Is de Derde Wereldoorlog nabij?

Hoe gevaarlijk zijn de Russische beer en de Chinese tijger nu echt? Wat zal de geblondeerde primaat in het Witte Huis nog uitvreten? En was de vluchtelingencrisis nog maar de voorbode van de Afrikaanse invasie die ons te wachten staat? ‘Vrede als vanzelfsprekend beschouwen, is onterecht.’

'Rusland heeft al 35.000 lijkzakken besteld, en enkele duizenden treinen om tanks te vervoeren'

‘Nooit meer oorlog.’ Dat was de belangrijkste motivatie van de vaders van de Europese Unie. De steeds hechtere samenwerking tussen voormalige aartsrivalen als Frankrijk en Duitsland hield West-Europa 70 jaar lang oorlogsvrij. De vrede werd het nieuwe normaal, defensiebudgetten werden afgebouwd. Maar experts waarschuwen al langer dat België en de EU maar beter uit hun geopolitieke vakantie kunnen terugkeren.

Jonathan Holslag (professor internationale betrekkingen, VUB) «Dat mensen de vrede als vanzelfsprekend beschouwen, is begrijpelijk, maar onterecht. De voorbije 25 jaar, na de val van de Sovjet-Unie waren een anomalie in de wereldgeschiedenis. De voorspoed was vooral gebaseerd op het feit dat niemand onze machtigste bondgenoot, de VS, durfde te contesteren en dat we economisch weinig concurrentie hadden. Dat is sterk aan het veranderen.»

Alexander Mattelaer (politicoloog VUB en directeur van het Egmont Institute for International Relations) «Onze politici doen graag alsof oorlog tot het verleden behoort, maar die houding brengt oorlog dichterbij. Na de Koude Oorlog kwam het Westen als winnaar uit de bus. We waanden ons veilig binnen de NAVO en bouwden onze krijgsmachten af, omdat we het minder nodig vonden onszelf te beschermen.

»2014 was het kanteljaar. Door de implosie van Syrië en een deel van Irak kon IS het kalifaat uitroepen. De gevolgen daarvan voelden we tot bij ons, met de terreuraanslagen en de vluchtelingenstroom. En de Krimoorlog in Oekraïne betekende de comeback van Rusland als militaire grootmacht.

»Enkele Europese landen in de periferie van Rusland beseften meteen dat dat het kantelpunt was. Zweden voerde de dienstplicht weer in, Finland breidde zijn krijgsmacht uit, de Baltische staten investeerden fors in defensie… Maar België bleef lekker voortslapen. Wij liggen veilig ingebed tussen bevriende, welvarende landen en vinden extra militaire inspanningen overbodig. Ik vrees dat België als één van de laatste zal ontdekken dat we opnieuw in een normale wereld leven: een wereld met oorlogsdreiging.»

'Ik vrees dat België als één van de laatste landen zal ontdekken dat we opnieuw in een normale wereld leven: een wereld met oorlogsdreiging'

Pankaj Mishra (Brits-Indiase essayist en auteur van het boek ‘Age of Anger’) «We zullen zeker nog militaire conflicten krijgen. In de nabije toekomst vrees ik in Europa vooral de opkomst van demagogen die het volk misleiden. Er groeit een anti-elite-sentiment waar vooral de verliezers van de globalisering vatbaar voor zijn. Zij willen een sterke leider die hun met makkelijke slogans belooft om alles op te lossen. Zoals Trump. We hebben in de Tweede Wereldoorlog gezien tot wat dat kan leiden.»

Tom Sauer (professor internationale politiek, UA) «De angst voor oorlog wordt gevoed door de media. Slecht nieuws verkoopt nu eenmaal beter. Daarom zie je in kranten en tv-programma’s als ‘De afspraak’ om de haverklap onheilsprofeten opdraven. Sommigen geloven echt in hun apocalyptische analyses, anderen doen die voorspellingen om vaker in de media te komen of omdat ze tegen defensie aanschurken. Die sector heeft natuurlijk belang bij enige geopolitieke spanning.

»De waarheid is dat er heel veel goed gaat in de wereld. De laatste 70 jaar is de veiligheid enorm toegenomen. Het aantal interstatelijke oorlogen is gedaald. Het gemiddelde aantal oorlogsdoden lag sinds 1945 nooit lager dan in het voorbije decennium. Natuurlijk kun je oorlog nooit uitsluiten, maar er is wereldwijd toch een norm ontstaan tegen oorlogen om expansieve redenen. En die norm heeft ons in Europa veel welvaart opgeleverd. Maar er zijn recent natuurlijk wel enkele onrustwekkende dingen gebeurd: de brexit, de financieel-economische crisis, de oorlog in Oekraïne, een onvoorspelbare Amerikaanse president die er niet voor terugschrikt om de relatie met de historische Europese bondgenoot op de helling te zetten. Het is normaal dat mensen zich dan zorgen maken.»

'Russische jets. Vandaag hangen ze opnieuw in de lucht, sommige met kernwapens'


Gevaar 1: terreur

In het Midden-Oosten wordt het gespuis van IS in de laatste bolwerken van het kalifaat met bekwame spoed over de kling gejaagd. Het lugubere clubje is al twee jaar aan de verliezende hand en schakelde daarom over op een nieuwe tactiek: terreuraanslagen in Europa en het Midden-Oosten, om verdeeldheid en angst te zaaien. De recente aanvallen in Londen en Manchester tonen aan dat die terreurgolf nog een tijdje zal voortduren. Op de Aldi-parking sprak de doorsnee-Vlaming de vrees uit dat we in een (burger)oorlog sukkelen met radicale moslims, van wie hij vreest dat ze met steeds meer zullen zijn en ‘ons’ uiteindelijk zullen verdringen.

Mattelaer «Van alle potentiële dreigingen is de terreur het meest zichtbaar, alleen al door de militairen op straat. In Brussel besluipt mij ook het gevoel dat de aanslagen van 22 maart zomaar opnieuw zouden kunnen plaatsvinden. Die angst is tastbaar in de gangen van de metro. Maar we mogen de proporties van de terreurdreiging niet overroepen: in vergelijking met de levensbedreigende kanker die een grootschalig militair conflict met Rusland zou zijn, is een terreuraanslag niet meer dan een griepje, dat we weliswaar regelmatig oplopen.»

Sauer «Terrorisme is relatief beheersbaar. Tot nu toe hebben we één grote aanslag meegemaakt, waarbij 32 doden vielen. Er sterven jaarlijks meer mensen in het verkeer dan door aanslagen. Onze angst voor terreur is een beetje irrationeel. Ook daarin spelen de media een grote rol.»

Karel De Gucht (voormalig minister van Buitenlandse Zaken en oud-eurocommissaris voor Internationale Handel) «Het beangstigende is dat het almaar eenvoudiger wordt om toe te slaan. Iedereen kan een auto huren om op mensen in te rijden. Iedereen heeft wel een groot mes of een hamer liggen. Het is moeilijk om die terroristen voortijdig te stoppen. In Groot-Brittannië hadden de inlichtingendiensten een lijst van 500 mensen die ze in het oog hielden. En dan pleegt nummer 501 een aanslag. Je kunt geen duizenden mensen van nabij volgen.»

Martin van Creveld (Israëlische krijgskundespecialist en auteur) «In Israël is er een zekere genoegdoening over de terreuraanslagen in Europa. Nu beseffen jullie wat wij hier al 50 jaar meemaken. Mensen zeggen: ‘We hebben weinig steun gekregen van Europa. Maar zelfs nu ze het zelf meemaken, worden ze nóg niet wakker.’ Het gebrek aan veiligheidscultuur zal Europa nog zuur opbreken.»

Mattelaer «Maar we moeten ook opletten dat we niet té assertief optreden. Het doel van IS is: een burgeroorlog uitlokken in Europa. Wat nu terreur is, kan uitmonden in een grote jihadistische opstand. Men schat dat in België een tweeduizendtal moslims bereid zijn tot geweld. Dat aantal moeten we indijken. Al te rudimentaire maatregelen kunnen slecht vallen in de moslimgemeenschap en de polarisering versterken. Als er straks vanuit extreemrechtse hoek ook aanslagen komen tegen moslimdoelen, wordt het gevaarlijk. We moeten ons hoeden voor een negatieve spiraal van aanslagen en tegenaanslagen die bevolkingsgroepen tegen elkaar opzetten.»

Sauer «We mogen ook niet blind zijn voor de oorzaken van dat geweld. Wij zijn mee verantwoordelijk voor de chaos in het Midden-Oosten. Het Westen heeft de instabiliteit in Libië, Irak en Afghanistan mee gecreëerd. In een opiniestuk waarschuwde ik indertijd tegen de bombardementen op Libië. Het Belgisch parlement, inclusief groenen en socialisten, stemde vóór, vooral op initiatief van de Fransen. De Franse president Sarkozy deed het slecht in de peilingen en wou zich populairder maken. En de Franse multinational Total hoopte in Libië opnieuw voet aan de grond te krijgen, omdat er in het noorden veel gas en olie zit. Wij zijn daarin meegestapt, zogezegd om humanitaire redenen, maar dat is niet het volledige verhaal. Bepaalde mensen hadden er baat bij om onze F16’s in te zetten, om te tonen dat ze dringend aan vervanging toe waren.

»We hebben ook de integratie van onze migrantenkinderen slecht aangepakt. Dat heeft frustraties gecreëerd. We kunnen die haat alleen stoppen met een beleid van inclusie: door die mensen evenveel kansen te geven als gelijk wie.

»Op buitenlands vlak moeten we minder vaak de Amerikanen achternahollen en we moeten onze relatie met Saoedi-Arabië herbekijken. Een land dat hier het salafisme subsidieert is geen bevriende natie.»

'We moeten onze relatie met Saoedi-Arabië herbekijken. Een land dat hier het salafisme subsidieert is geen bevriende natie'


Gevaar 2: Migratiestromen

‘De vluchtelingencrisis van 2015 en 2016 was nog maar de voorbode van iets veel groters.’ Dat orakelde Klaus Schwab, de Duitse voorzitter van het World Economic Forum begin 2016 in een gesprek met persbureau Bloomberg. ‘Kijk naar het aantal Afrikaanse landen dat voor zijn inkomsten afhankelijk is van olie-export. En beeld je dan in dat 1 miljard mensen noordwaarts trekken.’

Ook Etienne Vermeersch waarschuwt al jaren voor een oncontroleerbare migratiestroom, als gevolg van de klimaatverandering en de demografische tijdbom in Afrika. Volgens schattingen van de VN zal de populatie er tegen 2050 verdubbelen, van de huidige 1,2 miljard tot 2,4 miljard mensen. Dat is zes keer meer dan in 1980.

Willy Claes (oud-secretaris-generaal van de NAVO) «Het gevaar op ongecontroleerde migratie is reëel. Europa faalt vandaag nog altijd in de opvang van politieke vluchtelingen. In de Middellandse Zee verdrinken nog wekelijks mensen op weg naar Europa. Maar inzake economische migratie wordt het hoog tijd dat we onze buitengrenzen gaan controleren. We kunnen niet het leed van de hele wereld opvangen. De zuidelijke grens van Europa is meer dan 10.000 kilometer lang. Hermetisch kun je die niet afsluiten, maar er moet wel meer gereglementeerd en gecontroleerd worden.»

Holslag «De ongebreidelde bevolkingsgroei in Afrika en het Midden-Oosten, in een context van ontbering, instabiliteit en radicalisme, is voor mij de grootste dreiging van deze eeuw. De verdubbeling van de bevolking is problematisch, omdat er in Afrika jaarlijks amper banen bij komen en veel Afrikaanse ecosystemen ontwricht zullen worden door de droogte. Je hoeft geen geleerde te zijn om te weten dat daar gedonder van komt. Als we er niet in slagen Afrika te stabiliseren, riskeren we een volksverhuizing met een impact die niet zal onderdoen voor de migraties die mee het Romeinse Rijk ondergroeven.»

Van Creveld «Het naïeve Europa zal drastische maatregelen moeten nemen om het aantal politieke en economische vluchtelingen te beperken, vooral op zee. Maar het heeft daar het lef niet voor. De Britse politicus Enoch Powell heeft 50 jaar geleden al voorspeld wat er nu gebeurt. In een speech waarschuwde hij voor de gevolgen van aanhoudende immigratie: ‘Immigrantengemeenschappen kunnen zich gaan organiseren en hun leden mobiliseren tegen hun medeburgers om zo de rest te overheersen met middelen die de onwetenden hun hebben verschaft.’»

Sauer «Dat gaat me te ver. Er zijn evenveel aanwijzingen dat Afrika het continent van de toekomst is. Steeds meer ontwikkelingslanden worden ontwikkelde landen. Die welvaart kan de geboortecijfers temperen. Je hoort ook steeds meer verhalen van Belgische allochtonen die terugkeren naar hun roots, omdat ze ginds een betere toekomst zien dan hier.»

De Gucht «Als je het enorme aantal Syrische oorlogsvluchtelingen uit de statistieken haalt, is er helemaal geen stijging van de migratie. Het probleem van Afrika is niet dat daar te veel mensen leven, maar dat de meeste landen geen structuren hebben die een deftig bestuur en een bloeiende economie mogelijk maken. Maar als dat continent ontwikkeld wordt, zijn de bevolkingsaantallen geen probleem.»

Van Creveld «Dat is wishful thinking. De dramatische bevolkingsaangroei in Afrika zal de migratiestroom nog versnellen. Steeds meer mensen vanuit steeds meer landen willen naar Europa. Helaas zijn ze niet bereid om hun andere manier van leven op te geven. Als het zo doorgaat, stevent Europa af op een burgeroorlog. Vandaag zit het aan een populatie van 6 à 7 procent moslims. Dat percentage zal alleen maar groeien. Zodra je naar 20 procent gaat, wordt het gevaarlijk. Dat is de kritische grens.»

Mishra «Dit soort gevaarlijke theorieën hebben in het verleden geleid tot de Holocaust. Men creëert animositeit tegen een bepaalde groep en uiteindelijk bedenkt men een final solution: deportatie en uitroeiing. Zo worden die theorieën zelfvervullende voorspellingen. De geschiedenis leert dat elke succesvolle maatschappij een mix is van mensen van verschillende achtergronden en culturen. Migratie is nodig.»

Claes «Waarom zouden moslims hier niet vreedzaam kunnen leven? We moeten opletten dat er, door de terreuraanslagen en toenemende migratie, geen sfeer van populisme en racisme ontstaat. In een samenleving waarin grenzen steeds minder betekenen, zijn verdraagzaamheid en wederzijds begrip absolute voorwaarden.»

Mattelaer «Maar we mogen de vluchtelingenstroom ook niet lijdzaam ondergaan. Onze democratie berust op een contract tussen burger en overheid. Als de burger vindt dat grootschalige migratie een slecht idee is, moet de overheid daarnaar handelen. Je kunt kritiek hebben op hoe de Hongaarse premier Orban de Europese afspraken inzake vluchtelingenopvang aan zijn laars lapt, maar zijn beleid steunt op een democratische basis.»

'Poetin is te slim om zich aan een oorlog met de NAVO te wagen, hij weet dat hij nooit kan winnen'


Gevaar 3: Poetin

De annexatie van de Krim, het bevroren conflict in Oost-Oekraïne, de steun aan Europese populisten, de pogingen tot beïnvloeding van Amerikaanse en Europese verkiezingen, de hackings en propaganda: kameraad Poetin voert een hybride oorlog tegen het Westen, die leidt tot steeds meer nervositeit in Oost-Europa. Vooral in de Baltische staten wordt gevreesd voor een Russische invasie. De Amerikaanse NAVO-generaal Ben Hodges zei vorige zomer nog: ‘Rusland kan de Baltische staten sneller veroveren dan dat wij er zijn om ze te verdedigen.’

Hoe groot is de kans dat de nieuwe Koude Oorlog gloeiend heet wordt?

Mattelaer «Ik begrijp de angst in de Baltische staten. Er zijn daar amper een paar duizend NAVO-soldaten, de Russische militaire aanwezigheid is veel groter. En de kans op ernstige incidenten stijgt. In de Baltische Zee heeft de bemanning van een Amerikaans vliegdekschip vier Russische jets in aanvalsformatie naar beneden zien duiken. Dat is zenuwslopend. Russische jachtvliegtuigen hebben ook al een nucleaire aanval op de Poolse hoofdstad Warschau ingeoefend. Onder water doen ze hetzelfde.»

Sauer «In de jaren 60 hingen er constant Russische en Amerikaanse bommenwerpers met kernwapens in de lucht. Na een aantal incidenten werd dat afgebouwd. De piloten moesten wel nog naast hun bommenwerpers slapen, zodat ze meteen konden opstijgen. Vandaag hangen de Russische jets opnieuw in de lucht, sommige met kernwapens. Wanneer zo’n bommenwerper in het NAVO-luchtruim wordt gespot, stijgen onze vliegtuigen onmiddellijk op om ze weg te jagen. Sommige zijn al tot op 10 meter van die Russische jets gaan vliegen. Dat kat- en muisspel is gevaarlijk.

»Toch acht ik het onwaarschijnlijk dat die incidenten tot een oorlog leiden. Rusland weet dat het een oorlog tegen de NAVO nooit kan winnen. Het investeert 70 miljard euro per jaar aan defensie, de Europese bondgenoten 250 miljard, de VS 600 miljard. De westerse economieën zijn ook veel sterker dan de Russische.»

De Gucht «Poetin is te slim om zich aan een oorlog met de NAVO te wagen. De economische sancties wegen nu al zwaar. Als hij de Baltische staten aanvalt, snijdt men de Russische economie helemáál af. Dan zullen ze hun olie en gas ergens anders moeten verkopen en blijft er van hun economie niks meer over.»

Holslag «Ik werd onlangs in Wit-Rusland gebrieft over de Russische militaire aanwezigheid: blijkbaar hebben ze in het Westelijke Militaire District een bestelling voor 35.000 lijkzakken geplaatst en enkele duizenden treinstellen besteld om tanks te vervoeren. In het grensland heb ik ook enkele Russische basissen bezocht. Daar zijn wat raketten en gevechtshelikopters bij gekomen, maar niet genoeg om een langdurige oorlog te winnen. Het grote voordeel voor de Russen is dat de Amerikanen wellicht niet snel kunnen reageren. Maar een invasie bestendigen, is wat anders. In de geschiedenis heeft Rusland zijn vijanden vooral op het eigen grondgebied verslagen.»

Van Creveld «Een militair conflict met Rusland is te gevaarlijk voor alle partijen. Kernwapens zijn de beste uitvinding ooit voor de veiligheid van de mens: ze verhinderen oorlogen tussen grote staten.»

Holslag «Russische diplomaten zijn zich erg bewust van de gevolgen van een mogelijk conflict. Maar net zoals de Oost-Europese landen zich bedreigd voelen door de Russen, voelen de Russen zich onder druk gezet door de VS.»

Van Creveld «De Russen stellen zich agressief op om hun eigen zwakte te verdoezelen. Het is een paranoïde land. Ze worden langs alle kanten belaagd. In het westen staan ze tegenover de NAVO, het grootste militaire bondgenootschap uit de geschiedenis. In het zuiden worden ze geconfronteerd met radicale moslims. En in het oosten wordt China almaar machtiger. Bovendien is de Russische economie in verval. Als ik een Rus was, zou ik bezorgd zijn over de toekomst.

»Poetin ziet de desintegratie van de Sovjet-Unie als een gigantische historische blunder. Hij probeert die te corrigeren, zonder een wereldoorlog te riskeren. Dat lukt hem vrij aardig, omdat hij weet dat het Westen ook geen zin heeft in oorlog.»

Sauer «In ‘De strijd voor vrede’, mijn boek dat deze zomer uitkomt, beschrijf ik hoe het Westen de problemen met Rusland zelf heeft uitgelokt. Tijdens de Koude Oorlog hadden wij de NAVO, de Russen het Warschaupact. In ’91 werd dat Warschaupact ontbonden, maar de NAVO niet, hoewel er geen gemeenschappelijke vijand meer was. Dat is pervers. Russische leiders als Gorbatsjov, Jeltsin en zelfs Poetin, in het begin van zijn eerste ambtstermijn, hebben laten verstaan dat ze graag bij de NAVO wilden. Het Westen heeft hen buitengesloten. Daarna hebben we de Russen vernederd door de NAVO uit te breiden tot aan de Russische grenzen, hoewel we na de Koude Oorlog herhaaldelijk hadden beloofd dat niet te doen. Polen en de Baltische staten behoorden tot het Warschaupact en zijn nu NAVO-lidstaten. Uiteraard heeft dat wantrouwen gewekt in het Russische kamp.

»In 2008 heeft het Westen Poetins rode lijn overschreden met de aankondiging dat Georgië lid zou worden van de NAVO. Daarna heeft Poetin Georgië aangevallen. Maar nóg hadden we onze les niet geleerd: het Europese vrijhandelsakkoord en het beloofde NAVO-lidmaatschap voor Oekraïne was een nog grotere provocatie aan het adres van de Russen. Poetin heeft daarop gereageerd door de Krim te annexeren. In onze media doet men vaak alsof Rusland agressief handelt, maar het heeft vooral defensief gereageerd.»

Mattelaer «Het Westen heeft stommiteiten begaan, maar de uitbreiding van de NAVO is er gekomen op vraag van die landen. Als die zo lang onderdrukt zijn geweest, kan je dat dan weigeren? Het Westen heeft ook nooit stukken territorium geannexeerd zoals Rusland deed met de Krim. En met zijn hybrideoorlog beoogt Poetin de ineenstorting van de westerse democratie, waar de NAVO en de EU op gestoeld zijn. Polarisatie werkt voor hem. Hij heeft zijn macht verworven door een externe vijand te creëren en de nationalistische gevoelens van zijn volk te prikkelen, net zoals Erdogan doet in Turkije. Hij werpt zich op als een sterke leider die het Westen doet sidderen en beven. Zo evolueren we naar een wereldtoneel waarin confrontaties en machtspolitiek dichterbij komen.»

Holslag «In die context heb ik Europa al eerder vergeleken met Bambi in Jurassic Park. Na de Tweede Wereldoorlog hebben we ons in slaap laten wiegen met het sprookje dat de dino’s nooit meer zouden bijten. Hoe naïef. De geschiedenis wordt vaak met bloed geschreven. Het was fijn schuilen onder de grote militaire paraplu van de VS, maar die wordt nu stilaan dichtgeklapt. En dan zie je dat de Europese defensie weinig voorstelt en dat we ook op economisch vlak invloed verliezen. De grote troepenmachten worden opgebouwd aan de buitengrenzen van Europa, terwijl onze troepenmacht kleiner wordt. In plaats van een grote speler wordt Europa steeds meer een speeltuin.»

Mattelaer «Op de recente NAVO-top heeft Trump gezegd dat we eindelijk ons aandeel moeten betalen voor de bescherming van de NAVO. België draagt 0,9 procent van z’n nationaal inkomen bij, terwijl de afspraak 2 procent is. Dat is gevaarlijk, want onze veiligheid is diep vervlochten met de EU en de NAVO. Wie zal ons straks nog willen helpen, als we altijd maar de helft van onze ‘verzekeringspremie’ betalen? België vraagt al jaren meer Europese samenwerking voor terreurbestrijding. Antwoord van andere Europese landen: ‘Dat is een Belgisch probleem, geen NAVO-probleem, los het maar op.’ Dat is het gevolg van onze weinig loyale houding in de NAVO.»

Sauer «Ik zie het nut van de NAVO niet meer in. Men zou die alliantie beter vervangen door een collectieve veiligheidsorganisatie voor de hele wereld, met Rusland als lid.»

Van Creveld «Angela Merkel heeft terecht gezegd dat Europa meer het heft in eigen handen moet nemen en niet afhankelijk kan blijven van de Amerikaanse bescherming. Maar in Europa kun je geen verkiezingen winnen door over oorlog te praten. Zelfs de interesse daarvoor is ‘fout’. Zo word je kwetsbaar. In mijn boek ‘Pussycats: Why the Rest Keeps Beating the West’ schrijf ik dat de NAVO-landen goed zijn voor bijna twee derde van de wereldwijde defensieuitgaven. Maar sinds het einde van de Koreaanse oorlog in 1953 hebben ze telkens verloren als ze op vreemde bodem tegen niet-westerse vijanden streden. Elke keer moesten ze zich terugtrekken, zoals in Vietnam, Irak en Afghanistan. Dat komt door de infantiele manier waarop westerse kinderen worden opgevoed, als brave schaapjes die in het oog moeten worden gehouden en geen enkele vorm van zelfstandigheid mogen ontwikkelen. Hetzelfde gebeurt met soldaten in het leger. Als ze toch moeten vechten, keren ze terug met het posttraumatisch stresssyndroom, een fenomeen dat eerder cultureel is dan medisch. De vervrouwelijking van de troepen ondermijnt de slagkracht nog meer. Bovendien is het gebruik van militaire macht haast taboe geworden in Europa. Ga met zo’n mentaliteit naar de oorlog!»

'Het Chinese defensiebudget is sinds 2010 verdubbeld en bedraagt nu 231 miljard dollar'


Gevaar 4: China

‘De Russen spelen vooral Risk, de Chinezen Kolonisten van Katan’, zo schetste de Nederlandse strategisch analist Sijbren de Jong het twee jaar geleden in P-magazine. Intussen heeft China zijn aantal legers op het Risk-bord flink uitgebreid. Vooral in de Zuid-Chinese Zee nemen de spanningen toe. Dat grondstofrijke gebied is strategisch belangrijk vanwege de internationale handelsroutes die erdoor lopen. China beschouwt die hele zee als een Chinees meer, maar ook Vietnam, Maleisië, Brunei, de Filipijnen en Taiwan maken aanspraak op de talrijke eilandjes. Steeds vaker jaagt Peking vissers en militaire schepen van concurrenten weg.

De Amerikanen zien de toenemende agressiviteit van China met lede ogen aan. Ze willen de internationale wateren vrijwaren voor hun handelsschepen. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson zei al dat de VS ‘de toegang tot illegaal ingenomen gebieden in de Zuid-Chinese Zee kan blokkeren’. Peking repliceerde daarop dat dat een oorlogsdaad zou zijn.

Holslag «Doorheen de geschiedenis is bijna elke opkomende grootmacht in conflict gekomen met de gevestigde mogendheden en hun bondgenoten. ‘De vlag volgt de handel’ luidt het gezegde. China wil voor zijn veiligheid niet afhankelijk blijven van de VS, het wil zélf zijn overzeese belangen en handelsroutes kunnen verdedigen. De Chinese marine bewaakt nu de koopvaardij in de Indische Oceaan, soldaten patrouilleren bij de Mekong en Chinese blauwhelmen houden een oogje in het zeil nabij grote investeringen in Afrika. In Djibouti werd dit jaar een eerste militaire basis geopend, als steunpunt in de woelige regio.

»Het Chinese defensiebudget is sinds 2010 verdubbeld en bedraagt nu 231 miljard dollar, met daarbovenop nog eens hetzelfde bedrag voor interne veiligheid. De VS gaven vorig jaar 611 miljard dollar uit. Die wapenwedloop baart zorgen. Ik heb er geen flauw idee van wat Trump van plan is en veel insiders in Washington weten het ook niet. Maar een gewapend conflict in de Zuid-Chinese snelkookpan lijkt op termijn moeilijk te vermijden.»

Mattelaer «Beide landen zullen wel zo verstandig zijn om zo’n conflict uit te vechten bij derden. De burgers op die eilanden in de Chinese Zee hebben het meest reden om ongerust te zijn.»

Sauer «Ik zie dat nog niet zo gauw gebeuren. Die twee grootmachten zijn economisch te afhankelijk van elkaar. Dat China zich manifesteert in de Zuid-Chinese Zee is niet zo gek. Ik vind het vreemder dat de Amerikaanse duikboten zich bijna tot aan de Chinese grens wagen. Het omgekeerde zou de VS nooit aanvaarden.»

De Gucht «Klopt, de Amerikanen zouden niet dulden dat China zo dicht bij de VS zou patrouilleren. Maar wat de wereldorde betreft, zullen de Amerikanen zich moeten aanpassen. Ze zullen zich in de Zuid-Chinese Zee moeten beperken tot goede afspraken over een vlotte doorgang op de handelsroutes. Anders gaan we naar een conflict.»

Sauer «De onvoorspelbaarheid van Trump is problematisch. Hij stelde zich aanvankelijk agressiever op tegenover China dan de voorbije weken. Blijkbaar is het bezoek van de Chinese president hem goed bevallen. Maar ik geloof niet dat zijn administratie al een Aziëbeleid heeft. De speech die hij gaf voor de NAVO was normaal anders geweest, maar hij deed z’n eigen zin. Die man is een gevaar voor de internationale veiligheid.»

De Gucht «Voor mij vormt Noord-Korea het grootste oorlogsrisico. Hun raketten raken niet tot in de VS, maar de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoel ligt op amper 50 kilometer. Ik denk niet dat China zal dulden dat het zover komt, maar het kan die dreiging wel handig gebruiken in haar machtsspel.»

Claes «Een misverstand in de regio kan leiden tot een explosie. Maar ik denk dat de leiders van die grootmachten genoeg zelfbeheersing hebben om een escalatie te vermijden. Trump misschien niet, maar er zijn genoeg adviseurs rondom hem die hem kunnen tegenhouden. De mensen kunnen zich dus beter verheugen op de zomervakantie dan zich zorgen te maken over oorlog.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234