null Beeld

James Salter en L.S. Hilton - Spel en tijdverdrijf en Maestra

U koopt massaal ‘Maestra’ (House of Books), zo leren de bestsellerlijsten. Men vraagt zich af waarom, niet het minst nadat men die psychologische thriller van L.S. Hilton gelezen heeft.

Na haar ontslag bij een veilinghuis zint Judith, overgekwalificeerd en ondergewaardeerd, op wraak: op haar voormalige baas, het veilingwezen en de hele onrechtvaardige wereld. Haar vendetta is een thriller die nooit echt spannend wordt, een avonturenroman die vooral om avontuurtjes draait. Dat haar wraakoefening door een, jazeker, schilderij wordt gemotiveerd en geïllustreerd, is een opzichtige kunstgreep om iets chics te geven aan een roman waarvan taal, plot en heldin verrassen noch beroeren. Het zal dus wel de seks zijn die u massaal naar de boekhandel gelokt heeft, keurig gehoorzamend aan de reclamecampagne die het gat in de markt na de ‘Vijftig tinten grijs’-boeken gretig opzocht. (Cadeautje voor de blurbschrijver die het vervolg van deze roman moet slijten: ‘Maestra’ (**) is een vendetta à la Tarantino, maar dan met meer seks – ‘Kill dick’, zeg maar.)

De seksscènes in ‘Maestra’ zijn nu eens onnozel (de partouze) en dan weer prikkelend (de matinee op zee), maar meestal stereotiep en altijd gevoelloos. Terwijl het, te bed of niet te bed, uiteindelijk net gaat om de zintuigen, toch? Niet zo bij Judith, die even machinaal neukt als ze wreekt en moordt. Dat is hooguit voor even lekker en vervolgens vooral vervelend. Immer werkend aan een betere wereld, al dan niet tussen de lakens, heb ik een zinderende tip voor u, op seks beluste ‘Maestra’-koper: ‘Spel en tijdverdrijf’ (De Bezige Bij) (****) van James Salter.

null Beeld

Drie jaar geleden liet Salter, een oude meester van de hemelbestormende generatie van Roth en Updike, met ‘Alles wat is’ de beklagenswaardige status van geheimtip of writer’s writer achter zich. Door een zeldzaam goedaardige speling van het lot heeft hij nog van die promotie kunnen genieten vóór hij vorig jaar op zijn 90ste stierf. In het zog van ‘Alles wat is’ wordt nu gestaag Salters andere werk vertaald en herdrukt. ‘Spel en tijdverdrijf’, door de schrijver zelf zijn beste boek genoemd, is een pareltje, voor het eerst gepubliceerd in 1967 en bijna vijftig jaar later nog immer stralend van literaire kracht.

Phillip, 24, geeft zijn studie aan Yale op, leent een strakke Delage en doorkruist Frankrijk. In de herfst van 1962 ontmoet hij in Dijon Anne-Marie, net 18: ‘Haar jonge armen lichten een beetje op in het donker.’ De twee vinden elkaar, het onvermijdelijke einde al vervat in de eerste aanraking – zij vreugdevol hopend op wat nog in het verschiet ligt, hij verbonden met de kortstondigheid der dingen. Elke avond zoekt hij haar in haar kamer op, elk weekend trekken ze eropuit om een ander Frans stadje en elkaar te verkennen. Een reidans van eerste keren. Die komen uitvoerig tot leven in tintelend proza dat alle toewijding en aandacht afdwingt, net zoals een geliefd lichaam: ‘Ik probeer haar gade te slaan, de elementen van die verbijsterende seksualiteit te isoleren, maar het is alsof je flonkeringen van een diamant uit het hoofd leert.’

Die ‘ik’ is niet Phillip, maar een met hem bevriende fotograaf van halfweg de 30. ‘Spel en tijdverdrijf’ is zijn verslag van de passie van de rijkeluiszoon en het burgermeisje. De lezer volgt de romance dus door de lens van een fotograaf, waardoor enig voyeurisme de erotiek in de roman kruidt. Maar meer nog wordt de sensualiteit geïntensifieerd door de droomzuchtige natuur van de fotograaf. Hij benadrukt namelijk dat zijn verslag van de vrijage volstrekt onbetrouwbaar is: ‘Sommige dingen heb ik gezien, andere ontdekt en weer andere gedroomd.’ Zo wordt de motor van het verlangen – de verbeeldingskracht – ook die van zijn relaas; de hersenen als meest erogene zone. Hij drijft zijn rêverie tot het uiterste en beschrijft ook wat hij zeker niet kan weten: wat de minnaars voelen. Die duik in de zintuiglijkheid is het heerlijkste verschil met het machinale ‘Maestra’, waardoor de seks in ‘Spel en tijdverdrijf’, hoewel schier eindeloos, wél verrast en beroert.

De fotograaf zit de geliefden dicht op de huid en blijft tegelijk onvermijdelijk een buitenstaander. Zijn relaas drijft dan ook op de spanning tussen intieme betrokkenheid en afstandelijke beschouwing. Die genereert aanvankelijk nog omfloerste melancholie, maar gaandeweg rouwt ze steeds nadrukkelijker om de eindigheid van alles, onafwendbaar als eb en vloed. ‘Ik wil dat wie dit leest even berustend zal zijn als ik,’ schrijft de fotograaf aan het begin van zijn sensuele ommegang, ‘er is al genoeg hartstocht op de wereld.’ Mislukt. Daarvoor is ‘Spel en tijdverdrijf’ te onweerstaanbaar als ode aan de hartstocht en haar sensaties.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234