In onze reeks 'senioren met pit': Patti Smith

‘Er zijn veel feministische bewegingen, en ze zijn allemaal belangrijk, maar ik ben nooit iemand geweest die zich bij een beweging aansluit.’

'Ik heb Donald Trump ontmoet toen we allebei 30 waren. Ik vond hem toen maar niets, en nu nog minder'

In een New Yorks café zit Patti Smith op me te wachten in een rood flanellen hemd en een T-shirt van de Electric Lady Studios, de plek waar ze in 1975 haar debuut ‘Horses’ opnam. Omdat het café te luidruchtig is, besluiten we al snel te verhuizen naar diezelfde studio’s. We hadden naar haar huis kunnen gaan, legt Smith uit, maar haar dochter Jesse runt een vereniging die strijdt tegen de klimaatverandering en die is nu volop aan het vergaderen in haar woonkamer. Aangekomen in Electric Lady neemt de zangeres me eerst mee naar de ruimte waar ‘Horses’ ingeblikt is, en van daar naar een rustig plekje met een fluwelen zetel en een dik tapijt.

Toen ik nog op school zat, gaf een vriend me een exemplaar van ‘Horses’, met de woorden: ‘Hier ga je dol op zijn. Het is alsof Sylvia Plath zingt, maar dan veel cooler.’ En dat klopte. Op de cover, gemaakt door fotograaf Robert Mapplethorpe, Smiths kamergenoot en geliefde in de jaren 70, stond een stijlvol, androgyn wezen in een wit hemd, met een das en een jongensblazer over haar schouder gegooid. Een krachtig beeld, van een vrouw die nooit de ambitie had gehad om rock-’n-rollzangeres te worden: Smith was naar New York gegaan om naam te maken als dichteres. Ze vond het in 1980 dus geen groot offer om de muziek en het toeren op te geven voor een huiselijker leven als de vrouw van Fred ‘Sonic’ Smith, gitarist van MC5, met wie ze in een buitenwijk van Detroit zou gaan wonen en twee kinderen zou krijgen. Pas toen Fred in 1994 op zijn 46ste stierf, begon Smith weer op te treden en te touren.

Patti Smith «Toen ik in New York woonde, droeg ik mijn gedichten voor op literaire avonden. Door mijn energie, en zonder dat er een plan achter zat, begon ik rock-’n-roll en poëzie te vermengen. Ik had nooit verwacht dat ik een plaat zou maken of zou gaan optreden. Ik werkte toen in een boekenwinkel op Fifth Avenue en ik dacht dat ik daar snel weer achter de toonbank zou staan. Maar na het succes van ‘Horses’ vroegen ze me om nog een plaat te maken en weer op tournee te gaan, en daarna nog eens. Na vier platen had ik het gevoel dat ik alles gezegd had. Ik evolueerde niet meer als mens, of als schrijver. Ik spendeerde heel veel tijd aan bijkomstigheden waardoor ik stress kreeg en arrogant en veeleisend werd.

»Toen ik Fred ontmoette in Detroit, wist ik meteen dat hij de man was met wie ik zou trouwen, maar ik wou geen langeafstandsrelatie waarbij we ons blauw zouden betalen om met elkaar te bellen en altijd gescheiden zouden zijn. Nu, ik gaf de muziek niet alleen op voor de liefde. Op dat moment kwamen een hoop andere geweldige nieuwe bands op, en ik dacht: ‘Rock-’n-roll zal het ook prima doen zonder mij.’»

– Feministes klaagden erover dat je je rockleven opgaf om moeder en huisvrouw te worden, dat je ‘verraad’ pleegde.

Smith «Toen ik jong was, werd ik eens geïnterviewd in het appartement van mijn toenmalige vriend en mij. Hij was op tournee en ik was zijn spullen aan het wassen. De journaliste vond dat simpele feit zo onwaardig en zo antifeministisch dat ze het verhaal nooit geschreven heeft. Maar als ik mijn man als een koning wil behandelen, dan mag dat toch? Ik wil door niets of niemand ingeperkt worden. Ik wil niet gedefinieerd worden als ‘de priesteres van de punk’ of de ‘wild mustang of rock’, zoals ze mij toen ook noemden. Ik heb mijn beste werk geschreven toen ik getrouwd was en buiten de spotlights bleef. Er verschenen toen artikels over mij waarbij ik afgebeeld stond als een soort vliegende koe met uiers, omdat ik veranderd was in een huisdier. Maar ik bloeide open.

»Ik heb in die periode weliswaar niets uitgebracht maar ik heb wel geleerd om te schrijven. Zonder die jaren had ik nooit ‘Just Kids’ (haar bejubelde memoires uit 2010 over haar relatie met Robert Mapplethorpe en het begin van haar carrière, red.) kunnen schrijven. Ik ben ook een beter mens geworden, denk ik. Toen ik jong was, gaf ik niet echt om wat er in de wereld gaande was. Ik wou gewoon een kunstenaar zijn. Maar door te trouwen en kinderen te krijgen heb ik geleerd wat het betekent om een burger te zijn. Mijn ouders moesten heel hard werken om rond te komen, en toen zag ik zelf ook hoe lastig het is om een gezin draaiende te houden, drie maaltijden per dag op tafel te zetten en de was en de plas te doen.»

'Toen ik Fred ontmoette in Detroit, wist ik meteen dat hij de man was met wie ik zou trouwen. Ik mis hem nog altijd'

– Kon je niet leven van de royalty’s?

Smith «Ik had één hit gehad, ‘Because the Night’ (uit 1978, dat ze samen met Bruce Springsteen schreef, red.), en een paar matig sucesvolle songs. Dus nee. We moesten met weinig rondkomen en erg zuinig leven. We hebben het vaak lastig gehad, met periodes waarin we niet genoeg te eten hadden. En waarin ik heel veel last had van mijn longen: dat probleem heb ik al sinds ik klein was, en het beterde ook niet.»

– Je hoest nu ook vaak.

Smith «Ik ben niet ernstig ziek, maar ik moet voor mezelf zorgen. Toen ik nog een ‘lijdende artiest’ was, gaf ik daar niet om. Iedereen leed. Van Gogh was arm, William Blake was arm, zij kregen geen erkenning. Je moest bereid zijn offers te brengen en hard te worden om succes te boeken.»

– Jij en Robert Mapplethorpe noemden elkaar zielsgenoten. Jullie kregen een band die je nooit eerder had gehad. Maar was jullie relatie ook passioneel?

Smith (aarzelt) «We hebben elkaar ontmoet toen we 20 waren, en we waren allebei nog heel groen. Ook Robert had niet zo veel ervaring. Maar we hadden een mooie, fysieke relatie. We leidden een eenvoudig leven, zonder telefoon, tv of radio. We hadden alleen een platenspeler, en we gingen wandelen in New York, ik zong voor hem of schreef gedichten. Dan bedreven we de liefde, of stond hij op om te tekenen. Ik hield van ons leven samen. Toen we 23 waren, verhuisden we naar Chelsea Hotel, maar tegen zijn 24ste had hij – hoe moet ik het noemen? – een zelfontwikkeling doorgemaakt.»

– Hij had ontdekt dat hij homoseksueel was.

Smith «Het kan vandaag makkelijk zijn om dat te zeggen, maar toen ik opgroeide in de jaren 50 en 60 verborgen mensen hun homoseksualiteit, omdat hun kinderen anders in instellingen gestopt zouden worden, zeker hun zonen. Dus de enige homoseksuelen die je ontmoette, waren dragqueens of mensen die erg beschadigd waren. Dat was mijn enige venster op die wereld. En Robert.»

– Je denkt dat hij zelf geen idee had?

Smith «Ja en nee, en toen hij het wel wist, worstelde hij ermee. Hij kwam uit een streng katholiek gezin, hij was opgevoed om in het leger te stappen of priester te worden. Hij stond heel erg onder druk. Toen we samenleefden, heeft hij al die verwachtingen van zich afgeworpen, en zo heeft hij zijn echte natuur ontdekt. Ik denk dat onze relatie hem geholpen heeft om zichzelf te vinden, maar ik had geen idee...

»(Stil) Ik had het erg moeilijk om het te begrijpen en te aanvaarden. Maar ook voor Robert was het moeilijk om onze relatie op te geven. Hij heeft even hard gehuild als ik. Hij was er daarna ook altijd voor mij, en hij heeft voortdurend benadrukt dat het niets met mij te maken had.»

'Het kind dat ik opgaf voor adoptie is altijd in mijn gedachten gebleven. Ik zeg er nog elke dag een gebed voor op'

– Door je androgyne look kreeg je toen vaak te horen dat je eigenlijk lesbisch was, en een relatie was begonnen met Mapplethorpe omdat het goed uitkwam.

Smith «Dat was helemaal niet waar, en het kwam ook helemaal niet goed uit. We waren twee mensen die veel om elkaar gaven, maar die voorbestemd waren om uit elkaar te gaan en daar hard onder te lijden hadden. We zijn wellicht langer bij elkaar gebleven dan goed was. Niet omdat het makkelijk was, maar omdat het zo veel pijn deed om uit elkaar te gaan. En toen dat uiteindelijk toch gebeurde, zijn we maar een paar straten bij elkaar vandaan gaan wonen.»

– In 1989 verloor je Mapplethorpe voorgoed, aan aids.

Smith (stil) «Ik heb altijd het gevoel dat Robert bij mij is: ik hoor zijn stem, ik voel hem. Toen ik aan het boek werkte, voelde ik zijn aanmoedigingen en zijn ongeduld. Ik kon me niets ergers voorstellen dan Robert verliezen. Mijn hele wereld bestond toen uit rouw. Pas vijf jaar later begon ik emotioneel weer een beetje overeind te komen, en toen stierf Fred.»


Zwanger op 19

– Een maand na je man stierf plotseling ook Todd, je broer met wie je een heel nauwe band had.

Smith «Todd had een slechte hartklep. Dat wist hij jammer genoeg niet. Een stukje plastic van nog geen halve dollar had hem kunnen redden. Zijn dood was een vreselijke klap, een dubbele opdoffer, want na de dood van Fred hadden we beslist dat Todd bij mij zou komen wonen en zou helpen met de opvoeding van mijn zoon en mijn dochter. We dachten dat het hen zou helpen, omdat ze zo dol waren op hun oom. En toen stierf hij ook. Zonder waarschuwing, zonder symptomen, gewoon zomaar. Het heeft lang geduurd voor ik me daarmee kon verzoenen.»

De telefoon gaat. Het is haar dochter Jesse. Smith zegt haar dat ze zal terugbellen en vertelt mij hoe geweldig haar dochter is. En plotseling is ze helemaal in gezinsmodus.

Smith «Toen ik met Fred trouwde, had ik geen verwachtingen en wist ik niet wat er op me af zou komen. Maar ik wist wel zeker dat ik bij hem wou zijn, en dat ik kinderen met hem wou. Voordien had ik nooit aan kinderen gedacht. Ik wou een kunstenaar zijn. En in mijn jeugd was ik zo vaak ziek en aan het hoesten dat ik er altijd van uitging dat ik niet lang zou leven. Het was dus geen plan, maar ik ben zo blij dat het ervan gekomen is. Ik hou van mijn kinderen, ze zijn geweldige mensen en ze herinneren me aan hun vader. Ze hebben ook zijn vervelende karaktertrekken. Bij Fred duurde het soms uren om een stropdas te kiezen, net zoals Jesse uren voor haar kleerkast kan staan om te beslissen wat ze gaat dragen. Terwijl ik om het even wat aantrek. Sorry trouwens dat ik me voor jou niet mooi heb aangekleed. Ik heb letterlijk het T-shirt aan waarin ik geslapen heb, zo uitgeput was ik (lacht).»

– Je draagt wel een mooie robijnen ring rond je hals.

Smith «Een Indiase robijn, ja. Het is een talisman. Ik ben een weduwe sinds 1994, dus af en toe ga ik naar een juwelier en koop ik iets voor mezelf. Als ik een belangrijk werk hebt afgemaakt, bijvoorbeeld.

»Maar ik geef niet om geld, hoor, als ik sober moet leven, dan doe ik dat. Anderzijds, als iemand me een kamer boekt in een vijfsterrenhotel met Italiaanse lakens en Frans porselein, dan kan ik daar van genieten. Maar ik kan net zo goed op een bank in het park slapen. Zo zit ik in elkaar. Ik kan voor een publiek van 100 mensen mijn gedichten voordragen of voor 100.000 mensen staan rocken. Het is het één of het ander.»

– In ‘Just Kids’ onthul je ook dat je op je 19de, toen je nog in een waskamer van het huis van je ouders in Jersey woonde omdat er niet genoeg slaapkamers waren, zwanger raakte. Je besliste om de baby te krijgen en daarna af te staan voor adoptie.

Smith «Dat was erg moeilijk, maar ik had mijn doel en ik was vastberaden. Ik leefde toen in heel armoedige omstandigheden, en de vader was jonger en nog armer dan ik. Ik wou dat het kind zou opgroeien in een omgeving waar het een goed leven en een goede opleiding zou kunnen krijgen. Op mijn 19de was dat de beste beslissing die ik kon bedenken. Ik was op weg om kunstenaar te worden, ik kon geen werk vinden. Maar het kind is altijd in mijn gedachten gebleven en ik zeg er nog elke dag een gebed voor op.»

– Je hebt altijd benadrukt dat je niet zingt of schrijft over vrouwenthema’s, maar over mensen in het algemeen. Hoe kijk je aan tegen #MeToo? Denk je dat vrouwen kwetsbaarder zijn geworden?

Smith «Daar heb ik geen verhalen over. Ik ben op een ander moment in mijn leven gekomen, en ik ben daar niet echt mee bezig. Ik ben nooit naar een therapeut geweest, ik ben nooit in mezelf gaan graven. Ik hou me bezig met mijn werk. Mijn issues hadden niet te maken met geslacht, maar met creatieve controle en vrijheid, met beslissingen die je je carrière konden kosten. Zoals een song ‘Rock N Roll Nigger’ noemen, of je okselhaar tonen op de cover van een plaat, zoals ik op ‘Easter’ deed. Ik had geen idee dat dat controversieel was. Ik scheer mijn oksels niet, ik had er nooit bij stilgestaan. Maar ze weigerden die plaat uit te stallen in de VS. Voor de cover van ‘Horses’ vroegen ze of ik make-up wou dragen, en achteraf wilden ze mijn haar airbrushen omdat het in de war was. Dat heb ik geweigerd en ik wou de gevolgen van die beslissing ook dragen. Niet omdat ik een feministe was, maar als kunstenaar, als mens. Vrouwen hebben nooit iets zomaar gekregen, of het nu gaat om stemrecht of het recht op abortus. Vrouwen moeten voor alles vechten. Er zijn veel feministische bewegingen, en ze zijn allemaal belangrijk, maar ik ben nooit iemand geweest die zich bij een beweging aansluit.»


Nog een hoop werk

We praten nog even over politiek en de toestand in Amerika. Smith blijkt exact even oud als Donald Trump.

Smith «Ik heb hem ooit ontmoet op een feestje, toen we allebei 30 waren en in New York woonden. Hij was één van de meest verschrikkelijke mensen die ik ooit heb gezien: arrogant, verwaand, vol van zichzelf. Hij was er als investeerder – hij was toen bezig met de plannen voor de Trump Tower in New York. Ik vond hem toen maar niets, en nu nog minder.»

– Terug naar je gezinsleven. Mis je een man die je als een koning kunt behandelen?

Smith «Zeker. Ik mis Fred nog altijd. Ik mis Robert. Ik mis Sam Shepard (de acteur en toneelschrijver, die vorig jaar gestorven is, red.), die mijn hele leven een vriend is geweest. Alle mannen met wie ik de sterkste relaties heb gehad, zijn dood. Maar ik heb nog altijd een vol en bevredigend leven. Ik heb mijn groep, mijn vrienden. En ik ben een boek aan het schrijven, een soort aanvulling op ‘Just Kids’ die meer op mij focust en niet op Robert. Fred zal de koning van dat boek zijn.

'Op de cover van 'Horses' wilden ze mijn haar airbrushen omdat het in de war was. Dat heb ik geweigerd'

»Mensen vragen me: ‘Was Robert de liefde van je leven?’ Nee, hij was de kunstenaar van mijn leven. Fred was de liefde van mijn leven. Ik heb nog steeds het gevoel dat ze allebei bij mij zijn, maar op een andere manier. Fred voel ik elke dag omdat hij mijn leven was, omdat hij mij kinderen heeft gegeven. Ik kan zelfs niet meer naar de tv-programma’s kijken die we samen bekeken. Vroeger vonden we het geweldig om samen naar Wimbledon te kijken. Ik heb het geprobeerd, maar het lukt me niet meer. Het zorgt er gewoon voor dat ik hem nog meer mis. Mijn kinderen en ik praten over hem, we gaan samen zijn graf bezoeken.»

– Denk je zelf vaak aan de dood?

Smith «Ik heb een hoop filosofieën gelezen over wat er gebeurt na de dood, maar nu focus ik me vooral op zo lang mogelijk leven. Voor mijn kinderen en voor alles waarmee ik bezig ben. Ik heb nog een beetje tijd over op aarde en nog een hoop werk te doen.»

© Sunday Times Magazine

Vertaling en bewerking: Stefaan Werbrouck



Patti Smith treedt op 13 augustus op in de Ancienne Belgique in Brussel. Info en tickets: www.abconcerts.be.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234