Beeld Getty Images

Coronavirus

Je zal maar ‘patiënt nul’ zijn: vechten voor je leven, terwijl je online kapot wordt gemaakt

De coronacrisis zorgt voor saamhorigheid en solidariteit, maar ook voor angst en wantrouwen. Patiënten die worden aangewezen als de bron van de besmetting in een land worden publiekelijk aan de schandpaal genageld.

Tot anderhalve maand geleden was Bella Lamilla een doorsnee, anonieme Ecuadoriaanse. Een gepensioneerde docente die bij haar dochter en kleinkinderen in Madrid woonde. Elk jaar bezocht ze haar thuisland. Zo ook op 14 februari. Lamilla was een beetje koortsig, zat gewikkeld in een deken in het vliegtuig, terwijl passagiers om haar heen hoestten. In Ecuador wuifden artsen haar klachten weg. Een blaasontsteking, meer was het niet. Ze gaf nog een barbecue voor de familie. ‘Ik dacht dat ze moe en misselijk was door de reis’, zegt een dochter.

Beeld AP

Familie

Een week later belandde Lamilla met ademhalingsproblemen in het ziekenhuis. Pas op 27 februari testte ze positief op het coronavirus. Bella Lamilla werd zo de eerst gemelde patiënt in Ecuador. De minister van Gezondheidszorg maakte dat een dag later op televisie bekend. Amper enkele uren later verschenen op Facebook en WhatsApp de naam, adresgegevens, foto's en video's van Bella die in coma aan een beademingsapparaat lag. Terwijl ze in het ziekenhuis voor haar leven vocht, werd ze online zwartgemaakt. Op basis van een oude foto van de familie bij een voetbalwedstrijd werd gesuggereerd dat ze duizenden anderen had besmet. ‘Hoewel ze wist dat ze het had, interesseerde het haar niet en ging ze overal naartoe’, schreef iemand op Facebook.

Lamilla kreeg er niets van mee, maar de familie leed eronder. ‘Iedereen was extra alert’, zegt Pedro Orellana, ex-man van een zus van Lamilla. ‘We wisten niet waar mensen toe in staat waren in hun wanhoop.’

Familie van Bella Lamilla Beeld AP

Het is wereldwijd het lot van patiënten die worden aangemerkt als eerste patiënt in hun land en daarmee ook - vaak onbewezen - worden gebrandmerkt als 'patiënt nul': de bron van de verspreiding in een gebied. Enkele minuten nadat Indonesië de eerste twee coronagevallen bekendmaakte, verschenen de namen, adressen en telefoonnummers van de slachtoffers Sita Tyasutami (31), een danseres, en haar moeder online.

Ze kregen honderden lasterberichten op WhatsApp. Sexy foto's van Tyasutami, gekleed in een Braziliaanse samba-bikini, voedden roddels dat ze het coronavirus had opgelopen als escort bij een buitenlandse klant.

De Amerikaan Chris Baumgarten, de eerst bekende patiënt in de staat Tennessee, vertelt in een Facebookbericht dat de lichamelijk klachten door de ziekte minder erg waren dan de 'mentale uitdagingen'. 'Stel je voor dat je een virus moet trotseren, dat zo gevreesd is en de hele wereld op de rand van een massahysterie brengt, terwijl je tegelijk moet omgaan met irrationele paniek van mensen die vragen of jij 'die ene' bent, waar je woont en of je hun kind of familie besmet hebt.'

Sita Tyasutami (rechts) zou het virus als escort hebben opgelopen, zo roddelde gans Indonesië. Maria Darmaningsih (midden) en Ratri Anindyajati bleken vlak erna ook besmet.Beeld privébeeld
De Amerikaan Chris Baumgarten (met echtgenote) is aangemerkt als de eerste patiënt in de Amerikaanse staat Tennessee.Beeld privébeeld

Vijandig

De mens heeft van nature de neiging een zieke te identificeren en straffen, vanuit een oerinstinct om zichzelf en de familie te beschermen. ‘Ziekte is een van de fundamentele angsten waarmee mensen te maken hebben gehad tijdens de hele evolutie’, zegt Jeff Sherman, hoogleraar psychologie aan de University of California. ‘Het is niet verrassend dat men vijandig staat tegenover iemand die volgens hen verantwoordelijk is voor het binnenbrengen van een ziekte.’

Enkele jaren na de uitbraak van Sars in 2003 werden patiënten in Hong Kong gestigmatiseerd. Dat stigma kan volgens deskundigen minstens zo schadelijk zijn als de ziekte zelf. Uit onderzoek blijkt dat als een ziekte wordt gekoppeld aan bepaald gedrag of een levensstijl, mensen meer geneigd zijn diegene met dat gedrag de schuld van de ziekte te geven en te demoniseren. Vooral bij hiv en aids, die in de beeldvorming vaak worden gekoppeld aan een losbandig leven van homoseksuelen, gebeurt dat. Ruim dertig jaar stond Gaëtan Dugas, een homoseksuele man uit Canada, in de Verenigde Staten bekend als 'patiënt nul' in de aidsepidemie in de jaren 80. Uit een studie zou blijken dat veel van zijn bedpartners besmet waren. Een krant kopte: 'Het monster dat ons aids bezorgde'. Pas in 2016 werd zijn naam gezuiverd, nadat nieuw onderzoek aantoonde dat het hiv-virus al zeker sinds 1970 in Noord-Amerika circuleerde. Dugas maakte dat niet mee. Hij overleed in 1984, 31 jaar oud.

Gaëtan Dugas stond jarenlang bekend als 'Het monster dat ons aids bezorgde'. Pas in 2016 werd zijn naam gezuiverd.Beeld privébeeld

Ook bij het coronavirus worden slachtoffers dus soms ten onrechte neergezet als 'patiënt nul'. De 80-jarige Wu uit Hong Kong zou de bron van de besmetting zijn op het cruise-schip Diamond Princess, staat als zodanig vermeld op Wikipedia, en werd op internet 'Koning Virus' genoemd. ‘Als ik patiënt nul was, hoe kan het dat mijn dochters die elke dag met mij op het schip gedineerd hebben, en mijn vrouw die met mij samenwoont, het virus niet hebben gekregen?’ zei hij in de South China Morning Post. Later bleek uit Japanse documenten dat al vóór Wu andere passagiers ziek waren.

De coronaziekte brak uit in het Chinese Wuhan.Beeld AFP

Zonder familie

Beroemdheden en politici die vertellen dat ze het coronavirus hebben, hebben geen last van een stigma. Acteurs Tom Hanks en Rita Wilson kregen lof voor hun publiekelijke boodschap. Maar patiënten die niet beroemd zijn, worden als paria's behandeld.

Bella Lamilla overleed in Ecuador zonder haar familie om haar heen. Haar zus Charito (61) werd een dag later ziek. De familie probeerde twee uur lang tevergeefs een ambulance te laten komen. Uiteindelijk bracht een familielid haar naar het ziekenhuis. Een dag later was Charito de tweede coronadode in Ecuador. ‘'Patiënt nul' heeft het virus niet gemaakt’, zegt familielid Pedro Orellana. ‘Ze heeft nooit geweten dat ze het had.’

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234