De strijd tegen het coronavirus vraagt aanhoudend om veel offers. We verlangen intens naar het einde, aldus neuropsycholoog Erik Scherder.

NeuropsycholoogErik Scherder

‘Je brein heeft geen zin in elke dag problemen. Wees positief tegen elkaar’

De strijd tegen het coronavirus vraagt aanhoudend om veel offers. We verlangen intens naar het einde, aldus neuropsycholoog Erik Scherder. Beeld Jacqueline de Haas

Premier Sophie Wilmès vraagt om extra geduld en volharding in de strijd tegen Covid-19. Maar hoeveel opoffering kunnen we nog aan? ‘Het brein wordt flink op de proef gesteld,’ zegt neuropsycholoog Erik Scherder (68).

De zucht na de laatste persconferentie van premier Wilmès over het coronavirus was er niet een van opluchting. Het was een zucht van frustratie, omdat er geen uitzicht is op betere tijden. De deuren van horeca, theaters en musea blijven op slot, dat bezoek bij vrienden en familie mocht weer een tijdje worden uitgesteld.

Wat doet dat met het meest complexe ‘onderdeel’ van de mens, zijn hersenen? Hebben we het punt bereikt waarop we snakken naar een beloning voor al onze opofferingen? ‘Exact. Dat is wat er gebeurt,’ zegt neuropsycholoog Erik Scherder. ‘Met een datum van eindigheid leef je ergens naar toe. Je weet dat je opofferingen moet doen, maar dan denk je ‘ik houd het wel vol’, want er ligt een beloning in het verschiet. Op die dag komt er (deels) een einde aan. Daar leef je naartoe. Nu wordt die dag, om begrijpelijke en essentiële redenen overigens, elke keer wat opgeschoven en daarmee worden onze hersenen flink op de proef gesteld. De beloning waar je aan toe was, wordt nog even uitgesteld.’

– Onze hersenen zijn gebaat bij structuur, bij ritme. In welke staat verkeren zij in een leven met zoveel onzekerheid?
Erik Scherder «Voorspelbaarheid speelt een grote rol. Die zorgt voor een gevoel van zekerheid, geeft richting. Daarom zijn die data in de crisisbestrijding zo belangrijk. Zij zorgen voor houvast. Een open einde creëert onrust. Bovendien verliest een datum aan belang als je ermee schuift, blijkt uit studies die betrekking hebben op het SARS-virus. Dan zegt zo’n datum op den duur niet zoveel meer. Niet dat dat verschuiven te vermijden is. De regering zou niets liever willen dan zo snel mogelijk terugkeren naar de normale situatie.»

– Geen houvast, meer stress?
Scherder
 «Alles wat je ziet en hoort, komt via je hersenstam binnen voordat het je brein in gaat. De hersenstam speelt een cruciale rol bij je ademhaling, hartslag en bloeddruk. Negatief nieuws waar je angstig van kunt zijn, komt in die vitale centra binnen. Dat heeft gevolgen voor je ademhaling, hartslag en bloeddruk. En daarmee voor je fysieke toestand. Negatief nieuws veroorzaakt stress en langdurige stress verlaagt je weerstand. Precies wat je niet wilt. Het is dan ook een hartenkreet van me om, als het niet strikt noodzakelijk is, minder negatief nieuws te brengen. Zeker als de nuance ontbreekt of er voorspellingen worden gedaan van wat er ons ‘misschien’ allemaal nog te wachten staat. Het effect ervan is dat je kunt denken: ‘Oh mijn God, wat kan me allemaal nog gebeuren?!’ Mensen worden alleen maar angstiger, krijgen nog meer stress en stress is slecht voor de gezondheid.»

– Hoeveel onvrijheid kunnen onze hersenen aan?
Scherder «Daar durf ik niets over te zeggen. Maar op basis van feiten en onderzoeken weet ik wel dat ‘social support’ nu ongelooflijk belangrijk is. Sociale samenhang geeft enorm veel kracht. Je voelt dat mensen om je geven. Super belangrijk in deze tijd! De invloed van het voor elkaar zorgen, is echt heel groot. Dat zie je nu ook weer.»

– Daartegenover staat dat veel mensen eenzaam zijn, fysiek contact missen. Hoe erg speelt dat op in onze hersenen?
Scherder 
«Het tactiele gebied, het aanrakingsgebied in onze hersenschors, is het vroegst actief van allemaal en overleeft ook het langst. Aanraking is voor de mens cruciaal. Als je kijkt naar mensen die in een ziekenhuis een geliefde achterlaten, word ik altijd gegrepen door het fenomeen van ‘contagion’. Emoties bij de een roepen dezelfde emoties op bij de ander. Dat is iets in ons wezen. We voelen in ons binnenste dat anderen om ons geven. Gevoelens worden gesynchroniseerd. Mensen weten zonder woorden dat zij van elkaar houden, geven een naaste het gevoel dat artsen en verpleegkundigen met alle inzet en liefde voor hem zullen zorgen als zij er niet zelf bij kunnen zijn.»

– Dit roept het beeld op van patiënten op de intensive care die, hoe ziek ook, met de hand contact zoeken met een verzorgende aan bed.
Scherder 
«Dat is een mooi voorbeeld. Ook naar de familie toe. Die aanraking bewijst dat hun geliefde in die moeilijke omstandigheden toch niet alleen is. Het is een teken van gedeelde emotie. In een gebaar kan zoveel kracht zitten.»

‘In een gebaar kan zoveel kracht zitten,’ aldus hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder.Beeld Jacqueline de Haas

– Krijgen onze hersenen minder prikkels door al die vrijheidsbeperkende maatregelen?
Scherder
«We krijgen andere prikkels. Vooral thuis wordt nu een groot beroep gedaan op ons zelfoplossend vermogen en dat is op zich niet slecht voor je hersenen. Natuurlijk zit niemand hier op te wachten. Thuis zitten, met de kinderen, schoolwerk doen en combineren met je baan kan de stress verhogen. Maar nu we toch in die situatie zitten is er zeker iets positiefs over te zeggen. Dan geldt ‘hoe drukker, hoe beter’. Bij sommige mensen thuis neemt de creativiteit toe. Dat heeft te maken met je ‘default mode netwerk’, de verschillende gebieden van je hersenen die onder andere verantwoordelijk zijn voor je creativiteit. Dat netwerk wordt actief als je hersenen zich vervelen en dan kun je op de leukste ideeën komen.»

– Mag je dat gezonde stress noemen?
Scherder
«Precies. Je wordt op een positieve manier aangesproken door je brein, om in actie te komen.»

– Het moet u goed doen om te zien dat er zoveel mensen in beweging zijn, hun lichaam ‘uitlaten’. Er wordt gewandeld, gejogd, gerolschaatst en gefietst.
Scherder
«Dat is fantastisch. Beweging zorgt voor een betere bescherming, voor minder kwetsbaarheid. Juist ook gezien vanuit je afweersysteem. Ook tegen het coronavirus. Zo’n 70 procent van de mensen zit te veel en dat is slecht voor de gezondheid. Dat leidt tot overgewicht en kans op suikerziekte. Deze crisis zal daar verandering in brengen. Daar ben ik van overtuigd. Wandelen in de natuur is een optimale verrijking van je brein. Het roept creativiteit op, maakt je productiever, je gaat efficiënter met je brein om.»

Erik Scherder is een groot pleitbezorger van meer beweging, omdat daarmee het brein en het afweersysteem van het lichaam worden gestimuleerd. Hij geeft zelf elke dag het goede voorbeeld.Beeld Bram Belloni

– Hoe geeft u zelf het voorbeeld?
Scherder «Ik loop een uur per dag. Ik zit thuis op een hometrainer, doe elke dag push-ups en een half uurtje krachttraining. Bovendien woon ik in een huis met trappen. Ik loop veel op en neer.»

– Als pleitbezorger moet je natuurlijk ook het goede voorbeeld geven.
Scherder (vette lach) «Ik heb mijn lesje geleerd. Ik maakte een keer de fout om na een lezing over bewegen als eerste bij de lift te zijn. Toen stak er een gejoel op.»

– Zijn er nog andere manieren om je hersenen te stimuleren opdat je beter met deze crisis kunt omgaan?
Scherder «Kijk, het brein helpt in principe niet mee. Stress blokkeert de motivatie en het nemen van initiatieven. Tegenslag kan ertoe leiden dat mensen tot niets meer komen. Het brein heeft er geen zin in er elke dag aan te worden herinnerd dat je in de problemen zit, je baan kwijt bent of je bedrijf dreigt te verliezen. Daarom is het belangrijk dat anderen zeggen van: ‘Kom op, schouders eronder.’ Dat moeten we met zijn allen de komende tijd goed in de gaten houden.»

– Hebt u vertrouwen dat we er uiteindelijk goed uitkomen?
Scherder
«Absoluut! De mens heeft een bijzonder grote veerkracht.»

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234