null Beeld Marco Mertens
Beeld Marco Mertens

econoompaul de grauwe

‘In vergelijking met de corruptie van Boris Johnson hebben wij een fantastische regering’

In de jaren 80 gold econoom Paul De Grauwe (76) als een neoliberale hardliner die elke ochtend een vakbondsleider tussen zijn boterham legde. Later ging hij boeken schrijven waarin hij erkende dat er limieten aan de vrije markt waren. Hij blijft geloven in de zegeningen van het kapitalisme, al pleit hij nu ook consequent voor een vermogenstaks: ‘Een democratie kan zich niet veroorloven de vermogensongelijkheid almaar te laten toenemen.’

Jan Antonissen

Het is warm in Leuven. In korte broek ontvangt Paul De Grauwe Humo in zijn huis aan de rand van de stad. Hier verblijft hij met zijn vrouw, de Chinese econoom Yuemei Ji, de helft van de tijd. De andere helft brengen ze door in het Verenigd Koninkrijk, waar De Grauwe doceert aan de prestigieuze London School of Economics. Dat dubbelleven is een meevaller in de zomer, zegt De Grauwe: bij hoge temperaturen is het over het water algauw een graad of zeven frisser. Minder aangenaam was dan weer dat Engeland jarenlang werd bestuurd door Boris Johnson: de professor heeft geen goed woord over voor de afscheidnemende Britse premier. Enthousiast haalt hij een boek uit de kast: ‘Chums’ van Simon Kuper. Ondertitel: ‘Hoe een kleine kaste van Oxford-tory’s het Verenigd Koninkrijk heeft overgenomen’. ‘Fantastisch boek,’ zegt De Grauwe, ‘het beschrijft op geestige wijze hoe een kleine groep van elitaire studenten aan de Universiteit van Oxford de centrale machtsposities in de samenleving heeft ingenomen. Studenten die een hekel hadden aan hard werk. Dilettanten en leugenaars, zoals Johnson.’

Niet dat de Belgische politiek De Grauwe zoveel geluk heeft gebracht. Twaalf jaar lang, tussen 1991 en 2003, zetelde hij zonder veel ophef voor de Vlaamse liberalen in het federaal parlement. En laatst legde de regering-De Croo het rapport van de expertengroep over koopkracht en concurrentievermogen, waarvan De Grauwe deel uitmaakt, onmiddellijk terzijde. De regering zal er in het najaar naar kijken. Dat is codetaal voor: met sint-juttemis.

Paul De Grauwe «Ik had niet verwacht dat de regering onze aanbevelingen zou overnemen. Maar dat het rapport zo snel in de koelkast is beland, stelt me wel teleur. De kans dat er later nog iets van komt, is gering: enkele ministers zullen hoe dan ook dwarsliggen. Maar goed, mijn persoonlijk geluk beïnvloedt het niet.»

HUMO Was u tevreden met de inhoud van het rapport?

DE GRAUWE «We waren het snel met elkaar eens: we kunnen de inflatie, als gevolg van de spectaculair stijgende energieprijzen, temperen door verschillende maatregelen te nemen. Eén set maatregelen was gericht op het verminderen van onze vraag naar energie: als we minder energie verbruiken, dragen we een kleiner deel van onze koopkracht over aan Russen, sjeiks en Noren. Het is dus essentieel dat we minder gaan consumeren. Toch verklaren sommige politici je gek als je voorstelt voortaan niet harder dan honderd kilometer per uur op de snelweg te rijden.»

HUMO We hebben allemaal auto’s die harder kunnen.

DE GRAUWE «Als we ons allemaal aan die maximumsnelheid houden, zullen we niet langer onderweg zijn: het verkeer zal vlotter verlopen. Maar de macho’s willen hard rijden, om te laten zien hoe sterk ze zijn.»

HUMO MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez, onmiskenbaar een alfaman, had het over ‘militante gadgets’ van de experts.

DE GRAUWE (hoofdschuddend) «Ook aan bedrijfswagens moet dringend iets gebeuren. Ze zijn slecht voor de schatkist én voor het milieu. Onze voorgestelde maatregelen waren een uitvloeisel van het gezond verstand, daar was heus niet zoveel wetenschap mee gemoeid: langzamer rijden, huizen isoleren, telewerken. Toch stuitte het op weerstand bij politici. Ze hebben geen moed, hè. Een deel van hun kiespubliek heeft een bedrijfswagen. Daarom zeggen ze: ‘Dit gaan we niet doen.’ Dom en onverantwoordelijk, alsof er geen klimaatcrisis is.»

HUMO De experts hadden weinig revolutionaire voorstellen om de koopkracht op te krikken: meer uitgebreide sociale tarieven, energiecheques voor de lagere middenklasse, vroegtijdige indexering van de belastingschalen. Dat was het zowat.

DE GRAUWE «België is één van de weinige landen met automatische loonindexering: de gemiddelde werknemer is goed beschermd. De koopkracht van de gemiddelde Belg is in deze crisis niet achteruitgegaan, al heb je hier en daar gaten in het systeem: mensen die onder het gemiddelde inkomen zitten en net boven de armoedegrens. Zij worden onvoldoende gecompenseerd door de loonindexering. Het betekent wel dat mensen die daarboven zitten, worden overgecompenseerd. In dat geval, zegt de econoom, moet je herverdelen (lacht): je neemt wat af van wie te veel heeft gekregen en geeft het aan wie te weinig heeft gekregen. De Bouchezs van deze wereld noemen dat communisme, terwijl je gewoon fairness organiseert.

»Koopkracht is een probleem van de tweede orde in België, hét probleem is: wat zal de invloed zijn van het behoud van onze koopkracht op ons concurrentievermogen?»

HUMO Daar wist Bouchez ook iets over: ‘De experts hebben geen maatregelen voor het behoud van ons concurrentievermogen.’

DE GRAUWE «Dan heeft hij het rapport niet goed gelezen. Als je werknemers en gepensioneerden vrijwaart van de gevolgen van gestegen energieprijzen, moet iemand anders daarvoor opdraaien. De Nationale Bank heeft enkele maanden geleden de resultaten van een onderzoek gepubliceerd waaruit blijkt dat de gemiddelde winstgevendheid van het Belgische bedrijfsleven bijzonder sterk is toegenomen. Bij het bedrijfsleven is, met andere woorden, een buffer om de schok op te vangen. Maar ook daar heb je gaten: bepaalde bedrijven hebben het wél zwaar. Hen moet je helpen, maar tegelijk moeten we waakzaam blijven: als de energieprijs blijft stijgen en ons concurrentievermogen blijft afnemen, moeten we ook de indexering zelf in vraag stellen. Dat mag geen heilig huisje zijn.»

‘In de regering Johnson regeerde de incompetentie. Bovendien was het een corrupte
kliek. Vergeleken daarmee hebben wij een fantastische regering. Maar de daadkracht
ontbreekt.’ Beeld Marco Mertens
‘In de regering Johnson regeerde de incompetentie. Bovendien was het een corruptekliek. Vergeleken daarmee hebben wij een fantastische regering. Maar de daadkrachtontbreekt.’Beeld Marco Mertens

Systeemschok

HUMO Bent u ook geschrokken van de vaststelling dat de dollar en de euro weer evenveel waard zijn?

DE GRAUWE «De wisselmarkten kunnen me niet meer doen schrikken: dat hebben we allemaal al eens meegemaakt (lacht). Een euro was bij de invoering 1,17 dollar waard. Daarna werd het 0,82, later 1,4, en nu is hij weer gedaald. Eigenlijk weet niemand waarom die koersschommelingen optreden, ook niet de chief economists die het nu in de kranten uitleggen. ‘Ik heb geen flauw idee,’ zou hun eerlijke antwoord zijn. Maar dat kunnen ze met hun salaris natuurlijk niet maken: ze dissen een verhaal op over variabelen die in een bepaalde richting evolueren. Het persbureau Reuters pikt dat op. En opeens is het verhaal van de variabelen – in dit geval: toestanden met oliecontracten – dé verklaring voor de stijging van de koers van de dollar. (Blaast) Forget it. Het is gewoon de speculatieve markt, die kan omhoog en omlaag gaan.

»We weten binnen bepaalde marges niet wat de werkelijke waarde van de dollar is tegenover de euro. Maar als de dollar stijgt, dichten wij goede eigenschappen aan de dollar toe – en slechte aan de euro. Dat lees je nu ook in de kranten: ‘De eurozone is ziek.’»

HUMO Het creëert wel een bepaalde dynamiek: de Europese ministers van Financiën zijn het roerend eens dat het tijd is voor een nieuw soberheidsbeleid.

DE GRAUWE «Het creëert een zelfvoedend pessimisme. Beleggers lezen dat de Europese economie het niet goed doet en denken: koop dollars, verkoop euro’s.»

HUMO De Nederlandse minister van Financiën Sigrid Kaag zei: ‘We moeten beseffen dat we collectief een stukje armer worden.’

DE GRAUWE «Een energieprijsstijging ís een verarming. Dat hebben we nog meegemaakt: in de jaren 70 was de stijging van de olieprijs in procentueel opzicht groter: een vertienvoudiging in zes jaar tijd. We hebben eruit geleerd zuiniger met olie om te springen en huizen te isoleren. We zijn ook begonnen met de zoektocht naar nieuwe technologie. Zo zie ik het nu ook evolueren: een tijdelijke verarming die tot een verrijking zal leiden.»

HUMO De markt zal het wel oplossen?

DE GRAUWE «Het is cynisch om vast te stellen, maar de energieschok is een fantastische zaak voor milieu en klimaat. Het zal ons dwingen nieuwe technologie te gebruiken, op voorwaarde dat olie en gas duur blijven. De prijzen moeten juist zijn.»

HUMO Is de oorlog in Oekraïne een godsgeschenk voor de klimaatbeweging?

DE GRAUWE «Zo ver durf ik niet te gaan: de tragedie in Oekraïne wil je natuurlijk tot elke prijs vermijden. Maar een hoge energieprijs is op zich een goede zaak: het creëert een dynamiek om er iets aan te doen, al zal het onvoldoende zijn.

»We hebben zoveel problemen met het milieu omdat ondernemingen de kosten die ze genereren door hun CO2-uitstoot niet verrekenen in de prijs van hun producten. De markt lost dat dus níét op, dat kan alleen een onafhankelijke instantie die de juiste prijs aanrekent, door middel van belastingen. Maar dan stuit je op politici die dat niet willen inzien, die zich voor de kar van grote ondernemingen laten spannen en het proces blokkeren. Dat is, kort samengevat, het milieuvraagstuk.»

HUMO De lobbycratie, bedoelt u?

DE GRAUWE (knikt)

HUMO Uber is daarvan alweer een mooi staaltje.

DE GRAUWE «Straffe toebak (lacht). Verontrustend, maar we weten al langer waartoe mensen in staat zijn als grote belangen op het spel staan: in de farmaceutische sector, de oliebusiness en nu ook bij taxibedrijven.»

HUMO Brussels staatssecretaris Pascal Smet (Vooruit), ex-EU-commissaris Neelie Kroes, Emmanuel Macron: politici van hoog tot laag hebben blijkbaar allemaal voor Uber gereden.

DE GRAUWE «Politici beschouwden Uber als een symbool van technologische vooruitgang: opeens konden klanten tegen goedkoop tarief en op flexibele wijze gebruik maken van een taxidienst. Laten we wel wezen: een taxi nemen bij een gevestigd bedrijf kost handenvol geld. Het is goed dat die sector even door elkaar wordt geschud. Maar wat Uber heeft gedaan, is illegaal.»

HUMO U bent wel erg mild voor politici die hand- en spandiensten hebben verricht.

DE GRAUWE «In Brussel heeft zich rond het Europees Parlement een industrie van lobbyisten gevestigd die naar Amerikaans voorbeeld zelf wetsvoorstellen schrijven. Dat is verontrustend, jazeker. Maar dat kun je alleen maar bestrijden door de vrije pers nog beter zijn werk te laten doen – nog meer democratie te creëren. Laten we niet de verkeerde reactie hebben en roepen dat alle politici zakkenvullers zijn. Zo effen je het pad voor populisten. Met populistische leiders zul je zulke schandalen nog meer hebben: ze haten de vrije pers.»

null Beeld Marco Mertens
Beeld Marco Mertens

Sneeuwbaleffect

HUMO Nog even over het energiedossier. Zullen we in het najaar voldoende olie en gas hebben? Daar circuleren paniekerige berichten over.

DE GRAUWE «Wat zal in Oekraïne gebeuren? Misschien komt er een crisis en zullen we wat meer warme truien moeten dragen, maar we komen daar wel door.»

HUMO Optimist tot in de kist. U bent ook vrij positief over het energiebeleid van de Belgische regering: de invoering van het sociaal tarief en de verlaging van de btw konden op uw instemming rekenen.

DE GRAUWE «Met de btw-verlaging was ik níét opgezet: een lineaire verlaging is niet wat mij voor ogen staat. Zo ontneem je de gegoede burger de prikkel om op energie te bezuinigen. Ik was vooral blij met de reactie van de regering op de pandemie: we hebben juist gereageerd door voluit de economie te steunen, zelfs als dat grote begrotingstekorten met zich meebracht en de schuld de hoogte injoeg.»

HUMO Uw collega-economen noemen dat spilzucht.

DE GRAUWE «Het kapitalisme is broos: bij een grote schok van het aanbod, zoals bij de pandemie, dreigen bedrijven de deuren te moeten sluiten. Ook de vraag stort in: mensen hebben geen inkomen meer. Dan kun je een implosie van het systeem krijgen, die kan leiden tot massale werkloosheid en sociale disruptie, ja, zelfs revolutie. De overheid moest daartegen ingaan door bedrijven massaal te steunen. Mensen die nu beweren dat die steun onverantwoord was, zijn de chief economists van bedrijven die er zonder die steun niet meer zouden zijn geweest.»

HUMO Intussen loopt onze schuld almaar hoger op. Er dreigt een begrotingstekort van 33 miljard euro in 2027, becijferde het monitoringcomité.

DE GRAUWE «We zitten inderdaad met een hoge schuld, maar het gros daarvan heeft een rentevoet van 1,5 procent in de komende tien jaar, terwijl de inflatie 8 procent bedraagt. We hebben dus geluk: onze schuldgraad is de voorbije twee jaar vanzelf gedaald.

»De voorspelling is wel dat de schuldgraad weer gaat stijgen. We moeten voorzichtig zijn met de begroting: ons tekort is hoog. Dat moeten we onder controle brengen.»

HUMO Komt dat goed met een regering die zelfs over pensioenen geen compromis lijkt te vinden?

DE GRAUWE «Pijnlijk, hè?»

HUMO Wat ziet u wanneer u, als halve buitenstaander, naar het Belgische politiek bestel kijkt?

DE GRAUWE «Dan we het beter doen dan Groot-Brittannië (lacht)

HUMO Da’s niet moeilijk.

DE GRAUWE «In de regering-Johnson regeerde de incompetentie. Bovendien was het een corrupte kliek. Vergeleken daarmee hebben wij een fantastische regering. Maar de daadkracht ontbreekt, dat klopt. Het dossier van de pensioenen is een dringend probleem, waarvoor we niet de beslissingen nemen die we zouden moeten nemen.»

HUMO Wat zijn die beslissingen?

DE GRAUWE «De pensioenleeftijd verhogen op grond van de levensverwachting, zoals in de Scandinavische landen. Vlamingen worden intussen gemiddeld 82 jaar oud. Dat is ongeveer tien jaar meer dan een halve eeuw geleden. Dan gebiedt de redelijkheid om de pensioenleeftijd verder op te trekken.»

HUMO U bent niet de juiste man om deze vraag te beantwoorden, maar is een mens gemaakt om op zijn 75ste nog te werken?

DE GRAUWE «Als ik naar mezelf kijk, zeg ik: een mens kan dat (lacht). De voorwaarde is wel dat je een aantrekkelijke baan hebt. Ik kan me uitleven, ik krijg respect. Maar je hebt ook veel bullshit jobs, waar mensen zo snel mogelijk willen uitstappen. En dat snap ik perfect.

»Het bedrijfsleven en de overheid hebben de verantwoordelijkheid toffe jobs te creëren voor oudere werknemers. Dat lijkt me geen onoverkomelijke opdracht. Neem het onderwijs, dat met een tekort aan leerkrachten zit: heel wat oudere mensen zouden wat graag lesgeven, maar de job van leerkracht is intussen vernietigd.

»Indertijd had ik gewéldige leraars in het Sint-Jan-Berchmanscollege in Brussel, die zo ongeveer deden wat ze wilden. Niemand viel hen lastig met eindtermen of administratie. Nu is er zoveel controle op leerkrachten dat mensen er op hun 45ste willen uitstappen. Ze zijn op. Ze vallen ten prooi aan burn-out.»

Couckes erfenis

HUMO Uw columns in De Morgen zijn erg toegankelijk en didactisch. U benoemt een probleem, ontrafelt het en suggereert een oplossing. Wilt u toch een beetje wegen op het politieke leven in België?

DE GRAUWE «Wegen op het beleid? Daar maak ik me geen illusies over. Maar misschien weeg ik wel op het denken, oefen ik invloed uit. Ik heb invloed, geen macht. Zelfs niet in mijn gezin (schatert)

HUMO Eén voorbeeld van zo’n suggestie: een nieuwe prijsberekening voor elektriciteit. Dat is heel eenvoudig, zegt u.

DE GRAUWE «In Duitsland heb je het systeem van de referentieprijzen: als de elektriciteitsprijs boven het maximum gaat, wordt hij geblokkeerd als een soort belasting. Omgekeerd, als hij onder het minimum gaat, wordt hij ook geblokkeerd en subsidieert de overheid.

»Minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) verklaart dat ze een voorstander is van een belasting op de woekerwinsten van de energiesector. Maar, zegt ze, juridisch ligt dat moeilijk. Wel, met het systeem van de referentieprijzen kun je die juridische klip omzeilen.»

HUMO Heeft haar aarzeling ook niet te maken met het dossier van de kernenergie? We moeten nog op onze blote knieën bij Engie vragen of ze alstublieft een kerncentrale willen openhouden.

DE GRAUWE «Is dat zo, van die blote knieën? Kunnen we de kerncentrales niet nationaliseren? (Hervat zich) Bon, ik ben onvoldoende onderlegd om dat laatste hard te maken, maar dit klinkt zo defaitistisch (zucht)

HUMO Nog een populair idee waarover u niet kunt zwijgen: de invoering van een vermogenstaks.

DE GRAUWE (pretoogjes) «Als ik mijn voorstel mag uitleggen, is niemand erop tegen.»

HUMO Doe gerust.

DE GRAUWE «Een hardwerkende burger moet nog altijd een vermogen kunnen opbouwen dat na zijn dood naar zijn kinderen gaat. Tegelijk mogen enkele particuliere burgers ook niet te veel vermogen opbouwen: honderden miljoenen of zelfs miljarden euro. Hoe bewaar je dat evenwicht? Door een progressief systeem van vermogensbelasting in te voeren. Volgens de vermogensstatistieken van de Universiteit Antwerpen heeft 95 procent van de Belgen een vermogen van minder dan 1 miljoen euro netto. Die mensen zullen niet extra worden belast. Wie boven 1 miljoen euro uitkomt, zal 1 procent belasting per jaar betalen: 1 cent voor 1 euro boven 1 miljoen euro – niet eronder. Wie boven 10 miljoen euro uitkomt: 2 cent. Boven 100 miljoen euro: 3 cent. Boven 1 miljard euro: 4 cent.

»Grote vermogens hebben vanzelf een groter rendement. Het vermogen van de heel rijken stijgt zelfs sneller dan het bruto binnenlands product. Dat mechanisme moet je afremmen. Een democratie kan zich niet veroorloven de vermogensongelijkheid almaar te laten toenemen. Het is een sluipend gif in onze samenleving.»

HUMO Maakt u zich zorgen over de democratie?

DE GRAUWE (knikt) «Kijk naar wat zich in Amerika afspeelt: de vermogensongelijkheid is er zo groot geworden dat ze de hele democratie ondermijnt. De Franse aristocraat Alexis de Tocqueville wist in de 19de eeuw al dat een te grote ongelijkheid de democratie vernietigt.»

HUMO Het standaardargument van grootverdieners is: ‘Ik heb hard gewerkt voor mijn fortuin.’

DE GRAUWE «Ik heb ook met zulke mensen gesproken: ze hebben het allemaal zelf gedaan, als je ze mag geloven. Nee, de samenleving heeft ook bijgedragen aan hun succes. En ze mogen de factor ‘geluk’ niet onderschatten. Pas op, ik ben voor meritocratie: mensen die zich inzetten, hebben recht op een beloning.»

HUMO In uw boekenkast zag ik anders wel het boek van Michael J. Sandel staan: ‘De tirannie van verdienste’.

DE GRAUWE «Sandel legt de zwakheden van het meritocratisch model bloot. Meritocratie kan niet betekenen dat gigantische vermogens zomaar van de ene generatie op de andere overgaan. Dat is het bestendigen van de bestaande ongelijkheden, zoals in het ancien régime, waar de aristocratie haar rijkdom via het geboorterecht behield. Dat hebben we, onder impuls van de liberalen, afgeschaft. We wilden gelijkheid van kansen voor iedereen. (Windt zich op) Je kunt de baby van Marc Coucke toch niet met een miljard euro laten starten? Dat is geen gelijkheid van kansen, hè.»

‘Er zijn Nobelprijswinnaars van wie ik zeg: dat had ik ook gekund. Maar ik ben realistisch genoeg om te weten dat het er niet in zit.’ Beeld Marco Mertens
‘Er zijn Nobelprijswinnaars van wie ik zeg: dat had ik ook gekund. Maar ik ben realistisch genoeg om te weten dat het er niet in zit.’Beeld Marco Mertens

Rotte egoïsten

HUMO U stond jarenlang te boek als een harde neoliberaal. Waar bent u precies van uw paard gebliksemd?

DE GRAUWE «Op weg naar Damascus? (lacht) Nee, het was een geleidelijk proces: toen ik in Amerika studeerde, heeft het idee in mijn hoofd postgevat dat de markt een buitengewoon dynamisch systeem is dat materiële welvaart creëert en vrijheid brengt. Terug in België heb ik daar te veel de nadruk op gelegd. Ik heb toen de externe kosten van het systeem, de vervuiling en ongelijkheid, onderschat. Ik was ervan overtuigd dat het kapitalisme automatisch tot meer gelijkheid zou leiden, op basis van de befaamde Kuznetscurve: bij de invoering van het kapitalisme neemt de ongelijkheid toe, daarna neemt de ongelijkheid weer af. Járen later is gebleken dat het empirisch materiaal voor zijn onderzoek niet deugde.

»De markt blijft wel het fundament van het economisch leven. We hebben tweehonderd jaar lang geëxperimenteerd met andere modellen, het is telkens faliekant afgelopen, met het communisme als veruit het slechtste experiment. En nu heb je weer mensen die om een totaal nieuwe economie schreeuwen: ‘Paradigmashift!’ Komaan jongens, we hebben het allemaal al eens geprobeerd.»

HUMO Tijdens de pandemie hekelde u ‘het rotte egoïsme’ dat onze samenleving verziekt. Opmerkelijk: een liberaal die het individualisme verwenst.

DE GRAUWE «Ik ben sterk beïnvloed door ‘On Liberty’, een 19de-eeuws essay van John Stuart Mill. Mill verwoordt heel scherp dat geen enkele vrijheid absoluut is: jouw vrijheid stuit vroeg of laat op de grenzen van de vrijheid van de ander. Gevolg: jouw individuele vrijheid moet worden beperkt.

»Tijdens de pandemie wilden mensen in naam van hun vrijheid zonder masker of vaccin door het leven gaan. Daarmee brachten ze de gezondheid van anderen in gevaar. Dat snapte iedereen, behalve de rotte egoïsten die hun eigen vrijheid absolute voorrang gaven.»

HUMO Bent u dankzij uw vrouw sympathie voor het Chinese model gaan koesteren?

DE GRAUWE «Mijn vrouw heeft me geleerd dat Chinezen makkelijker bereid zijn beperkingen te aanvaarden, als dat het algemeen belang ten goede komt. Maar die bereidheid wordt wel geperverteerd door president Xi Jinping om de individuele vrijheid nog meer te beperken. Het is een ramp.»

HUMO Komt u dikwijls in China?

DE GRAUWE «De laatste jaren niet meer, maar ik ben er geregeld geweest, de laatste keer in 2017. In het dagelijkse handelen leek er veel vrijheid te bestaan, maar dat is alweer teruggedraaid. Mijn schoonmoeder is tijdens de pandemie veertien dagen lang in haar appartementsgebouw opgesloten: ze overleefde op voedselpakketten die aan de deur werden bezorgd. Dat zijn excessen die voortvloeien uit tirannie.»

Eurekamoment

HUMO U bent 76 en u blijft gewoon gaan. Gelden er geen leeftijdsgrenzen voor u?

DE GRAUWE «Mijn idool is Mick Jagger (lacht). Vijftien jaar geleden heb ik hem in Nederland live aan het werk gezien. Ongelofelijk, de energie die hij uitstraalt. Ik heb ook energie. Maar twee uur dansen? En hij is 78.

»Ik doe graag wat ik doe: ik publiceer nog altijd, ik geef les, waarom zou ik stoppen? Zolang de London School of Economics niet laat weten dat ik niet meer naar behoren functioneer, ga ik door. Maar hopelijk heb ik het zélf eerst in de gaten.»

HUMO Bent u bang voor die dag?

DE GRAUWE «Ik ben daar niet mee bezig. Momenteel voel ik me goed, maar zal dat over twee jaar nog zo zijn?»

HUMO Vorig jaar hebt u een zware hartoperatie ondergaan.

DE GRAUWE «Ik ben er doorgekomen dankzij de fantastische medische dienstverlening in dit land.»

HUMO Was het een signaal?

DE GRAUWE «Het werk dat ik doe, put me niet uit. Ik ervaar ook geen druk. Het was geen signaal dat ik kalmer aan moest doen. Integendeel, sinds de operatie voel ik me weer beter: het is alsof ik twintig jaar jonger ben.»

HUMO U hebt als jonge kerel getwijfeld tussen economie en sociologie. Hebt u het juiste pad gekozen?

DE GRAUWE «Ik denk nog altijd van wel (lacht). Maar voor mijn onderzoek maak ik wel gebruik van sociologische inzichten. Ik heb een boek geschreven over behavioural macroeconomics vanuit de gedachte dat een mens door meer wordt aangestuurd dan winst- of nutsmaximalisatie. Het menselijk gedrag is onvoorspelbaar. Als ik me afvraag waarom ik bepaalde beslissingen in mijn leven heb genomen, moet ik ook eerlijk toegeven: het is een raadsel.»

HUMO Was uw keuze voor de politiek indertijd ook een onvoorspelbare beslissing?

DE GRAUWE «Het was mijn midlifecrisis. Ik was ongeveer 40, het moment waarop je jezelf afvraagt of het wel zo waardevol is wat je uitricht. En toen kwam Guy Verhofstadt langs. ‘Okay, let’s do it,’ zei ik (lacht). Was dat een goede beslissing? Ik denk het wel, maar ik heb het te lang gedaan. Na een aantal jaren wist ik al dat het niets voor mij was.»

HUMO Waarom niet?

DE GRAUWE «Ik was niet populair bij mijn liberale achterban in Leuven: ik ging in het weekend niet naar hun feestjes. Ik kom graag onder de mensen, maar als politicus moet je jezelf onderdompelen in de massa en aan smalltalk doen. Dat lukt mij niet.

»Ik had ook dikwijls het gevoel dat ik in vergaderingen tijd aan het verliezen was. Op dat moment ontwikkelde ik voor mijn academische werk modellen voor wisselmarkten, dát fascineerde me.»

HUMO U hebt een briljante geest. U kent mensen die de Nobelprijs Economie hebben gewonnen. Had u dat ook gekund?

DE GRAUWE (blaast) «Weet ik niet.»

HUMO Nobelprijswinnaar Paul Krugman zegt: ‘Paul De Grauwe heeft een paper geschreven waarmee hij de euro heeft gered.’

DE GRAUWE «Een mens droomt weleens van zo’n prijs, dat geef ik toe. Maar ik ben realistisch genoeg om te weten dat het er niet in zit. Epicurus, hè: heb niet te veel ambitie voor geluk.»

HUMO Als u naast Krugman zit, denkt u dan…

DE GRAUWE (snel) «Krugman is veel beter. Maar er zijn ook Nobelprijswinnaars van wie ik zeg: dat had ik ook gekund.»

HUMO In een dubbelinterview met Krugman voor de KU Leuven zei u: ‘De ideeën van Nobelprijswinnaars komen doorgaans vroeg in hun carrière, in hun twintiger jaren.’

DE GRAUWE «In de harde wetenschappen komen de beste ideeën meestal op jonge leeftijd. Albert Einstein heeft als twintiger de relativiteitstheorie bedacht. Later heeft hij nog mooie dingen gedaan, maar niets meer van dat niveau.»

HUMO Wat is het beste dat u in uw leven hebt gedaan?

DE GRAUWE (denkt na) «Kinderen hebben is wel iets speciaals. Mijn huwelijk op late leeftijd ook: ik ben heel gelukkig dat ik het heb aangedurfd. En op intellectueel vlak: de analyse van de Europese schuldencrisis, waar Krugman op alludeerde. Alle economen pleitten toen voor een soberheidsbeleid, maar ik drong aan op ongelimiteerde investeringen door de ECB. Mijn collega’s verklaarden me gek. Uiteindelijk heeft Mario Draghi, de toenmalige voorzitter van de ECB, het toch aangedurfd met een speech waarvan de woorden bijna letterlijk uit mijn paper kwamen. Alleen al zijn aankondiging deed de crisis verdwijnen als sneeuw voor de zon: de beleggers waren gerustgesteld.

»Het grappige is: ik heb dat inzicht in bed gehad. Ik lag ’s nachts wakker, in mijn hoofd bleef het maar malen, en opeens was het daar: een eurekamoment. Dat was wel mooi.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234