null Beeld

Jan Cremer - Sirenen

In februari 1964 loste Jan Cremer een splinterbom op de Nederlandstalige literaire wereld met het schaamteloos getitelde ‘Ik Jan Cremer’, een als autobiografie vermomde schelmenroman vol volkstaal, vrije seks en andere vulgariteiten. Het is dat Twitter nog niet bestond, anders was het sociale netwerk toen voor het eerst ontploft.

Sam De Wilde

Cremers ‘onverbiddelijke bestseller’ – zíjn woorden, nog voordat ook maar één boek verkocht was – werd zo’n schandaalsucces dat de schrijver en schilder sindsdien vooral variaties van hetzelfde verhaal brengt, terend op zijn reputatie van rebelse relschopper. Dat werkt meer dan vijftig jaar later blijkbaar nog steeds, want op 17 november mocht de inmiddels 77 jaar oude koning van de controverse in de populaire Nederlandse talkshow ‘De wereld draait door’ aan presentator Matthijs van Nieuwkerk komen uitleggen wat nu precies het onderwerp vormt van deel twee van zijn ‘Odyssee’-reeks, na een eerste luik over zijn vader.

null Beeld

Met ogen waaruit elk moment een traan kon opwellen, vertelde Cremer dat ‘Sirenen’ over zijn Grote Liefde Loesje Hamel gaat. Zij was een verpleegster toen hij in 1959 in de Amsterdamse dancing Lucky Star op slag verliefd werd, en een gevierd model toen het koppel enkele jaren later voor de zoveelste keer uit elkaar ging. Toen Hamel in 1974, op 35-jarige leeftijd, aan kanker overleed, was ze allang uit Cremers oog, maar nog niet uit zijn hart verdwenen. Of zo blijkt toch uit zijn amoureuze ode aan de ‘levenslustige West-Friezin’, wier herontdekte en in de roman verwerkte brieven hem een halve eeuw later deden inzien hoe klootzakkerig hij destijds was omgesprongen met haar liefde.

Na zijn passage aan de tafel van Matthijs van Nieuwkerk werd Cremers oprechtheid, en vooral die van zijn gevoelens voor een vrouw die hij ooit als ‘maf Loesje uit de polder’ omschreef, onmiddellijk in twijfel getrokken. En het is niet omdat die twijfel toevallig gezaaid werd door afgunstige auteurs die géén miljoenen exemplaren van hun boeken verkopen, dat hij ongegrond is. Het punt is dat het niets uitmaakt, en dat de schrijver Jan Cremer niet oprecht van het model Loesje Hamel hóéfde te houden om een roman te kunnen schrijven over een Jan Cremer geheten personage dat wél oprecht van ene Loes Hamel hield.

Maar om ook buiten het autobiografische verband te blijven boeien, moet zo’n roman goed geschreven zijn. En daar knelt, zoals wel vaker bij Jan Cremer, het stilistische schoentje. In de 53 jaar sinds het verschijnen van ‘Ik Jan Cremer’ lijkt Cremers stijl vrijwel ongewijzigd: nog steeds dezelfde korte zinnen, afgewisseld met langere opsommingen. Nog steeds dezelfde banale metaforen. Nog steeds dezelfde zin voor overdrijving en dezelfde opschepperige toon. Een reeks namen van de bekendheden die Cremers 25ste verjaardag bijwoonden, wordt gevolgd door de platte uitspraak: ‘Aan vrouwelijk gezelschap geen gebrek.’

Cremers slordige en snoeverige stijl heeft charme wanneer hij er, zoals in ‘Ik Jan Cremer’, met de nodige vaart de strapatsen van een sociale verschoppeling mee omschrijft. Maar wanneer dezelfde stijl wordt toegepast in een liefdesverhaal, gecombineerd met de aandoenlijk oprechte brieven van een ex-geliefde die neuken schattig ‘liefdoen’ noemt, wordt hij plots puberaal pathetisch. Daar komt bij dat Cremer er op geen enkel moment in slaagt de intensiteit van zijn liefde te doen voelen. Verder dan tienerdagboekachtige omschrijvingen als ‘We houden van elkaar en toch zijn we niet bij elkaar’ komt ‘Sirenen’ zelden.

Choqueren met kak, seks en exuberant egocentrisme lukt vandaag niemand meer, en dus probeert Cremer het nu door te schrijven over datgene waar niemand de beruchte vrouwenveelvraat ooit toe in staat achtte: de Grote Liefde. Het resultaat is even ongeloofwaardig, maar lang niet zo entertainend, als de avonturen uit de vroegere schelmenromans.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234