Beeld EFE

Boek★★★☆☆

Isabel Allende: ‘Bloemblad van zee’

2019 was een geladen jaar voor Isabel Allende. Van min – de dood van haar moeder, haar geliefde stiefvader en één van haar ex-echtgenoten – naar plus: ze trad op haar 77ste opnieuw in het huwelijk, nu met een New Yorkse advocaat. Het weze haar gegund: wie als literaire legende toegeeft liever Harry Potter-boeken te lezen dan ‘A la recherche du temps perdu’ van Proust, zoals ze onlangs deed, krijgt bonuspunten voor eerlijkheid. Allende, met meer dan zestig miljoen verkochte boeken nog steeds de meestgelezen Latijns-Amerikaanse schrijfster, bracht in 2019 ook een roman uit: haar zeventiende, die nu in het Nederlands is vertaald.

De titel van het boek heeft ze gelicht uit een gedicht van Pablo Neruda, ‘Cuándo de Chile’, dat ze al heeft geciteerd in ‘Paula’, over haar op 29-jarige leeftijd gestorven dochter: ‘O Chili, langgerekt bloemblad van sneeuw en wijn en zee.’ Gedichtendag is voorbij, dus we mogen het nu wel zeggen: het zal vast beter geklonken hebben in het Spaans.

Neruda is ook een personage in ‘Bloemblad van zee’, een boek dat grotendeels in de karrensporen van de geschiedenis rijdt, en waarin de activistische dichter dik tweeduizend Spaanse vluchtelingen per vrachtschip naar Chili brengt. Republikeinen, communisten of mensen die domweg de verkeerde kant gekozen hebben en – het is 1939 – aan de bloedige represailles van dictator Franco proberen te ontkomen.

Op de boot kent men geen privacy, dus mogen de koppeltjes af en toe in een afgedekte reddingsboot gaan kezen. Allende zoomt in op Víctor Dalmau, de dokter in opleiding die we op de eerste pagina’s aantreffen met een kloppend menselijk hart in de handen, en Roser Bruguera. Samen vormen ze een koppel dat geen koppel genoemd mag worden. Zij heeft een kind met Víctors overleden broer, maar hij vraagt haar ten huwelijk om haar een kans op een beter leven te bieden. Maar de vluchtelingen worden ook in Chili niet onverdeeld warm onthaald: vooral de katholieken en conservatieven zien de door Neruda binnengeloodste indringers als karikaturen van linkse atheïsten, van wie bekend is dat ze ‘kerken in brand steken en nonnen verkrachten’.

Isabel AllendeBeeld rv

Het leidt tot een familiekroniek die de lezer meetrekt van de verwoesting van de Spaanse burgeroorlog (met cameo’s van het bombardement op Guernica en de blitzkrieg) tot het Chili van de jaren 70, toen Pinochet en zijn handlangers het socialistische bewind van Isabels oom Salvador Allende omverwierpen.

Een familie- én een halve wereldgeschiedenis, verspreid over vijf decennia, enkele continenten en talloze zijsprongetjes, en dat allemaal op amper 360 pagina’s? Het mag niet verrassen dat Allende, om plaats te maken, traditiegetrouw niet al te scheutig is met dialogen en details. (Vreemd dat ze zich onlangs outte als fan van het scenariowerk van series als ‘Breaking Bad’ en ‘Game of Thrones’, die het op hun beste momenten toch van slimme dialogen moeten hebben.) Bovendien komen grote delen van het verhaal tot de lezer in wat, als we beleefd blijven, als korte samenvattingen omschreven kunnen worden. De alwetende verteller van ‘Bloemblad van zee’ blijft tot slot opvallend vriendelijk voor alle personages, ook als die – in de tweede helft van het boek in versneld tempo – domme, onbegrijpelijke of harteloze beslissingen nemen.

Dat alles leidt hier en daar tot enige vervlakking. Gruwelijke passages voelen af en toe wat vrijblijvend aan, vreugdevol bedoelde scènes vallen als zaad op de rotsen. En de boodschap die Allende erin probeert te pompen – over hoe we finaal allemaal geklemd zitten tussen vrijheid en onderdrukking, menselijkheid en eigenbelang, leven en overleven, links en rechts, en dat we moeten kiezen – komt te vaak in de vorm van een lading stoplappen.

Toch is ‘Bloemblad van zee’ geen onverdeelde sof, daarvoor heeft de schrijfster te veel metier en talent, en ligt het onderwerp haar te nauw aan het hart. Het is Allendes derde opeenvolgende roman over migratie en ontworteling: omdat ze gruwt van de manier waarop onze samenleving met vluchtelingen omgaat. En omdat ze ook zichzelf als een eeuwige zwerver beschouwt: geboren in Chili, in ballingschap vertrokken naar Venezuela, en rust gevonden in Californië.

Je voelt aan alles dat ‘Bloemblad van zee’ een boek is dat Allende absoluut uit haar systeem moest krijgen. Goed! En dan nu op huwelijksreis.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234