Italië is hard geraakt door de coronacrisis. In 2020 zijn bijna een miljoen mensen hun werk kwijt­geraakt. Beeld Reporters / Splash
Italië is hard geraakt door de coronacrisis. In 2020 zijn bijna een miljoen mensen hun werk kwijt­geraakt.Beeld Reporters / Splash

Italië'Ndrangheta

Italië krijgt miljarden uit Europees herstelfonds, en daar wil de maffia van profiteren

De Italiaanse premier Mario Draghi vertelt deze week in het parlement hoe zijn kabinet de miljarden uit het EU-herstelfonds wil besteden om de economie gezond te maken. Er ligt een gevaar op de loer: justitie vreest dat de maffia op het geld aast.

Giovanni Bombardieri houdt het simpel: ‘Overal waar geld is te verdienen, duikt de ’ndran­gheta op.’ Bombardieri is de hoofdaanklager in Reggio Calabria, een slordige stad in het puntje van de Italiaanse laars. Er lopen schapen tussen woonhuizen. Verf op veel gebouwen is afgebladderd. Hier en daar staan betonnen karkassen: flats die nooit zijn afgebouwd.

Dit is de armere streek waar de Calabrische maffia, de ’ndrangheta, vandaan komt. Die maffia is de af­gelopen decennia uitgegroeid tot de rijkste en machtigste misdaadgroep van Italië. De ’ndran­ghe­tis­ten verdienen hun geld vooral met de Europese invoer van cocaïne, maar zijn ook niet vies van geld dat uit Brussel deze kant op komt. Nu Italië miljarden uit het EU-herstelfonds kan krijgen, zal de Calabrische maffia daar vast en zeker op azen, zegt hoofdaanklager Bombardieri. Want: ‘Overal waar rijkdom is, probeert de ‘ndrangheta dat in bezit te krijgen.’

Het fonds Next Generation EU is opgezet om lidstaten die economisch zwaar hebben geleden onder de coronapandemie overeind te helpen. De Italiaanse economie, die toch al niet robuust was, is hard geraakt door de maandenlange lockdowns. In 2020 zijn bijna een miljoen mensen hun werk kwijtgeraakt. De Italianen hebben met z’n allen vorig jaar maar liefst 9 procent minder verdiend.

200 miljard euro

De staatsschuld zit eind dit jaar waarschijnlijk tegen de 160 procent van dat fors gekrompen bbp aan. Omdat het virus in Italië zo enorm veel schade heeft aangericht, is dit land de belangrijkste begunstigde van het herstelfonds. Rome kan ongeveer tweehonderd miljard euro aan leningen en subsidies krijgen. De Italianen vergelijken het wel met het Amerikaanse Marshall-plan waarmee Europa na de Tweede Wereldoorlog werd gesteund.

Mario Draghi, ex-president van de Europese Centrale Bank en sinds februari premier van Italië, zet op dit moment de bestedingsplannen op papier. Ze moeten vrijdag in Brussel worden ingeleverd. Rome zet waarschijnlijk fors in op digitalisering, energietransitie, infrastructuur, gezondheidszorg en het versnellen van civiele rechtszaken om economische groei aan te zwengelen. Hoe Draghi’s plannen er in detail uitzien en welke bedragen er precies mee gemoeid zijn, is nog niet bekend.

In het enorme, vaalwitte gebouw achter hoge hekken vol bewakingscamera’s, langs de ringweg van Rome, ziet Maurizo Vallone de bui al hangen. Deze ervaren politieman uit Napels met priemende ogen staat aan het hoofd van de anti-maffiarecherche van het ministerie van binnenlandse zaken, de Direzione Investigativa Antimafia (DIA).

Vallone zegt dat mafiosi zich op de komst van de grote stroom Europees geld voorbereiden. ‘Ze proberen te begrijpen in welke sectoren dat geld wordt geïnvesteerd. Gaat het naar de aanleg van snelwegen, spoorwegen, vliegvelden? Naar de gezondheidszorg? Wordt het in grote openbare werken gestoken? Hoeveel gaat er naar de groene economie, dus bijvoorbeeld naar windmolenparken? De maffia zoekt dat uit en zal proberen op een zo groot mogelijk deel van die geldstroom de hand te leggen.’

Hoofdaanklager Giovanni Bombardieri: ‘Overal waar rijkdom is, probeert de ’ndrangheta dat in bezit te krijgen.’ Beeld Pauline Valkenet
Hoofdaanklager Giovanni Bombardieri: ‘Overal waar rijkdom is, probeert de ’ndrangheta dat in bezit te krijgen.’Beeld Pauline Valkenet

Hoe zouden de mafiosi dat kunnen doen? Hoofdaanklager Giovanni Bombardieri, die voor de geblindeerde deur van zijn kantoor twee afgetrainde politiemannen met pistolen op hun heupen heeft staan, verwacht dat de georganiseerde misdaadbendes op hun gebruikelijke manier te werk gaan wanneer er overheidsgeld of Europees geld vrijkomt. ‘De maffialeden mikken op openbare aanbestedingen. Bedrijven waar zij achter verscholen zitten, vormen kartels bij het doen van offertes. Ze kopen functionarissen om die in de commissies zitten die de aanbestedingen toekennen, of infiltreren zelf in die commissies. Dan wordt er een bedrijf voor de aanbesteding uitgekozen dat dicht tegen de maffia aanzit in plaats van een bedrijf dat eerlijk meedingt.’

Regelrechte fraude kan ook. ‘Hier in Calabrië zien we bijvoorbeeld bij landbouwsubsidies dat medeplichtige functionarissen officieel melden dat er bepaald werk is verricht wat in het echt helemaal niet, of niet volgens de regels, is gedaan. Zo strijkt de maffia onterecht sommen geld op.’

Onder één hoedje

Vorig jaar leidde deze hoofdaanklager een zaak tegen een bende die in Calabrië met 42 miljoen aan Europese subsidie had gefraudeerd. Het ging om fondsen waarmee wegen, een sporthal en een ondergrondse parkeergarage in havenstad Gioia Tauro moesten worden aangelegd. Ambtenaren, technici en een architect van de gemeente bleken tien jaar lang onder één hoedje te hebben gespeeld met de plaatselijke ’ndrangheta-familie Piromalli. Die haalde op deze manier met haar bedrijven de bouwopdrachten binnen.

Een jaar eerder werd er op Sicilië een grote fraude met EU-geld ontdekt. Twee bendes gelieerd aan de maffia daar, Cosa Nostra, hadden onterecht Europese landbouwsubsidies van zo’n tien miljoen euro opgestreken door met medewerking van ambtenaren en notarissen fictief eigendom van grond te claimen.

In zijn ruime Romeinse werk­kamer – een T-shirt van voetbalclub Napoli met handtekeningen van de spelers erop hangt ingelijst aan de muur – overziet Maurizio Vallone het hele land. Hij pikt signalen op dat de georganiseerde misdaad nu mogelijk bedrijven die door de coronacrisis in de financiële problemen zijn geraakt, aan het opkopen is.

Vallone: ‘De mafiosi bieden zich bij dergelijke bedrijven aan als verborgen investeerders. Zo hebben ze die bedrijven klaarstaan om met aanbestedingen mee te doen zodra onze regering heeft besloten wat de bestemming van het coronasteungeld zal zijn.’

Of dat opkopen nu daadwerkelijk gaande is, kan de politieman niet zeggen. Zijn mensen moeten een en ander nog onderzoeken en analyseren. Maar Vallone vindt het in ieder geval wel veelzeggend dat de Italiaanse Centrale Bank hem meldt dat in 2020 het aantal verdachte transacties met meer dan 20 procent is gestegen. ‘Omdat de economie haperde, waren er veel minder legale financiële bewegingen dan normaal. Daar stak die toename van vreemde transacties echt bij af.’

Screening

Ondanks de recent opgespoorde gevallen van fraude, de verontrustende signalen van de Banca d’Italia en de rijke ervaring van de Italiaanse georganiseerde misdaadbendes zijn de twee maffiajagers niet al te bezorgd. Het geld uit het herstelfonds kan gerust deze kant op komen, menen ze, want Italië is goed in staat om verreweg de meeste fraude met EU-geld te voorkomen.

Vallone legt uit hoe de overheid er hier bij alle aanbestedingen boven­­op zit. In iedere provincie leidt de prefect een groep van politiemensen, militaire carabinieri en fiscale politie. Dat team onderzoekt elk bedrijf dat een aanbesteding wint: zit dat bedrijf soms dicht tegen de maffia aan? Is er sprake van stromannen?

Vallone: ‘Wanneer die screening negatief uitpakt, ontvangt dat bedrijf geen geld en mag het ook aan geen enkele openbare aanbesteding meer meedoen. Dit is een sterk instrument. Vorig jaar zijn er 275 bedrijven op de zwarte lijst beland.’

Hij denkt dat wanneer het Europese coronageld eraan komt, de Italianen speciale screening-groepen zullen samenstellen, zoals ze dat bijvoorbeeld ook bij de wederopbouw na de aardbeving in Noord-Italië in 2012 hebben gedaan. ‘Op die manier zijn wij bijna 100 procent zeker dat geen enkel bedrijf dat dicht bij de maffia zit, kan meedoen met die aanbestedingen en dus geen geld van de EU kan ontvangen.’ Volgens Vallone worden de paar bedrijven die toch door de mazen weten te glippen later alsnog opgespoord via de ruim honderdduizend gesprekken die politie en justitie elk jaar afluisteren.

Oplettendheid blijft geboden, onderstreept hoofdaanklager Bombardieri. ‘We mogen onze aandacht niet laten verslappen, want de ’ndrangheta staat klaar om van de financieringen te profiteren. Maar ik denk dat wij in staat zijn om alle passages in de financieringen die de komende tijd vrijkomen goed te monitoren zodat de georganiseerde misdaad er niet van profiteert.’

Politieman Maurizo Vallone maakt zich zorgen om wat Italiaanse bendes in het buitenland doen. Beeld Pauline Valkenet
Politieman Maurizo Vallone maakt zich zorgen om wat Italiaanse bendes in het buitenland doen.Beeld Pauline Valkenet

Vallone zegt zich meer zorgen te maken om wat Italiaanse maffiabendes in het búítenland zullen doen; de ’ndrangheta is al jaren heel actief in zeventien Europese landen. Volgens Vallone heeft Italië met zijn speciale antimaffiawetten en bijzondere opsporingsbevoegdheden ‘het meest geavanceerde bestrijdingssysteem ter wereld’.

‘Let op,’ waarschuwt hij. ‘Andere lidstaten krijgen ook EU-geld uit het coronafonds. Het is waarschijnlijker dat de Italiaanse georganiseerde misdaad juist dáár zal proberen om subsidies en aanbestedingen binnen te halen. Want die landen hebben niet zulke strenge regels als wij, en de politie heeft er niet de know-how en decennialange ervaring met maffia bestrijden die wij hebben. Daarom is het risico vooral dáár groot dat een of ander bedrijf, misschien Italiaans, actief wordt en een scherm voor de georganiseerde misdaad is.’

(Trouw)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234