Margrethe Vestager, de Europees Commissaris voor mededinging, in februari in Brussel. Beeld Getty

Eurocommissaris voor MededingingMargrete Vestager

Is 2.000.000.000.000 euro genoeg voor de EU? ‘Garanties bestaan niet’

In twee maanden tijd keurde Margrethe Vestager, de Europees Commissaris voor (Non-)Concurrentie, voor 2.000 miljard euro aan staatssteun goed. Wat zal dat doen met de interne markt die zij moet bewaken? ‘Ik besef goed dat de verschillen tussen de lidstaten in wat ze zich kunnen veroorloven veel groter worden.’

Margrethe Vestager, de Brusselse toezichthouder op eerlijke concurrentie, heeft de sluizen voor staatssteun wijd open gezet. 2 biljoen euro (2.000 miljard) aan kapitaalinjecties en staatsgaranties keurde ze afgelopen twee maanden goed. Lidstaten mogen bijna alles doen om bedrijven door de coronarecessie te slepen.

Ze lacht bij de opmerking dat ze als Europees Commissaris voor Non-Concurrentie de geschiedenis zal ingaan. ‘Ik ben nog steeds heel erg alive and kicking als Concurrentiecommissaris, dank u.’ Maar ongekende tijden vragen om onorthodoxe maatregelen. ‘We hebben zeker eerder economische slowdowns gehad, maar nog nooit een lockdown. De noden van bedrijven zijn ongeëvenaard.’

Het ‘tijdelijke kader voor staatssteun’ (lees: het tijdelijk overboord zetten van de normale beperkingen) is medio maart goedgekeurd. ‘Binnen een week’, zegt ze met gepaste trots. Bijna 160 verzoeken om staatssteun uit 26 landen werden sindsdien aan haar voorgelegd. Ze zijn met de snelheid van het licht allemaal goedgekeurd. Van de 2.000 miljard euro is ruim de helft bestemd voor Duitse bedrijven. Het land met de ‘diepste zakken’ kan ook nu het meeste uitgeven.

‘Ons besluit maakt het mogelijk veel meer staatssteun toe te staan dan in normale tijden. Ik besef goed dat daardoor ook de verschillen tussen de lidstaten in wat ze zich kunnen veroorloven veel groter worden. We proberen die versplintering van de interne markt te beperken, ook door ons voor te bereiden op de terugkeer naar normale tijden. De versoepeling van de staatssteunregels is tijdelijk. Maar de ongelijkheid groeit. Dat onderstreept de noodzaak met een sterk Europees herstelfonds te komen. Anders verloopt ook het economisch herstel versplinterd en daardoor trager voor iedereen.’

- Hoe groot is de kans op een verstoorde interne markt en versplinterd herstel?

VESTAGER «Die situatie tekent zich al af. Hoe ernstig dat wordt, is moeilijk te zeggen. Bedrijven die grote sommen staatssteun ontvangen kunnen hun leveranciers blijven betalen. Dat is niet alleen goed voor dat ene land, maar druppelt via de aanvoerkanalen door naar andere landen. Maar de ongelijkheid tussen de lidstaten is groot.»

- Misbruiken lidstaten de staatssteunvrijheid niet om bedrijven die niet levensvatbaar zijn nu met belastinggeld kunstmatig in leven te houden?

VESTAGER «Ik denk van niet. Bij het beoordelen van de steun nemen we 1 januari als startdatum. Bedrijven die voor die tijd al in de problemen zaten, hebben in principe geen recht op staatssteun.’

- U wees op de noodzaak van een stevig herstelfonds. Vorige week besprak de Commissie de plannen daarvoor. Er gaan allerlei getallen rond over de omvang – 1.000, 1.500, 2.000 miljard euro. Waar stevent de Commissie op af?

VESTAGER «Ik begrijp uw interesse in getallen, maar ik ga er niet eentje aan toevoegen, ook al omdat er nog geen afgerond bedrag ligt. Het herstel hangt mede af van wat de ECB doet, die koopt staatsobligaties op voor 750 miljard euro. Dan is er de Europese Investeringsbank met miljardenleningen voor bedrijven. De discussie in de Commissie was niet over miljarden of biljoenen, die bedragen geven mij sowieso een gevoel van ‘hmm, yeah, well’. We moeten eerst scherp in beeld hebben wat precies nodig is.»

- Wordt het herstelfonds groot genoeg om burgers en bedrijven uit de recessie te trekken?

VESTAGER «Daarvoor bestaan geen garanties. We inventariseren nu waar de problemen zitten, hoe groot die zijn. Daarvoor gebruiken we de meest geavanceerde economische modellen ter wereld. We zitten nu in de afrondingsfase. De zwaarst getroffen sectoren zijn die van de diensten: toerisme, amusement, cultuur, transport. Ons uiteindelijke voorstel moet vervolgens door de lidstaten en het Europees Parlement worden goedgekeurd, met alle meningsverschillen tussen de landen. Dus nee, geen garanties, behalve dat we ons best doen.»

- De Nederlandse staat overweegt 2- tot 4 miljard euro in KLM te steken om het bedrijf overeind te houden. Hoe groot is de kans dat die steun wordt goedgekeurd?

VESTAGER «De nieuwe tijdelijke regels stellen een aantal voorwaarden. Het management moet afzien van bonussen. Aandeelhouders krijgen geen dividend of uitkeringen via terugkoopprogramma’s van aandelen. Dat moet verzekeren dat het bedrijf er belang bij heeft om de staat er weer uit te duwen en op eigen benen te staan. Zolang dat niet het geval is, moet de staat beloond worden voor de steun en die beloning stijgt naarmate de staatssteun langer aanhoudt. Daarnaast overleggen we met het betrokken land hoe we het risico op concurrentievervalsing kunnen beperken. Frankrijk heeft aan de steun voor Air France – 7 miljard euro, die hebben we al goedgekeurd – ook een aantal ‘groene eisen’ gesteld. Als Commissie kunnen we dat soort eisen niet opleggen, dat is aan de lidstaten, maar we moedigen het wel aan.»

- De Commissie komt deze zomer met voorstellen tegen concurrentievervalsing door buitenlandse investeerders. Is die timing niet ongelukkig nu Europese bedrijven massaal onder de staatssteundouche staan?

VESTAGER «Onze timing is juist zeer goed. Het toont dat wij een continent zijn van staatssteuncontrole. Waar gaat het om? Om bedrijven uit regio’s zonder staatssteuncontrole die hier Europese bedrijven overnemen. Als in Europa een bedrijf wordt geherkapitaliseerd met publiek geld, mag dat geen andere bedrijven overnemen. En dan zouden buitenlandse bedrijven dat wel mogen? Dat is precies wat we willen voorkomen. Ook omdat de vele bedrijven die wel op eigen benen staan niet te maken moeten krijgen met bedrijven die stijf staan van de staatssteun die hun concurrenten of toeleveranciers opkopen. Dat is onze boodschap: geen overnames met de hulp van buitenlandse staatssteun.»

- De EU hikt door de coronapandemie aan tegen een investeringsgat van 800 miljard euro. We hebben die buitenlandse investeringen hard nodig.

VESTAGER «Er is altijd sprake van een uitruil. Juist als je autonoom wil zijn, zelf wil beslissen, moet je open staan voor anderen voor de aanvoer van je goederen, voor afzetmarkten. Doe je dat niet, dan heeft dat zware gevolgen voor de welvaart. Buitenlandse bedrijven zijn hier welkom als ze eerlijk zaken doen. Ze zijn succesvol omdat ze kwaliteit leveren tegen aantrekkelijke prijzen, niet omdat belastingbetalers opdraaien voor de rekening.»

- Contactapps lijken noodzakelijk om de coronapandemie in te dammen. Google en Apple grijpen hun kans, vreest u niet dat zij hun voorwaarden opleggen en de privacy het loodje legt?

VESTAGER «We moeten er geen keuze tussen gezondheid en privacy van maken. Je kunt heel goed een app maken die het virus opspoort, je privacy beschermt én in alle landen werkt. Daarvoor moeten we met Google en Apple samenwerken, zij maken de telefoons die we gebruiken.»

- Techbedrijven maken enorme winsten, ook tijdens de coronacrisis. Is het hoog tijd voor een digitaks voor de Googles van deze wereld, zoals de Franse minister van Financiën zegt?

VESTAGER «Ik ben het helemaal eens met Le Maire. Juist in crisistijden als nu is het belangrijk dat alle bedrijven die winst maken bijdragen aan de schatkist van de landen waar ze zaken doen. We werken aan zo’n digitaks in Oeso-verband. Als dat niet lukt, pakt de Commissie het zelf op.»

- Wat is uw les voor Europa uit de coronacrisis?

VESTAGER «Oef. Ik heb nog steeds dat gevoel dat je krijgt als je te dicht bij een schilderij staat: je ziet het patroon niet. Pas als je een paar stappen achteruit zet, wordt alles duidelijk. We zitten nog midden in de crisis. Maar wat zeker geholpen had, is meer coördinatie tussen de lidstaten toen we de eerste geruchten opvingen over een virus dat eraan zat te komen. Dan waren de grenzen misschien niet dichtgegooid; geen ellenlange files van vrachtwagens met noodzakelijke goederen; geen exportverboden; niet de pijn omdat buurlanden elkaar niet hielpen. Dan was het echt anders geweest.’

(VK)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234