restte, is in twee fasen tot bij ons gekomen. Eerst heeft Puput hem geïdentificeerd aan de hand van de tatoeages op zijn bovenlichaam, ikzelf kon het niet aan. Maar half oktober was Puput alweer in Bali. Toen heb ik het gedaan, samen met mijn vrouw. Achteraf hebben we de tweede kist boven op de eerste begraven.»

HUMO Dat was verschrikkelijk, wellicht.

Chardome «DVI (Disaster Victim Identification, red.) had me de zekerheid gegeven dat het een deel van Benoîts lichaam was. Ik hoefde het niet te bevestigen, maar ik stond erop. Ik vond het belangrijk om nog iets van mijn broer te zien. Gewoon, om voor mezelf te weten: ‘Het is Benoît die we begraven.’ Wat je op zo’n moment voelt, kun je niet beschrijven. (Zwijgt) Ik had me nooit kunnen inbeelden dat ik afscheid zou nemen van een voet. Maar ik wist dat het de zijne was: maat 41, droge huid, last van eczeem. Ik heb hem gevoeld. En ik ben blij dat ik de confrontatie ben aangegaan. Dat ik hem het signaal kon geven: ‘Benoît, ik ben er voor jou.’

»DVI had het me ontraden: ‘Een blijvend trauma behoort tot de mogelijkheden.’ Maar mijn vrouw, een verpleegster gespecialiseerd in palliatieve zorg, had me erop voorbereid. Dankzij haar heb ik geen slecht beeld van mijn broer overgehouden.»

HUMO Welk beeld onthoudt u?

Chardome «Zijn lach op de foto’s die ik van hem heb. Het geluk op zijn trouwfeest. Zijn liefde voor Bali.»

HUMO U hebt hem niet laten begraven in Bali, waar hij woonde, maar in Berchem, waar hij is opgegroeid.

Chardome «Normaal was het in Bali gebeurd, op een moslimbegraafplaats met een plek die voorbehouden is voor christenen. Dat was ook zijn wens: hij wilde ginds gecremeerd worden. Maar de beheerders van de begraafplaats hebben er een stokje voor gestoken, omdat hij niet van Indonesische afkomst was.

»De begrafenis is een verhaal apart, omdat ik erdoor zat. Ik was óp: verdrietig, moe en opstandig. Ik werd ook agressief. Om me tegen mezelf te beschermen heb ik me in het ziekenhuis laten opnemen, op de afdeling psychiatrie. Van daaruit heb ik de begrafenis geregeld, als enige man in de familie. Ik had ook de begrafenissen van mijn broer en zus geregeld: ik had ervaring.

»Ik heb alles telefonisch en via mail afgehandeld: in het Engels met mijn schoonbroer, in het Frans met de familie, in het Nederlands met de begrafenisondernemer. Een delicate kwestie, neem dat van mij aan. Benoît was katholiek, Puput is moslim. We moesten keuzes maken, maar gelukkig zijn we er zonder kleerscheuren uit geraakt.

»Het is vreemd: ik had ook alle paperassen voor het huwelijk van Benoît en Puput geregeld. In Indonesië kunnen mannen namelijk niet met elkaar trouwen, dat moest in België gebeuren. Op 28 juni is Benoît op het gemeentehuis van Berchem getrouwd, nog geen maand later mocht ik al plannen maken voor zijn begrafenis. Ik troost me met de gedachte dat hij straalde van geluk op zijn trouwfeest: hij had de man van zijn leven gevonden. Mijn indruk was dat hij méér verliefd was op Puput dan andersom, maar ik weet intussen dat die indruk verkeerd was: Indonesiërs laten niet gauw in hun kaarten kijken. Puput is kapot van de dood van Benoît.

»Ik probeer het leven van Puput nu zo goed mogelijk te maken: de laatste eurocent moet naar hem gaan. Maar wat een papierwinkel! Het probleem is dat de bankrekeningen geblokkeerd zijn. Een Belgisch homohuwelijk wordt in Indonesië niet erkend. En een huwelijkscontract hadden ze ook niet. Dus laat ik documenten in het Indonesisch vertalen, laat ze daarna goedkeuren door Buitenlandse Zaken, richt me tot het consulaat, overleg met de Belgische ambassadeur in Indonesië, enzovoort enzoverder: het houdt niet op. Ook de goede werken van Benoît mogen niet verloren gaan. Mijn broer had een internetcafé voor de armen opgezet, een school, een programma om met varkenskweek geld te verdienen. Alleen, zijn vertrouwenspersoon voor al die liefdadigheidsprojecten zat met hem op het vliegtuig. Hij is er ook niet meer.»


In de schaduw van god

HUMO Wat deed Benoît voor de kost? Na zijn dood verschenen berichten dat hij een luxeresort uitbaatte.

Chardome «Een maand of acht geleden was hij begonnen in de Canggu Club, een club voor rijkelui, waar hij intussen al een keer was ontslagen en weer opgevist. In feite leidde hij een dubbelleven: luxe in de week, armoede in het weekend. Heel merkwaardig. En om eerlijk te zijn: het was me van het goede te veel.»

HUMO Hij leefde te veel voor de anderen?

Chardome «Hij leefde te weinig voor de familie, als ik dat mag zeggen. Als hij in België was, moesten wij naar hem toe gaan – zijn agenda zat vol. Het was alsof wij, alsof ik, er niet toe deden. Dat wrong soms. Zijn vrienden zeggen: ‘Hij was vol lof over zijn kleine broer’, maar zelf heeft hij dat nooit uitgesproken. Benoît kon het onwaarschijnlijk goed uitleggen, hij was meesterlijk welbespraakt, maar dat ging te veel over gevoelens, zeker?»

HUMO Lagen gevoelens moeilijk?

Chardome «Ontzettend.»

HUMO Bij zo’n graag geziene man?

Chardome «Toen ik hem drie jaar geleden in Indonesië bezocht, was ik ongeveer de laatste tegenover wie hij zijn coming-out bekendmaakte.»

HUMO Hoe oud was hij toen?

Chardome «48.»

HUMO Da’s laat.

Chardome «Heel Antwerpen was op de hoogte, behalve ik. Tijdens een etentje heeft hij het mij verteld. Het was even slikken, maar mij maakte het niet uit, zolang hij maar gelukkig was. En zeven maanden later heb ik zijn toekomstige man ontmoet.»

HUMO Ook in dat opzicht moet hij lange tijd een dubbelleven hebben geleid.

Chardome «Hij moet lang met zichzelf in de knoop hebben gelegen, maar mij heeft hij nooit wat verteld.»

HUMO Heeft Benoît gestudeerd?

Chardome «Rechten.»

HUMO Advocaat is hij niet geworden.

Chardome «Hij is in Nieuw-Zeeland terechtgekomen, waar hij een restaurant en een bar heeft gekocht. Hij deed er het management. Ikzelf heb hotelmanagement gestudeerd, en ik zit in de bouw. Zo gaat dat in onze familie (lacht).»

HUMO Wat zocht hij in Nieuw-Zeeland?

Chardome «Op wereldreis was hij er voorbij gekomen en was hij verliefd geworden op het land. De sociale verschillen zijn er klein, dat sprak hem aan. Maar na vijftien jaar had hij het wel gezien. Mensen kwamen en gingen in zijn bedrijf, relaties waren nogal oppervlakkig. Hij hield er het gevoel aan over dat hij, ondanks al zijn personeel, alleen was. Hij is in Bali gaan werken, hij heeft dat nog een poos met zijn restaurant in Nieuw-Zeeland gecombineerd, maar zeven jaar geleden is hij verhuisd. De vriendelijkheid van de Indonesiërs had hem overtuigd.»

HUMO Rusteloze ziel, je broer.

Chardome «Altijd op zoek naar nieuwe uitdagingen: als het marcheerde, interesseerde het hem niet meer.»

HUMO Hoe heeft hij Puput leren kennen?

Chardome «Puput is zaakvoerder van een cabaret voor dragqueens. Benoît is per toeval in die club verzeild geraakt en heeft hem daar ontmoet: liefde op het eerste gezicht. Tenminste, wat Benoît betreft. Puput begreep de interesse niet. Hij was nog aan het bekomen van een relatie van lange duur die slecht was afgelopen. Maar mijn broer heeft hem, beetje bij beetje, over de streep getrokken. Een mailtje, een briefje, een telefoontje. Benoît was een manipulator, hè (lacht). Hij was trots dat hij zijn doel had bereikt.»

HUMO Wat voor man was je broer voor jou?

Chardome «Mijn grote broer, hè: vier jaar ouder dan ik. Toen hij nog in België woonde, deden we alles samen. Scoutskampen, spelen en feesten: de brothers Chardome organiseerden het allemaal. Maar hij was het stralende middelpunt van de activiteiten, ik was zijn natuurlijke schaduw. Dat was de rolverdeling. En dat is tot het einde zo gebleven.

»Mijn broer was God in zijn vriendenkring. Hij had een grote sociale vaardigheid, hij investeerde ook in contacten: als je hem mailde, kreeg je een antwoord met minstens dubbel zo veel tekst terug. Hij was mijn confident. Dingen die ik aan niemand kwijt kon, vertelde ik wel aan hem. Maar nogmaals, het zit me wel dwars dat hij me niet heeft erkend. Ik had daar zo’n behoefte aan. De liefde tussen ons, als broers, zal altijd onuitgesproken blijven.»

HUMO Wanneer heb je hem voor het laatst gezien?

Chardome «Op zijn trouwfeest. Ik heb het feest verlaten om mijn moeder naar huis te brengen. De emotie had haar enigszins overmand. Ik dacht: ‘Ik breng haar naar huis en ik keer terug.’ Maar ze bleek te zeer aangedaan. Ik ben nog even bij haar gebleven, en ik ben dan maar rechtstreeks naar huis gereden. Ik heb geen afscheid van mijn broer genomen, en dat spijt me wel. Een hug, een snelle knuffel, en ik was weg.»

HUMO Misschien zat daar wel alles in.

Chardome «Ja (zwijgt). Ik ben blij dat ik hem in het funerarium nog heb kunnen zien. Kunnen vóélen. Dat is een geruststelling voor mij.»


Hoed u voor zevens

HUMO Stelt u zich vragen over de vluchtroute van MH17? Waarom ging zo’n toestel in hemelsnaam boven oorlogsgebied vliegen?

Chardome «Het toestel vloog hoog genoeg om klassieke wapens te ontwijken. Is het al gebeurd dat een passagierstoestel op dergelijke wijze uit de lucht wordt geschoten? Ik dacht het niet, hè. Ik verwijt Malaysia Airlines niks.»

HUMO In maart was er al een vliegtuig van Malaysia Airlines van de radar verdwenen.

Chardome «De MH370, ja. Verdwenen zonder het signaal van één gsm of smartphone achter te laten, je houdt het in deze tijd niet voor mogelijk. Maar ik heb niet de indruk dat ze daarom minder vluchten verkopen. Integendeel, ze hebben hun prijzen afgetopt en hun vluchten zitten volgeboekt, echt waar. Malaysia Airlines heeft ook een goede reputatie, tot voor de komst van Emirates waren ze misschien wel de beste van de wereld.»

HUMO Malaysia Airlines is bijna failliet.

Chardome «Het is net als met Sabena indertijd: ze verliezen veel geld, maar de regering past het verschil bij.

»Ik ben intussen wel op mijn hoede voor het cijfer 7. Eerst verdween MH370, daarna crashte MH17, op de zeventiende dag van de zevende maand in een Boeing 777. In het jaar veertien, wat ook twee keer zeven is. En laatst had ik een aangetekend schrijven naar Puput gestuurd, een duplicaat van het huwelijksdocument, waarvoor ik 7,77 euro had betaald: de brief is nooit aangekomen. Ik ben gelovig, niet bijgelovig, maar soms gaat een mens twijfelen.»

HUMO Waar ligt Benoît nu?

Chardome «Op de begraafplaats van Berchem, vlakbij het scoutslokaal. Dat vind ik wel mooi. Een knipoog: ‘Ik ben niet ver.’»

HUMO Waarom zijn de scouts zo belangrijk voor jullie?

Chardome «Ik ben negentien jaar lang actief geweest bij Het elfde van de Prins van Luik. Benoît was er zes jaar lang hoofdverantwoordelijke. Dat betekent toch iets? Je bent scout voor het leven, het tekent je mentaliteit. Maar aan een buitenstaander is dat moeilijk uit te leggen.»

HUMO Had hij een totemnaam?

Chardome «‘Sarcelle préoccupée’, bezorgde eend. Heel juist. Hij was bekommerd om iedereen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234