Jean-Luc Dehaene: een politiek testament

Kort voor zijn overlijden sprak Humo-journalist Mark Schaevers een laatste keer met Jean-Luc Dehaene. De oud-premier was herstellende van een zware operatie, de verwijdering van een tumor op de pancreas. Hij was ervan overtuigd dat hij weer ‘den oude’ zou worden. ‘Ik ben mijn normale ritme aan het terugvinden. Ik hoop vanaf half mei op reis te kunnen gaan.’ Die hoop kwam uit, maar het werd een fatale reis.

HUMO Na alles wat er over u gezegd en geschreven is, weet u wel ongeveer wat in de begrafenisredes zal worden gezegd. Een pragmatisch politicus, zal men u noemen, een macher, met niet al te veel visie. Meer een christentechnocraat dan een christendemocraat, zei Paula D’Hondt eens in Humo.

''Dag. Dank. JLD''

Dehaene «Wel, laten we zeggen dat het er voor mij inderdaad op aan komt dat de dingen vooruitgaan. Maar ik heb wel de pretentie dat ik voor mezelf altijd geweten heb in welke richting het vooruitging. Dat is het verschil tussen Verhofstadt en mij. Verhofstadt zal altijd over einddoelen spreken, die hij nagenoeg zonder tussenstappen voorstelt, waardoor hij een prediker in de woestijn wordt. Zeker op Europees vlak heb ik vaak dezelfde doelstellingen als Verhofstadt, maar ik ga daar stap voor stap naartoe, zodat ik gevolgd word. Je moet verder willen gaan dan de mensen spontaan zouden willen doen, maar als je te ver gaat volgen ze niet meer. »

HUMO Laten we daar dan voor de rest der tijden maar uw motto van maken: weten hoe ver je te ver kan gaan.

Dehaene «Ach, ik heb zoveel gelanceerd, maar het is de uitspraak die me waarschijnlijk het best tekent. Omdat ze een positief pragmatisme vertolkt. Politiek heeft tijd nodig. Een kwarteeuw geleden heb ik als minister van Verkeer na heel wat heibel het tgv-tracé kunnen vastleggen, die tgv rijdt nú.»

HUMO U was decennia lang bezig met de hervorming van onze staatsstructuren. Met het Sint-Michielsakkoord in 1992 dacht u ‘het institutionele dak op het federale huis’ te plaatsen, maar sindsdien is het onder dat dak alleen maar harder gaan rommelen.

Dehaene «Ik doe om te beginnen al niet mee met al die etiketten die men erop plakt, mij hoef je niet te vragen: ‘Is dit nu federalisme of confederalisme?’ Ik probeer structuren zo aan te passen dat ze het samenleven het best kunnen organiseren, en die aanpassing zal permanent moeten gebeuren. De populistische boodschap dat een eenvoudige, doorzichtige federale structuur mogelijk is, zowel voor het Belgische als het Europese niveau, is een kwakkel. Een federaal systeem is áltijd complex.»

HUMO Door een kartel met de N-VA aan te gaan haalde CD&V een koekoeksjong in huis, dat eens groot en zelfstandig geworden uw partij de grootste moeilijkheden bezorgt. U was niet tegen dat kartel, en dus mee verantwoordelijk?

Dehaene «De partij zat toen in een dip, het kartel dat Yves Leterme tot stand had gebracht vond ik in electorale termen geen slecht idee. Het is misgelopen toen achteraf een aantal mensen – onder wie Leterme – de mening van het kartel belangrijker vond dan de mening van de partij. De N-VA’ers konden bovendien maar niet beslissen wat ze wilden en waren zeker niet in staat tot een compromis: dan dient een kartel tot niks meer en doe je het springen. Dat is niet gebeurd, en dat was fout. Nadien is er toch de federale regering-Leterme gekomen, maar intussen had hij ook nog veel schade aangericht door een tactische blunder van formaat: zijn oneliner dat vijf minuten politieke moed volstonden om BHV te splitsen. Iedereen met enige ervaring in dat soort onderhandelingen wist dat je dit alleen kon oplossen in een groter geheel.»

HUMO Aan het eind van zijn boek ‘Jean-Luc Dehaene. Mét commentaar’, vroeg Hugo de Ridder zich af: wat drijft die man? ‘Niet het gewin,’ schreef hij toen, in 1996. Na al uw activiteiten sindsdien als bestuurder van allerlei bedrijven is dat geen evidente samenvatting meer. U hebt daar een imagorisico genomen?

Dehaene «Dat is uw perceptie, niet de mijne. Ik ben bewust in die bedrijven gestapt omdat ik het een nuttige oefening vond om politiek en bedrijfsleven dichter bij elkaar te brengen. Ik heb er veel geleerd, bijvoorbeeld wat planning echt is. In de regering heb ik, als er een tekort was, dikwijls horen lullen over zero-based budgetting, bij AB InBev heb ik geleerd wat dat écht is.»

HUMO Het ACW is altijd uw politieke thuis geweest. Al is er waarschijnlijk een moment geweest dat u het niet meer zo aanvoelde.

Dehaene «Wanneer dan wel?»

HUMO Het is een vraag aan u: in uw memoires schrijft u in alle duidelijkheid dat vakbond en ziekenfonds verworden zijn tot verzekeringsorganisaties, met klanten in plaats van militanten.

Dehaene «Ik heb het ACW nooit losgelaten, ook niet in de laatste heel moeilijke jaren dat de N-VA het ACW om puur electorale redenen onder de gordel heeft aangevallen. Maar binnen het ACW heb ik altijd ook een kritisch geluid laten horen. Ze moeten zich goed bewust zijn dat ze door de mensen ervaren worden als een verzekering, niet meer als een beweging. Het ACW moet nu een link vinden met het nieuwe middenveld, met de sociale media: ze hebben evenveel moeite als de politici om daar hun weg te vinden.»

HUMO Had u ook onder socialistische paraplu kunnen opereren? John Major zei ooit: ‘Dehaene is a socialist, not a christian democrat.

Dehaene «Voor mijn generatie speelden de zuilen nog een belangrijke rol, ook familiaal. In een niet-verzuild land zou ik wellicht eerder bij de socialisten beland zijn dan bij de christendemocratie, en in een later stadium misschien bij de groenen. Binnen de Europese Volkspartij, die een verzameling van eerder rechtse partijen is, betrapte ik er mezelf regelmatig op met de socialisten of groenen te stemmen.»

HUMO U gedroeg zich vaak als een bullebak. Maar dat was maar uit zelfbescherming, hebben zowel uw moeder als uw vrouw eens gezegd, in de grond zou u heel kwetsbaar zijn. Hebben ze gelijk?

Dehaene «Ze hebben voor een stuk gelijk. In het eerste deel van mijn carrière was mijn optreden van dien aard dat men zei: ‘Blijft gij maar bij uw dossiers, ge doet dat heel goed. En ga vooral niet op een lijst staan, ge schrikt de mensen af.’ Eens dat ik minister werd, smeekte men mij op een lijst te gaan staan. Het is alleszins een voordeel dat ik populair geworden ben om wat ik gerealiseerd heb. Want ik heb de laatste jaren vastgesteld dat de mensen die puur met hun charisma hun stemmen halen, nadien met die stemmen geen weg weten.»


Bekijk de laatste foto's van Jean-Luc Dehaene »

Lees 'De 7 Decennia van Jean-Luc Dehaene' »

Naar het overzicht »

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234