James Salter - De jagers

Twee jaar na de dood van de schrijver (nu eeuwig 90) en 61 jaar nadat het voor het eerst gepubliceerd werd, geeft De Bezige Bij het ontzagwekkende debuut van James Salter, ‘De jagers’, in een nieuwe Nederlandse vertaling uit.

James Salter werd geboren als James Horowitz, de zoon van een rijke makelaar uit New Jersey. Hij ging naar de middelbare school waar ook Jack Kerouac de juiste weg zocht. Hij studeerde af aan de militaire academie van West Point rond het einde van de Tweede Wereldoorlog, waarna hij in Duitsland en Frankrijk gestationeerd werd, tot majoor promoveerde, en vanaf 1950 als gevechtspiloot ingezet werd tijdens de Koreaanse oorlog. Pas in ’56 – toen hij al 31 was – verruilde hij z’n vlieghelm voor een kroontjespen.

‘De jagers’ is het knagende relaas van een ervaren piloot, een voormalige hotshot, die zich in het luchtruim boven Korea in kunde, succes en eerbetuigingen voorbijgestoken ziet door jongere, roekelozere collega’s met een secuurdere blik en een vastere hand. Salter putte daarbij uitgebreid uit z’n eigen oorlogservaringen, en beschreef die met de brille van een natuurdocumentarist.

Maar de kiem van Salters debuut ligt vooral in de manier waarop hij naar de mens keek, en de drang die hij voelde om zijn observaties met de wereld te delen. ‘Ik geloof stellig dat er een juiste manier bestaat om te leven én om te sterven,’ zei hij ooit. En ook: ‘De wereld is oneerlijk. Het is wat het is.’

Anders gezegd: zij die het eervolst leven, plukken daar niet altijd de vruchten van. In ‘De jagers’ gaan de meeste rechtschapen protagonisten in vlammen ten onder, terwijl de onderkruipers overleven. De misogyne, achterbakse Pell groeit in recordtempo uit tot Amerika’s nieuwste ace, vakjargon voor kampioenen die minstens vijf vijandelijke vliegtuigen – hier: Russische MiGs – wisten neer te schieten.

In de allereerste druk van ‘De jagers’ heet protagonist Cleve Connell nog Cleve Saville, maar naar verluidt vond de schrijver die naam te zeer op de zijne lijken. Salter zélf zei dat ‘Saville’ hem te veel aan de costumiers van Savile Row deed denken. In een vlaag van ironie zou het verhaal van Cleve – en de stank die hij voor dank verkocht kreeg – vooral ook Salters látere carrière voorafspiegelen. De schrijver werd jarenlang geprezen door collega-auteurs, opgehemeld door recensenten, maar algehele, commerciële erkenning kwam er pas in 2013, toen hij als 88-jarige met ‘All That Is’ eindelijk zijn eerste echte hit te pakken had. Salter: ‘Nu moeten ze ook niet meer afkomen.’

Al in ’58 werd ‘The Hunters’ (uitstekend) door Hollywood verfilmd, met Robert Mitchum als Cleve. In de film was diens bijnaam Iceman, zodat u ook weet dat de makers van ‘Top Gun’ niet dubbelzinnig deden over hun voornaamste inspiratiebron.

Het boek is een aaneenschakeling van inwisselbare luchtgevechten, maar de ruwste knokpartijen spelen zich onderhuids af: de sluipende zelftwijfel, de verveling van de wachtende piloot, de verpletterende monotonie. In de beste scènes versmelt Salter zijn observatietalent perfect met psychologisch doorzicht.

De perversie van de oorlog beschrijft hij terloops, met een bijna religieus jargon. Sommige zinnen lijken uit het Oude Testament geplukt: de duikvlucht van een getalenteerde, vijandelijke MiG-piloot wordt ‘een zware engel die was neergedaald om de heldenmoed van de mannen te testen’. Maar Salter had bovenal het schrijftalent en de zelfbeheersing om poëzie in beknoptheid te vinden. Hij belichaamde de antithese van mooischrijverij. Salter had weinig woorden, maar de beste zinnen.

Dat werd opgemerkt. ‘De jagers’ groeide uit tot de blauwdruk van hoe oorlog voortaan in de Amerikaanse literatuur beschreven zou worden: sec, rauw, vol teleurstelling. Later deed hij dat pionierswerk nog eens over op het vlak van seks in literatuur: in het meesterlijke ‘A Sport and a Pastime’ (1967) vatte Salter niet alleen de dambreuk van de seksuele revolutie, hij kon er ook het smakelijkst over vertellen.

We geven onszelf nog 99 woorden om u te melden dat iedereen die dweept met een literair bakbeest – en verwante geest – als Ernest Hemingway, dringend terug naar 1956 moet om ook Salter te herontdekken. 61 jaar oude, maar – het is ontluisterend gemakkelijk om je kameraad Poetin achter de stuurknuppel van zo’n MiG voor te stellen – nog brandend actuele inzichten over the way of the world, de strijd tussen hart en hoofd, de eenzaamheid van de ziel, het belang van een goede opticien en de troostende wetenschap dat er zonder imperfecties geen schoonheid is: het zit allemaal in dat boek.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234