Invloedrijke Belg: Gilles de Kerchove, Europese coördinator voor terrorismebestrijding. 'Onderschat het belang van seks en geld niet bij radicalisering'

In de nasleep van de bloedige aanslagen in Madrid in 2004 creëerde de Europese Unie een topjob: coördinator voor terrorismebestrijding. De Brusselse eurocraat Gilles de Kerchove, specialist inzake veiligheid, was faliekant tegen. Zo’n baan had geen zin, vond hij. Nu doet hij het al tien jaar lang zelf, en de kans dat hij nog een poos blijft zitten, is groot. ‘Men is vergeten te zeggen wanneer ik weg moet.’

'Onderschat het belang van seks niet, en van geld'

In Humo’s lijst van de 50 invloedrijkste Belgen staat Gilles de Kerchove (60), beter bekend als Monsieur Antiterrorisme, op nummer veertig. Dat mag logisch lijken in tijden van angst en aanslagen, maar vanzelfsprekend is het allerminst. Zijn voorganger, de Nederlander Gijs de Vries, gaf er na drie jaar al de brui aan. Hij was ontgoocheld door het gebrek aan slagkracht van de EU inzake veiligheid: zijn initiatieven waren op een muur van onverschilligheid gestuit. De lidstaten deden gewoon hun zin, zoals Gilles de Kerchove had voorspeld. Maar uitgerekend hij volgde De Vries op. En hij slaagde er, met zijn jarenlange ervaring in het Secretariaat-Generaal van de Raad van de EU, wel in de lidstaten te laten luisteren en de muren te slopen. Chapeau.

Gilles De Kerchove «Mijn positie als coördinator is niet eenvoudig. Het inlichtingenterrein is ongeveer de enige bevoegdheid die ontsnapt aan de EU. Bovendien ben ik geen minister noch commissaris, ik rapporteer aan de Europese Raad. Ik moet proberen de belangrijkste ministers van de verschillende lidstaten te overtuigen. Met weinig middelen, weliswaar. Ik ben begonnen met één medewerker.»

HUMO Nu hebt u twee secretaresses en drie adviseurs.

De Kerchove «Correctie: drie secretaresses en zeven adviseurs.»

HUMO Goed bezig.

De Kerchove «Ik heb mijn staf vermenigvuldigd (lacht). Mijn voorganger heeft ondervonden dat met name ministers van Binnenlandse Zaken er niet van hielden dat hij hen als een gelijkwaardige aansprak. Is het u opgevallen dat de meeste ministers van Binnenlandse Zaken een hoog soortelijk gewicht hebben? Theresa May, ex-minister van Binnenlandse Zaken, is premier van Engeland. Manuel Valls, ex-minister van Binnenlandse Zaken, was premier van Frankrijk. Zulke mensen doen ertoe. Plus: ze hebben veel middelen. Gérard Collomb, de huidige Franse minister van Binnenlandse Zaken, heeft 140.000 agenten te zijner beschikking, 100.000 gendarmes, 10.000 leden van de inlichtingendienst, een ministerie en een kabinet. Als je te maken hebt met dat soort mensen, moet je als kleine enkeling behalve over een goede gezondheid ook beschikken over wat de Amerikaanse auteur Ronald Heifetz ‘informele autoriteit’ noemt. Je mag je niet opstellen als een timide ambtenaar, maar je moet ook niet doen alsof je minister bent. Je moet zorgen dat ze naar je luisteren.

»Ik heb bij de EU dertien jaar lang mee de krijtlijnen uitgetekend voor justitie en veiligheid. Europol, Eurojust, Frontex, het Europees aanhoudingsmandaat: ik heb daar allemaal aan meegewerkt. Daarom heb ik van secretaris-generaal Javier Solana de baan gekregen: hij wist dat ik het vertrouwen had van de ministers van Binnenlandse Zaken. Ik had informele autoriteit. En ik heb het vermogen om te luisteren: ik breng veel tijd door in Berlijn, Madrid, Parijs en Londen om te luisteren wat mensen ginds van de EU verlangen. Na de aanslagen op Charlie Hebdo en de Bataclan ben ik wel meer op de voorgrond getreden.»

HUMO Hebt u in het begin nooit gedacht dat het een onmogelijke opdracht was?

De Kerchove (hoofdschuddend) «Het was een geweldige kans om alles wat ik in dertien jaar aan expertise had verworven toe te passen in één domein: terrorismebestrijding. Ik ben net terug van twee dagen overleg met politiechefs bij Europol achter de rug. Daar waren vierhonderd mensen: chefs van de politie, chefs van de douane, specialisten van het contraterrorisme, wereldexperts inzake cybercriminaliteit en technologische evolutie, mensenhandel en drugs – het was fantastisch. En dan te bedenken dat er 23 jaar geleden zo goed als niets was. Europol bestond nog niet.»


Europese islam

HUMO U hebt in 2013 als eerste het probleem van de Syriëgangers aangekaart.

De Kerchove «Ik reis veel. De helft van mijn tijd breng ik door in Irak, Tunesië, Jemen en Afghanistan, de hotspots van de terreur. Ik ben een simpele geest: ik moet het zien, horen en voelen om het te kunnen vatten. Maar toen had je nog verscheidene lidstaten die het fenomeen van de vertrekkers minimaliseerden. Of ze zeiden: ‘Ze trekken naar daar om president Assad te bestrijden.’»

HUMO Sommige staten moedigden de Syriëgangers zelfs aan.

De Kerchove «Zover zou ik niet gaan, maar ik heb wel de noodklok geluid. Aan het eind van de voorstelling van een rapport over de Arabische Lente, in januari 2013, zei ik: ‘By the way, er gebeurt iets ongeziens dat problematisch zou kunnen zijn.’ Dat ging over de Syrië- en Irakgangers. Ik had cijfers uit Nederland en van het OCAD gezien, het Belgische Coördinatieorgaan voor de Dreigingsanalyse. ‘Maak er een analyse van,’ zeiden de ministers. In maart lag de analyse er. ‘Prima, en welke maatregelen stelt u voor?’ In juni stelde ik 22 maatregelen voor, de blauwdruk voor de latere resoluties van de VN-Veiligheidsraad. We hebben niet kunnen verhinderen dat vijfduizend mensen naar Syrië en Irak zijn vertrokken, maar voor één keer speelde de EU wel een leidende rol.»

HUMO Wat dreef de vertrekkers?

De Kerchove «Sommigen vertrokken naar eigen zeggen uit ongenoegen: het Westen steunde de Syrische Lente onvoldoende in vergelijking met de rest van de Arabische Lente. Laat ik hen de idealisten noemen. Maar het werd algauw duidelijk dat het merendeel geen idealisten waren: ze waren onder invloed van Al Qaeda, dat de jihad tegen ongelovigen propageerde. En dan had je nog de soennieten die oorlog wilden voeren tegen de sjiieten.»

'Vroeger noemde men radicalisering een langdurig proces, nu weten we dat het ook in veertien dagen tijd kan. Desnoods via het internet '

HUMO Wat verontrustte u het meest?

De Kerchove «Jongelui leerden ginder explosieven te hanteren en met een kalasjnikov schieten. Dat zijn gevaarlijke kerels als ze terugkeren. Maar in eerste instantie werd hun niets in de weg gelegd: Brahim Abdeslam (één van de terroristen van de aanslagen in Parijs in november 2015, red.) vloog over en weer naar Syrië zonder dat iemand hem lastigviel. Intussen is er aan de grenzen veel veranderd, maar dat neemt niet weg dat enkele jaren geleden 460 jongeren vanuit België naar Syrië en Irak zijn vertrokken.»

HUMO In De Morgen zei u laatst dat u niet in deradicalisering van zulke jongeren gelooft.

De Kerchove «Dat heeft De Morgen wellicht verkeerd begrepen. Ik ben 100 procent voor de rehabilitatie van zulke jongeren. Ik geloof in hun terugkeer in de samenleving zonder dat ze opnieuw hun toevlucht zoeken in geweld tegen christenen, joden en ongelovigen. Maar of ze daardoor van gedachten zullen veranderen, is een andere zaak. Ik wens u veel geluk als u een salafist, die leeft zoals de eerste moslims uit de tijd van Mohammed, een vrouw als zijn gelijke wil laten beschouwen. Als heel Molenbeek salafistisch wordt, zullen we een probleem van openbare orde hebben – niet van terrorisme. Niet-salafisten zullen zich niet op hun gemak voelen en verhuizen.

»Je moet wel inzetten op rehabilitatie in de gevangenis en ook daarbuiten.»

HUMO Rehabilitatie?

De Kerchove «Wat kun je anders? We leven gelukkig in een rechtsstaat.»

HUMO Hoe gaat u het probleem van de openbare orde oplossen?

De Kerchove «Ik zou een Europese islam aanmoedigen.»

HUMO Bestaat dat dan?

De Kerchove «Daar kun je over discussiëren. Mijn punt is: laten we de islam zo verscheiden mogelijk maken. Op dit moment maken we de buitenmaatse expansie van het salafisme mee, wat maar één interpretatie van de Koran is. In de geschiedenis van de islam heb je altijd verschillende scholen en interpretaties gehad. Een dominicaan uit Caïro, Adrien Candiard, heeft er een uitstekend boekje over geschreven: ‘Waarom wij niets van de islam begrijpen’. Hij legt uit dat voor de gemiddelde moslim van vandaag de salafist het prototype van de goede moslim is, terwijl dat nergens op slaat.

»Het aanbod moet weer groter worden, waardoor duidelijk wordt dat het salafisme maar een marginale school is. Andere scholen, zoals het soefisme, respecteren wel de gelijkheid tussen man en vrouw. Alleen, hoe vergroot je het aanbod? Als kabinetschef van vicepremier MelchiorWathelet heb ik me indertijd het hoofd gebroken over de oprichting van de Moslimexecutieve. Op dat moment dacht je nog niet aan terrorisme, je dacht aan integratie. Moslims moesten toegang krijgen tot degelijke infrastructuur en goed opgeleide imams. Op die manier zou hun godsdienst even banaal worden als de andere en zouden ze zelf makkelijker integreren.»

HUMO Banaal, zegt u?

De Kerchove «Welja, op zo’n manier dat niemand zich zorgen hoeft te maken over de activiteit die zich in een moskee afspeelt, net zomin als we dat doen over een kerk, een tempel of een synagoge. Maar goed, ik heb de Moslimexecutieve niet opgericht, dat is Laurette Onkelinx pas later gelukt.»

HUMO Spijt van?

De Kerchove «Niemand wil islam en terrorisme mengen. Dat ligt gevoelig. De overheid mag eigenlijk ook niet discussiëren over theologie: wie ben ik om het soefisme te verkiezen boven het salafisme? Maar in België krijgen de pastoors, de rabbijnen, de dominees en de imams allemaal een loon van de staat. Dan mag je wel een minimum aan opleiding en controle eisen. En de bereidheid om de regels van de rechtsstaat te volgen.

»Je moet imams opleiden, niet ergens ver weg, waar ze weinig affiniteit met democratie hebben, maar in Europa. Alleen, we hebben te weinig theologische faculteiten waar we de imams kunnen vormen met onze wetenschappelijke gestrengheid. Wat heeft die jongeren in Ripoll (bij Barcelona, red.) ertoe gebracht over te gaan tot hun moorddadige acties? Niet een reis naar Syrië of Irak, niet het internet. Nee, het discours van één charismatische imam, die hen heeft gebrainwasht.»

HUMO Abdelbaki Es Satty.

De Kerchove «Die helaas onder de radar is gebleven. Lidstaten zijn wel steeds alerter voor radicale imams. België en Frankrijk hebben er het land uitgezet. Je kunt geen discours tolereren dat aanzet tot haat.»

HUMO U zei daarnet dat 460 mensen vanuit België naar Syrië of Irak zijn gegaan. Hoeveel radicale moslims zijn er in ons land?

De Kerchove «Geen idee.»

HUMO U hebt het cijfer van tweeduizend genoemd.

De Kerchove «Dat heeft een journalist me in de mond gelegd. De Britse binnenlandse veiligheidsdienst MI5 zou volgens The Telegraph het aantal radicale moslims in Engeland na de aanslagen in Manchester en Londen op twintigduizend hebben geraamd. De Franse kranten hebben het over zeventienduizend op hun grondgebied. En de Duitse inlichtingendiensten spreken over meer dan twintigduizend. Voor België heb ik geen cijfer.»

HUMO Volgens waarnemers had België relatief gezien het hoogste aantal Syriëgangers ter wereld.

De Kerchove «In Europa wellicht, al had je er ook veel in Bosnië of Kosovo. Buiten Europa had je veel vertrekkers in Tunesië, bijvoorbeeld. Maar wereldwijd staat België in de top drie per capita, dat is zeker.»

HUMO Waarom scoren we zo hoog?

De Kerchove «De eerste golf van vertrekkers was te wijten aan een organisatie die actief heeft geronseld. De eerste vertrekkers kwamen van die plekken waar Sharia4Belgium op straat heeft gerekruteerd: Antwerpen, Vilvoorde, Molenbeek, Brussel – bijna niemand uit Wallonië. De tweede golf is gelokt door de eerste vertrekkers met foto’s op het internet van hun villa’s met zwembad aan het front: ‘Kom naar hier.’»

'100 procent veiligheid bestaat niet. Hoe kun je een geradicaliseerde tegenhouden die uit zijn keukenlade een mes haalt, de straat op loopt en de eerste persoon vermoordt die hij op zijn weg ontmoet?'

HUMO Veel mensen hebben zich in eerste instantie op Sharia4Belgium verkeken als een onschadelijk gezelschap van clowns. U niet?

De Kerchove (hoofdschuddend) «Het systeem heeft tijd nodig gehad: het heeft even geduurd voor de leiders van Sharia4Belgium opgesloten waren. Intussen is ook de Schengen-code aangepast en is Turkije nu streng aan de grens met Syrië.»


Blote vrouwen

HUMO Hebt u een typologie van vertrekkers, of meer algemeen: van mensen die zich opmaken voor het gebruik van geweld?

De Kerchove «Het is complex, maar voor mezelf onderscheid ik drie factoren, die niet noodzakelijk allemaal een rol spelen. Eén: het probleem van de identiteit. Je bent een migrant van de tweede of de derde generatie, je weet niet precies wie je bent. Je leeft in achtergestelde omstandigheden, je hebt te maken met gepercipieerde islamofobie en economische en sociale discriminatie. Je ziet geen zin in je bestaan – ik vat het samen onder de noemer ‘Molenbeek’.

»Twee: het probleem van de ideologie. Helaas spreken de experts elkaar op dat punt tegen. De Franse politieke wetenschapper Olivier Roy zegt: ‘Religie speelt geen rol, het is de islamisering van de radicalisering.’ Met andere woorden: het salafisme geeft iemand die al gewelddadig is argumenten om zijn gedrag te rechtvaardigen. Zijn collega Gilles Kepel weerlegt dat: ‘De radicale islam is zelf een factor.’ En François Burgat zegt: ‘Onderschat het belang van de buitenlandse politiek niet: de Palestijnse kwestie, Syrië, de Amerikaanse bezetting in Irak, Amerikaanse bases op heilige grond.’

»Drie: het probleem van de broedplaatsen van radicalisering zoals de gevangenis, het internet en de organisaties van ronselaars. Vroeger noemde men radicalisering een langdurig proces, nu weten we dat het ook in veertien dagen tijd kan – desnoods uitsluitend op het internet.

»Wat brengt mensen dichter bij het moment waarop ze besluiten geweld te gebruiken? Dat is niet eenduidig te verklaren. Salah Abdeslam rookte, dronk en ging naar nachtclubs. De ideologische factor was niet bepalend, me dunkt.»

HUMO Wat dan wel: het internet?

De Kerchove «Het teveel aan testosteron? Jongeren die hun miserabele leventjes als kleine delinquenten spuugzat zijn, raken opgewonden door het vooruitzicht op avontuur en geweld. Met hun kalasjnikov in de hand zijn ze opeens de koning van de wereld: from zero to hero. Onderschat ook het belang van seks niet. En van geld. Nogmaals, er spelen vele motieven.»

HUMO Wat is er geworden van uw voorstel om sexy clips te maken als een soort contrapropaganda tegen de filmpjes van IS?

De Kerchove «IS maakt filmpjes van Hollywood-kwaliteit, daar moet je iets tegenover stellen: professionele communicatie. Waarom koopt uw vrouw in de supermarkt een shampoo van Garnier en niet van L’Oréal, terwijl het dezelfde shampoo is? Omdat communicatiespecialisten erin geslaagd zijn u ervan te overtuigen dat de shampoo van Garnier beter is. Bon, wij hebben een Brits communicatieteam in de arm genomen om ook met de grote spelers op het internet de sociale media te beïnvloeden. Als een jongere uit Molenbeek een campagne tegen IS op Twitter wil beginnen, zullen wij hem daarbij helpen. Dat is geen sexy clip, maar het kan even effectieve communicatie zijn.»

HUMO U hebt een drietal factoren genoemd die aanzetten tot radicalisering. Maar, zegt u, het is telkens iets anders. Hoe gaat u het dan bestrijden?

De Kerchove «Door op die drie factoren in te spelen. Als sociale achterstelling van de jonge moslimbevolking bestaat, moet je die bestrijden met initiatieven voor opleiding, cultuur en werkgelegenheid. Ik probeer een virtueel Erasmus-project van de grond te krijgen: Arabische en Europese klassen zouden één jaar lang les krijgen van dezelfde professor geschiedenis en leren elkaar beter kennen. Door het terrorisme zijn onze relaties met moslims soms vertroebeld en gespannen, maar je moet wel blijven proberen je te verplaatsen in iemand anders’ leefwereld. Bekijk moslims eens vanuit een andere ooghoek: ze hechten veel belang aan familie, waarden en gastvrijheid, maar ze komen hier terecht in een samenleving die steeds meer agnostisch en materialistisch wordt – waar men tandpasta verkoopt met beelden van naakte vrouwen. Je snapt dan meteen waarom ze het moeilijk hebben om zich aan te passen.

»Tegelijk is informatieverwerking ontzettend belangrijk. Je moet de zwakste signalen van radicalisering opvangen. Dat doe je door agenten in de wijken te laten rondlopen, community policing. We hebben daar nu ook een virtuele tegenhanger van: we kunnen met een erg gesofisticeerd programma, dat alle mogelijke data analyseert, heel snel ontdekken of iemands gedrag op het internet verandert.»

'Door het terrorisme zijn onze relaties met moslims vaak vertroebeld en gespannen, maar je moet wel blijven proberen je te verplaatsen in iemand anders' leefwereld.'


Bin Laden Junior

HUMO IS is bijna verslagen. Is dat goed nieuws?

De Kerchove «Het is te zeggen: het virtuele kalifaat bestaat nog altijd. En we weten niet hoe het zal evolueren.»

HUMO Volgens voormalig FBI-agent Ali Soufan zouden IS en Al Qaeda binnenkort fuseren, onder leiding van Hamza bin Laden, de zoon van Osama.

De Kerchove «De redenen waarom IS en Al Qaeda uit elkaar zijn gedreven, zijn niet meer geldig. Er was de oorlog van de ego’s, de leiders die elkaar het licht in de ogen niet gunden: Abu Bakr al-Baghdadi versus Ayman al-Zawahiri. Het is onduidelijk of al-Baghdadi nog leeft, en al-Zawahiri is oud. Er was onenigheid over de vestiging van het kalifaat: moest dat onmiddellijk of op lange termijn? Het kalifaat is verdwenen. En er was de discussie over het gebruik van geweld tegen moslims: Al Qaeda, door scha en schande wijzer geworden, was voorzichtiger dan IS – maar daar valt wel een oplossing voor te bedenken. Conclusie van Ali Soufan: het zou niet onverstandig zijn een nieuwe man met een emblematische naam naar voren te schuiven: Hamza bin Laden. Bin Laden junior laat ook steeds meer van zich horen. Maar goed, een andere mogelijkheid is dat IS zich ontwikkelt als Al Qaeda: een zwak centrum met verscheidene geaffilieerde groepen verspreid over de hele wereld.»

HUMO U voorspelt dat het gesofisticeerde terrorisme voorbij is. Vliegtuigen zullen zich niet meer in wolkenkrabbers boren, maar bestelwagens zullen in voetgangerszones een bloedbad aanrichten. Is dit het tijdperk van de eenling met een keukenmes en een hakbijl, het tijdperk van het lompenterrorisme?

De Kerchove «Je ziet steeds meer aanslagen van mensen die niet in Syrië of Irak zijn geweest. Die geen rechtstreekse band met IS hebben, maar er wel door geïnspireerd zijn. Mensen van hier, die in hun eentje opereren met eenvoudige middelen. IS wil vooral veel aanslagen plegen, naar het woord van jihad-theoreticus Abu Musab al-Sour: ‘Je brengt beter duizend kleine messteken toe dan één grote jaap.’ Zo creëer je een angstpsychose bij de bevolking. Maar in onze hoogtechnologische samenleving kunnen enkelingen ook aanslagen met een grote impact plegen. Een drone kan boven een voetbalstadion toxische substanties loslaten. Er is de miniaturisatie: je verstopt explosieven op de plek van batterijtjes. Daarom heeft Donald Trump twee maanden geleden verboden nog met een laptop of een iPad vanuit meerdere Arabische bestemmingen naar de VS te vliegen. Er is de biotechnologie: binnenkort kun je, bij wijze van spreken, een synthetisch virus in je keuken maken.

»Ook het cyberterrorisme is een potentieel risico: je hackt informaticasystemen van een elektriciteitscentrale, van een dam, een treinstation, een controletoren van een luchthaven. Met het internet of things zal alles met elkaar verbonden zijn. We moeten de weerstand van onze informatica danig versterken. U hebt ook gezien dat Oekraïne ten gevolge van cyberaanvallen – wellicht vanuit Rusland – op slag een derde van zijn elektriciteit kwijt was. Estland heeft iets soortgelijks meegemaakt. Georgië ook.»


Privacy respecteren

HUMO U hebt verklaard dat 80 procent van de geplande aanslagen wordt verijdeld.

De Kerchove «Er worden veel aanslagen verijdeld, maar ik ben ontzettend voorzichtig met cijfers: dat percentage heb ik níét genoemd. Soms is het een kwestie van geluk, zoals laatst in Frankrijk, waar toevallig een lab met explosieven werd ontdekt. Meestal is het wel het resultaat van langdurig onderzoek, waarbij informatie met engelengeduld wordt vergaard. Maar 100 procent veiligheid bestaat niet, het spijt me. Hoe kun je een geradicaliseerde tegenhouden die uit zijn keukenlade een mes haalt, de straat op loopt en de eerste persoon vermoordt die hij op zijn weg ontmoet?»

HUMO Willen inlichtingendiensten hun informatie wel delen?

De Kerchove «Dat verwijt hoor ik geregeld. Denkt u werkelijk dat de toplui van de inlichtingendiensten geen serieuze mensen zijn? Zij weten maar al te goed: als je niets geeft, krijg je ook niets.»

HUMO In Le Monde lekte vorig jaar een nota van u uit waarin u het aperte gebrek aan informatie-uitwisseling aanklaagde. Europol werd door veel te weinig lidstaten met informatie gevoed. U had het over ‘significante gebreken’.»

De Kerchove «Zowel de inlichtingendiensten als Europol hebben nu een Europees platform waar ze informatie uitwisselen. Alleen, we moeten op Europees vlak nog een brug slaan tussen die platformen van de politie en de inlichtingendiensten. De vraag is: wat voor brug willen we?»

'Jongens die hun miserabele leventjes als kleine delinquenten spuugzat zijn, raken opgewonden door het vooruitzicht op avontuur en geweld'

HUMO Mag ik u enkele voorbeelden geven waar de informatie-uitwisseling niet vlekkeloos is verlopen? Over Abdelbaki Es Satty, de imam die de aanslagen in Barcelona bekokstoofde, heeft vitale informatie uit Vilvoorde Spanje niet bereikt. Mehdi Nemmouche, de man die in het Joods Museum in Brussel toesloeg, stond op een Duitse veiligheidsfiche die aan Frankrijk werd bezorgd, maar niet aan België. Salah Abdeslam, betrokkene bij de aanslagen in Parijs, werd bij zijn terugkeer uit Parijs tegengehouden door een gendarme, maar niet gearresteerd. Abdelhamid Abaaoud, organisator van de aanslagen in Parijs en Brussel, is na de mislukte aanslag in Verviers onder het oog van de politie ontsnapt. Ibrahim El Bakraoui, de man die zichzelf opblies op Zaventem: Turkije had België van zijn terugkeer op de hoogte gebracht. Kortom, er kan qua uitwisseling nog véél beter.

De Kerchove (knikt) «Oké, u hebt op meerdere punten gelijk: er waren zwaktes. Maar de EU en de lidstaten hebben zich onvermoeibaar ingezet om die te corrigeren. Alle lidstaten moeten direct bij een signalering in het Schengen Information System aangeven dat het om een persoon gaat die verdacht is van terrorisme. Dat was tot voor kort niet het geval, anders had die Franse gendarme Abdeslam wel gearresteerd.

»Uiteraard hebben we nog problemen. In de EU heb je meerdere databanken: we proberen die met elkaar te kruisen, maar dat roept gevoelige vragen over de privacy op. Het Europees Parlement en het Europees Hof kijken nauwlettend toe of de privacy van burgers niet wordt geschonden. Het is een delicaat evenwicht: je kunt niet iedereen op fiches zetten. Vanaf wanneer mag je dat wel? En wat is het kantelpunt, waardoor iemand van dichtbij gevolgd moet worden? Dat blijven moeilijke vragen. Men kon Nemmouche vóór de aanslag op het Joods Museum niet arresteren. Er was te weinig bewijs tegen hem.»

HUMO Hebben we een Europese FBI nodig?

De Kerchove «Binnen de EU hebben we geen juridisch kader, maar niets verhindert premier Charles Michel of zijn Spaanse collega Mariano Rajoy zelf met enkele landen een agentschap op te richten buiten het institutionele kader van de EU. Maar ik stel vast dat de politieke wil bij de grote lidstaten ontbreekt.»

HUMO Jammer?

De Kerchove «Het is geen prioriteit, maar misschien kan het over vijf jaar. Nu wil ik eerst dat de inlichtingendiensten Europol voeden met informatie. En: ik zou graag een Europese academie voor inlichtingen oprichten om analisten te vormen.»

HUMO U doet dit werk al tien jaar lang. Heeft het u veranderd?

De Kerchove «Mijn vrouw zegt dat ik nog uitsluitend spionageromans lees en naar tv-series zoals ‘Le bureau des légendes’ kijk (over een inlichtingendienst, red.). Misschien moet ik eens wat anders doen, ik dreig monomaan te worden. Maar ik voel me geprivilegieerd: ik ontmoet interessante mensen uit de hele wereld, op het hoogste niveau. En ik kan de politiek beïnvloeden. Voor iemand die van policy making houdt, is dat het mooiste.»

HUMO Gaat u nog lang door?

De Kerchove «Geen idee (lacht). Javier Solana is vergeten te zeggen wanneer ik weg moest. Nu hij zelf weg is, weet helemaal niemand meer hoe lang ik het hier nog uitzing (lacht). Ik zal vertrekken als het voor mij geen zin meer heeft. Of als de ministers hun vertrouwen in mij opzeggen: dan is het afgelopen.»

HUMO Hoe reageert u, als persoon, wanneer u verneemt dat een malloot op de Ramblas dood en verderf heeft gezaaid?

De Kerchove «Met grote tristesse.»

HUMO Beschouwt u het als een persoonlijke nederlaag?

De Kerchove «Ik was bijzonder aangedaan door wat zich in het metrostation Maalbeek, op 200 meter hier vandaan, heeft afgespeeld. Maar ook dat was geen persoonlijke nederlaag, wel een collectieve. Ik neem het niet persoonlijk – nooit. Dat lijkt me niet aangewezen in deze stiel.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234