Ingerukt Mars: de stralende toekomst van het ruimtetoerisme

‘Op een dag is er hier te weinig plaats voor iedereen. Dan moeten we weg van deze planeet.’

'Begin jaren 2030 zullen er auto's en woningen op Mars zijn, tegen het einde van het decennium zullen de eerste mensen arriveren'

HUMO Het zijn tegenwoordig rijke hobbyisten die ruimtemissies en raketlanceringen organiseren. Vroeger was ruimtevaart nog het voorrecht van legers en overheden.

STIJN VANDERHEIDEN (Ruimtevaartdeskundige bij de Vlaamse Vereniging voor Sterrenkunde) «Vroeger was het een Koude Oorlogverhaal, met twee kampen die elkaar de loef wilden afsteken. De Amerikanen en de Sovjet-Unie verdeelden de records onder elkaar: de eerste raket, de eerste mens in de ruimte, de eerste ruimtewandeling, de eerste man op de maan. Het was een kwestie van propaganda – tonen dat je de beste bent. Maar het had ook een militair aspect, want die raketten konden ook bommen vervoeren.

»De ruimtevaartprogramma’s kostten handenvol geld. Nadat we de maan hadden bereikt, bleek een reis naar Mars te duur. De overheden hebben zich dan teruggeplooid op de militaire ruimtevaart. Het Amerikaanse leger lanceert bijna wekelijks satellieten. Waar die juist voor dienen, weten we niet, maar er zijn zeker heel krachtige en nauwkeurige observatiesatellieten bij.»

'Je kunt niet zomaar rondlopen op Mars. Ofwel moet je een ruimtepak dragen ofwel moet je een onderkomen bouwen'

HUMO Inmiddels hebben verschillende kapitaalkrachtige avonturiers de ruimtevaart ontdekt.

VANDERHEIDEN «De pioniers van de commerciële ruimtevaart denken verder dan de overheden. Omdat raketten ontwikkelen zo veel kost, zijn ze geboeid door het idee dat je véél mensen in de ruimte moet brengen. Ruimtevaart is een toeristisch project geworden. Denk aan Richard Branson en zijn bedrijf Virgin Galactic. Zijn SpaceShipOne is officieel een ruimtevaartuig, want het heeft de magische grens van 100 kilometer hoogte bereikt. Daar ligt de grens tussen de atmosfeer en de ruimte. Als Branson binnenkort passagiers meeneemt, zullen ze het zwart van de ruimte zien, enkele minuten gewichtloos zijn en dan terugkeren naar de aarde. Jeff Bezos heeft ook plannen om toeristen te lanceren.»

HUMO Ook Elon Musk wil mensen vervoeren, maar dan niet als toeristen: hij wil met zijn raketten vliegtuigen vervangen.

VANDERHEIDEN «Nu duurt het een dag om naar de andere kant van de aarde te reizen, Musk denkt dat je met een raket op drie à vier uur van Brussel naar Australië kunt. Daar is geld mee te verdienen, want veel zakenlui willen gigantische bedragen betalen voor die tijdswinst.

»Commerciële ruimtevaartbedrijven ontwikkelen multi-inzetbare ruimtetuigen. Elon Musk heeft in februari met succes de Falcon Heavy gelanceerd en de Big Fucking Rocket moet de opvolger worden: die zal naar Mars vliegen, maar ook zakenlui in twee uur van New York naar Shanghai brengen én ruimtetoeristen naar de rand van de dampkring voeren. Commerciële raketten zijn herbruikbaar. De stuwraketten van de Falcon Heavy zijn na de lancering weer geland op platformen.


Jeff Bezos, Blue Origin

»Bransons SpaceShipOne hangt intussen in het Amerikaanse luchtvaartmuseum. Dat was het eerste private ruimtetuig dat mensen buiten de dampkring bracht en dus een serieuze mijlpaal voor de private ruimtevaart. Zijn SpaceShipTwo is ook herbruikbaar. De NASA is er nooit in geslaagd om ruimtetuigen te hergebruiken, behalve de spaceshuttle. Maar dat was een vliegende bom: op 135 vluchten zijn er twee ontploft. Blue Origin van Bezos en SpaceX van Musk hebben nog geen mensen vervoerd, maar hun raketten zijn een pak veiliger.»

HUMO Toen Richard Branson indertijd aankondigde dat hij toeristen naar de ruimte wilde voeren, werd hij uitgelachen.

VANDERHEIDEN «Ja, het was toen nog een zot idee. Maar toch wilde een klein groepje mensen hem meteen veel geld geven. Intussen heeft Virgin Galactic een SpacePort gebouwd in de woestijn van New Mexico en heeft hij getoond dat zijn vliegtuig naar de ruimte kan.»

HUMO Enkele Nederlanders hebben plannen om vanuit Curaçao een gelijkaardige trip te organiseren. Ze wilden 70.000 euro per vlucht aanrekenen, een pak minder dan de 200.000 dollar die Richard Branson vraagt.

VANDERHEIDEN «Dat Nederlandse project ligt intussen stil. De ontwikkelaar van het ruimtevliegtuig, de Lynx, is failliet. Ze zijn nooit verder geraakt dan enkele prototypes. De Nederlanders zijn goed in verkopen, de uitvoering is minder. Nu, de eerste vlucht van Branson stond ook gepland voor 2015 en die deadline heeft hij niet gehaald. Dat belet niet dat zijn wachtlijst van mensen die 200.000 dollar hebben betaald, nog altijd langer wordt.»

'Ruimtetoeristen moeten stressbestendig zijn, want eigenlijk ga je op een bom zitten. Het kan altijd mislopen.'

HUMO Leonardo DiCaprio staat op die wachtlijst, Ashton Kutcher en Lady Gaga ook.

VANDERHEIDEN «Het moet dan ook een ongelofelijke belevenis zijn.»

HUMO Maar wel extreem kort. Zo’n vlucht zal tweeëneenhalf uur duren, waarvan je welgeteld vijf minuten in de ruimte doorbrengt. Je kunt er niet op hotel.

VANDERHEIDEN «Nog niet, maar het bedrijf Bigelow Aerospace werkt aan opblaasbare modules. Die zijn heel compact als je ze in de lucht schiet, maar in de ruimte worden ze opgeblazen tot een bewoonbare module. Er hangt al zo’n module aan het internationale ruimtestation ISS. Na twee jaar testen, is het nu een opslagruimte. Op termijn wil Bigelow hotels bouwen die in een baan om de aarde draaien. En later ook op de maan of op Mars.

»Vergeet niet dat er al toeristen in de ruimte zijn geweest. De Russen hebben een tijdlang plekken in hun ruimtestation MIR en in het ISS verkocht voor 20 miljoen euro. Voor die prijs mocht je dan zes of zeven dagen in de ruimte blijven, tussen de echte astronauten.»

HUMO Wat deden die toeristen daar?

VANDERHEIDEN «Vooral in de weg lopen, vermoed ik (lacht). Ik heb eens een lezing bijgewoond van Mark Shuttleworth, een rijke Zuid-Afrikaan die in het ISS was geweest. Hij had zelf een wetenschappelijk experiment gefinancierd dat hij daarboven heeft uitgevoerd.»

HUMO Voor een ruimtereis moet je niet alleen rijk maar ook fit zijn.

VANDERHEIDEN «Voor ruimtetoeristen hebben ze de lat lager gelegd, maar het vergt veel van een lichaam. Het leven in de ruimte zelf valt wel mee, als je er niet te lang bent. Maar bij de lancering en het landen – zeg maar: neerstorten op aarde – werken enorme krachten in op je lichaam. Je moet ook stressbestendig zijn, want eigenlijk ga je op een bom zitten, het kan altijd mislopen.»

HUMO Ruimtetoerisme zal niet zonder risico zijn: 4 procent van alle mensen die buiten de dampkring zijn geweest, hebben dat met de dood bekocht.

VANDERHEIDEN «Bij de ongevallen met de spaceshuttles zijn 14 mensen omgekomen en tijdens de pioniersjaren zijn ook veel slachtoffers gevallen. Langs Russische kant weten we niet hoeveel, de Amerikanen waren transparanter. Het eerste model van Bransons SpaceShipTwo is ook verongelukt, daarbij stierf één piloot. SpaceX en Blue Origin zullen ook ooit mensen in hun raket moeten zetten. Ze zullen moeten zoeken naar mensen die dat durven.»


Iedereen een zitje aan het raam: Blue Origin van Jeff Bezos toonde al de capsule die het op zijn raketten wil zetten.

HUMO Het heeft iets van Russische roulette.

VANDERHEIDEN «Bij Russische roulette heb je 1 kans op 6 dat het slecht afloopt. Bij raketlanceringen gaat het minder vaak fout, maar het is niet uitgesloten. Bij de lancering van de Falcon Heavy zei Musk zelf dat het een geweldig schouwspel kon worden maar evengoed een schitterend vuurwerk. De commerciële ondernemingen maken er een geweldige show van. Wanneer ze een mens in Musks Big Fucking Rocket zetten, zullen we dat allemaal via de livestream kunnen volgen. Dat zijn beklijvende momenten, omdat grenzen worden verlegd. De Europese Ruimtevaartorganisatie ESA zendt haar lanceringen ook uit, maar die streams zijn doodsaai. Musk weet hoe hij iets moet verkopen.»

HUMO Wat drijft mannen als Bezos en Musk?

VANDERHEIDEN «Ik denk hun pioniersgeest. Bezos is van jongs af aan begeesterd door de ruimte. Toen hij afstudeerde, heeft hij al gezegd dat we weg moeten van de aarde en de ruimte moeten koloniseren. Nu hij 130 miljard op zijn rekening heeft staan, kan hij dat waarmaken. Bij Musk heeft het ook iets van filantropie. Met de elektrische auto’s en batterijen van Tesla wil hij de planeet redden. SpaceX is het plan B: als de aarde toch onbewoonbaar wordt, verkassen we. Ik denk dat ze oprecht iets willen doen voor de mensheid. Anderzijds zijn het wel ondernemers die weten hoe ze geld moeten verdienen. Wat is het eerste wat je doet als je op mars landt? Een gat maken en kijken wat er in de grond zit. Overheden zullen veel geld neertellen om de raketten en piloten van SpaceX en Blue Origin in te huren. Het is business, maar met een stevige filantropische rand. NASA betaalt SpaceX nu om een raket te ontwikkelen om mensen te lanceren. Ook Blue Origin wil een deel van de koek.»


Tomaten op mars

HUMO Is een kolonie op Mars realistisch?

VANDERHEIDEN «Zeker, maar niet volgens de timing van Musk.»

HUMO Hij mikt op 2022 voor de eerste onbemande missie. In 2024 zouden de eerste mensen vertrekken.

VANDERHEIDEN «Musk en Bezos durven dromen en gooien er veel geld tegenaan. Maar meestal halen ze hun deadlines niet. Dat maakt niet uit, want uitstel is geen afstel. De Falcon Heavy is vier jaar later gelanceerd dan gepland, maar het was wel een ongelofelijk succes.

»De Big Fucking Rocket zal krachtig genoeg zijn om mensen naar Mars te brengen. Dat zal nog wel even duren, maar tegen dan zullen er al wel jeeps en woonmodules staan. Begin jaren 2030 zal het materiaal er zijn, tegen het einde van het decennium zullen de eerste mensen arriveren.»


Richard Branson, Virgin Galactic

HUMO Musk wil er een nederzetting bouwen onder een koepel.

VANDERHEIDEN «Je kunt niet zomaar rondlopen op Mars. Ofwel moet je een ruimtepak dragen ofwel moet je een onderkomen bouwen: een caravan, een huis of iets groters. Zoals de Biosphere 2, bijvoorbeeld, die hermetisch afgesloten habitat in de woestijn van Arizona. Een grote serre, eigenlijk. Op Mars zou je daarin aan landbouw kunnen doen. We kunnen veel groenten kweken met watercultuur. Tomaten, aardbeien, sla. Men is nu volop op zoek naar water op Mars, in de vorm van ijs, diep in kraters. Het voedsel zal sowieso plantaardig zijn want dieren meenemen is te omslachtig. Een reis naar Mars duurt minstens zes maanden.»

HUMO Hoe zouden Marsreizigers die zes maanden doorbrengen?

VANDERHEIDEN «In films zie je soms ruimteschepen die aan boord zwaartekracht kunnen opwekken, maar die hebben we voorlopig niet. Daarom zal je tijdens een reis naar Mars moeten sporten. Als je zes maanden in gewichtloze toestand verkeert, gebruik je je spieren niet en sterven ze af. In het ISS staat een loopband, met elastieken die de lopers beneden houden. Maar dan nog kunnen astronauten die terugkeren op aarde een tijdlang niet stappen.

»En het is niet alleen een kwestie van fysieke paraatheid. Zit maar eens zes maanden lang met drie of vier mensen in zo’n heel kleine sonde. De verblijven op Mars zullen in eerste instantie ook niet heel groot zijn: die kolonisten moeten elkaar kunnen dulden. Maar niet te veel, want amoureuze affaires kunnen ook roet in het eten strooien. Er loopt al onderzoek naar de psychologische effecten. In een klein complex in Rusland zitten nu mensen 500 dagen lang opgesloten. Ze kunnen alleen via de computer communiceren met de buitenwereld. En er zit vertraging op de communicatie, want je kunt vanop Mars niet zomaar naar huis skypen: een zin doet er 14 minuten over om de aarde te bereiken. Stel je voor dat je ziek bent en moet praten met de dokter. ‘Heb je keelpijn?’ – ‘Ja.’ Halfuur voorbij.»

'Je kunt vanop Mars niet zomaar naar huis skypen: elke zin doet er 14 minuten over om de aarde te bereiken.'

HUMO Musk mikt op een kolonie van tachtigduizend mensen: daar zit allicht wel een dokter tussen.

VANDERHEIDEN «Dat zal wel moeten, anders kun je sterven door een simpele keelontsteking. Er zullen ook technici, landbouwingenieurs en boeren mee moeten. Het zal overtuigingskracht vergen om die mensen zover te krijgen.»

HUMO Zou u het doen?

VANDERHEIDEN «Nee. Maar veel andere mensen wel. Het Nederlandse bedrijf Mars One wil tegen 2026 vier kolonisten naar Mars sturen. De kandidaten zijn al geselecteerd. Het wordt wel een enkele reis: ze blijven er tot aan hun dood. Het bedrijf wil er een realityshow van maken, zoals ‘Big Brother’. De opleiding, de lancering, de reis en de kolonisatie zouden uitgezonden worden. Mars One heeft aan SpaceX gevraagd om raketten te mogen huren, maar die hebben geweigerd. Er zijn twijfels over de betrouwbaarheid van het bedrijf en de haalbaarheid van het project. Maar er zijn dus wel al kandidaten. Bij de eerste selectie waren vijf Belgen. Een medewerker van de sterrenwacht van Genk is heel lang meegegaan, maar heeft afgehaakt omdat het een louter commercieel project is, dat er wellicht nooit komt. De kandidaten moeten nu zelf ook crowdfunden om hun reis te betalen.»

HUMO Musk schat dat zijn Mars-project 27 miljard dollar gaat kosten. Een gigantisch bedrag, maar het lijkt overzichtelijk voor een project van die omvang.

VANDERHEIDEN «Ik denk dat je dat met een korreltje zout moet nemen: net zoals met deadlines is hij met zijn budgetten soms nogal optimistisch. Het is ook een tactiek: als de prijs niet te hoog is, zullen investeerders sneller geld op tafel leggen. Ik denk dat je elk bedrag uiteindelijk maal twee of drie mag doen. Het is moeilijk om de kost van zo’n project in te schatten, omdat je zoekt naar iets wat niet bestaat. Je kunt niet weten wat je zal tegenkomen op je weg.»


Naar de maan

HUMO Mars moet lukken tegen 2040. Kunnen we intussen niet mikken op de maan? Die ligt – in ruimtetermen – binnen handbereik.

VANDERHEIDEN «De ESA is daarmee bezig – zij het op een conceptueel niveau. Ze hebben een team samengesteld van jonge, gestudeerde mensen met een erg verschillende achtergrond: zij denken na over hoe we op de maan kunnen gaan leven. Ze hebben bijvoorbeeld bedacht om een 3D-printer mee te nemen. Het gruis van verpulverde maanrotsen kan dienen als grondstof voor de printer. Als je dan pakweg een hamer nodig hebt, print je die gewoon. Je hoeft dan niet alles mee te nemen vanop de aarde. Elk item wordt herbruikbaar, want je kunt het verpulveren en het gruis hergebruiken.

»Ook de NASA wil eerst terug naar de maan en later pas naar Mars. De maan, of het ruimtestation errond, moet de ‘springplank’ worden naar Mars.»

HUMO Zijn er spelregels in de commerciële ruimtevaart, of mag ik morgen een raket bouwen en die de lucht in knallen?

VANDERHEIDEN «Iedereen mag proberen, maar wanneer het concreet wordt, zullen de instanties aankloppen: in de meeste landen zijn dat de luchtvaartautoriteiten. Onlangs wilde een man bewijzen dat de aarde plat is en daarom had hij zichzelf gelanceerd in een zelfgemaakte raket. Zo’n gek laten ze doen, maar als je een bepaald niveau bereikt, moet je bewijzen dat je raketten stabiel en veilig zijn.

'Commerciële raketten zijn herbruikbaar. Die van SpaceX zijn na de lancering weer geland op platformen.'

»De Verenigde Naties hebben ook regels en verdragen, bijvoorbeeld over de kolonisatie van Mars en de maan. Stel dat het lukt: wie mag daar de lakens uitdelen? De VN zeggen: ‘De maan en Mars zijn van iedereen.’ Waarmee ze eigenlijk zeggen : ‘Ze zijn van ons.’ Het is vergelijkbaar met het statuut van de Zuidpool.

»Maar tussen Mars en Jupiter zweven ook honderdduizenden kleinere planetoïden. Sommige van die rotsblokken bevatten steen, andere metaal. Als je op zo’n brokstuk kunt landen, kun je de grondstoffen ontginnen. Stel dat een mijnbedrijf op zo’n asteroïde landt: mag het die zomaar claimen en ontginnen? Die ontwikkeling komt eraan, maar we moeten voorkomen dat alleen de happy few de winst opstrijken. Ik hoop dat we regels hebben voor het eerste bedrijf erin slaagt om zo’n asteroïde in te nemen.»

HUMO Ondanks die regels gebeuren er rare dingen: onlangs lanceerde een bedrijf een enorme spiegelbol. Tot afgrijzen van sterrenkijkers.

VANDERHEIDEN «Dat was ‘The Humanity Star’, met een raket gelanceerd vanop een godvergeten plek in Nieuw-Zeeland. Dat was een stunt. Niemand geeft zijn peperdure satelliet aan een bedrijf dat nog nooit een raket heeft gelanceerd. Daarom sturen ze in hun eerste raket een dummy de ruimte in. Meestal is dat een blok beton, maar Musk stak een Tesla Roadster in de Falcon Heavy. Rocket Lab koos voor een satelliet bekleed met spiegels: die reflecteerden het zonlicht, waardoor je het ding kon zien aan de nachtelijke hemel. De Tesla van Musk zit nu in een baan wég van de aarde, die spiegelbol draaide een tijd in een baan om de aarde. Intussen is hij alweer naar beneden gekomen en opgebrand in de atmosfeer.


Elon Musk, SpaceX

»Zo’n bol kan de observatie van sterren verstoren en bovendien is het daarboven al erg druk. Het wordt moeilijk om nog een vrij plekje te vinden voor nieuwe satellieten. Er zweven tienduizenden brokstukken die een ring vormen rond de aarde. Onderzoekers proberen nu uit te vissen hoe we die satellietsoep kunnen opruimen, zoals we dat ook willen doen met de plasticsoep in de oceanen.»

HUMO Vindt u het een goede zaak dat ruimtevaart steeds meer in handen komt van private bedrijven?

VANDERHEIDEN (denkt na) «Ik zeg niet meteen ja, maar zonder de private bedrijven zouden we niet staan waar we nu staan. De NASA zou er nu niet meer in slagen om naar de maan te reizen, bedrijven zouden dat op relatief korte termijn wel kunnen. De tijd dat overheden een monopolie hadden op ruimtevaart, is voorbij. Het geld dat ze in de jaren 50 tot 70 besteedden, is er simpelweg niet meer. De private spelers tonen dat ze met minder middelen, en deels in opdracht van de overheid, wel sterke resultaten kunnen boeken.»

HUMO Toen Jeff Bezos aankondigde dat hij zijn fortuin van 130 miljard wil uitgeven aan ruimtevaart, kreeg hij veel kritiek: ‘Kan dat niet beter besteed worden?’

VANDERHEIDEN «De kritiek had twee kanten. Veel mensen menen dat hij zijn fortuin op een wat onrechtvaardige of onethische manier heeft vergaard. Hij betaalt zijn personeel vaak maar het minimumloon. ‘Geef die mensen misschien eerst wat opslag,’ was een veelgemaakte opmerking. De vraag is ook of hij zijn geld niet beter zou besteden aan de bestrijding van malaria of andere wereldproblemen, zoals Bill Gates doet. Eerlijk gezegd denk ik dat we de twee zullen nodig hebben. Er komt een dag dat we weg moeten van deze planeet, omdat er te weinig plaats is voor iedereen, of omdat alle grondstoffen op zijn. Maar dat is niet voor morgen en we zullen nooit met acht miljard kunnen verhuizen naar Mars. En dus zullen we nog altijd moeten zoeken naar oplossingen voor malaria en de opwarming van het klimaat.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234