Jeff VanderMeer - 'Vernietiging', 'Autoriteit' en 'Aanvaarding'

Tip van de week: trek deze zomer voor uw zuurverdiende kicks, thrills en ya-ya’s voor één keer niet naar Miami, Ibiza of Koksijde Bad, maar duik onder in de wonderlijke wereld van Gebied X. Het is daar dat de Amerikaanse auteur Jeff VanderMeer een groot deel van zijn ‘Southern Reach’-trilogie situeert: een onherbergzaam landschap from hell. Het levert drie van de vreemdste, beklijvendste en bij momenten akeligste boeken van het jaar op. Gelijke delen claustrofobie en verliteratuurde mindfucks. ‘Vernietiging’, ‘Autoriteit’ en ‘Aanvaarding’ (De Bezige Bij) zijn kwaliteitsvolle thrillers, intelligent genoeg om elk label te overstijgen.

Jeff VanderMeer is al langer een niet te negeren bliep op ’s letterens radar. Hij trekt en sleurt in elk boek aan twintig genres tegelijk, struikelt daarbij af en toe over zijn eigen pen, maar stuurt het geheel doorgaans spannende nieuwe richtingen uit. Wikipedia – dat ook niet altijd weet van welk hout pijlen te maken – brengt zijn boeken onder in het genre ‘Weird’: dat zegt iets. Archeologen raden u – diep vanuit zijn back catalogue – onder meer ‘Finch’ aan, maar het is met zijn recente ‘Southern Reach’-trilogie dat VanderMeer zichzelf voorgoed op de kaart heeft gezet.

Wie iets wenst te snappen van het universum en de sfeer waarin de boeken zich gekluisterd weten, dient zich om te beginnen wat (om het éven wat) te kunnen voorstellen bij de combinatie H.P. Lovecraft meets ‘Alien’ meets ‘Wuthering Heights’ meets ‘The Insider’ meets ‘The Thing’ meets ‘Lost’ meets ‘The Blair Witch Project’ meets ‘The Shining’ meets ‘Acopalypse Now’ meets – geen idee waarom – de Sonic Youth-song ‘Shadow of a Doubt’. Opmerkelijk is: VanderMeer weet dat alles te verkopen als een hoogst natuurlijk amalgaam.

De ‘Southern Reach’-trilogie, genoemd naar het instituut dat peilt naar leven en dood in Gebied X, werd al het treffendst omschreven als eco-scifi: u leest het verhaal van een handjevol expeditieleden die een onherbergzame, mysterieuze, vrijwel zeker vijandige streek ingestuurd worden. Ze vertrekken op een rigide need-to-know basis, wat in dit geval Engels is voor ‘kluitje in het riet’. We weten wél dat de participanten van één van de vorige expedities elkaar hebben uitgemoord, en dat anderen zelfmoord hebben gepleegd of onherkenbaar veranderd – als schillen en schimmen van hun vroegere zelf – zijn teruggekeerd. ‘Vernietiging’ vertelt over een biologe, een verder grotendeels naamloos blijvend expeditielid, die worstelt met de levende, bewegende, hallucinaties veroorzakende natuur van Gebied X, de lugubere (don’t ask) Krabbelaar, haar medeonderzoekers en bovenal haar eigen mentale gezondheid. U geeuwt, maar VanderMeer beschrijft het sober, vakkundig en to the point, en weet u zover te krijgen dat u uw walging inslikt.

Als u tijdens het lezen van ‘Vernietiging’ (****)aldoor aan Stephen King moet denken, verwacht bij ‘Autoriteit’ (***) dan een demonisch lachende Kafka: de cenakels van Southern Reach zijn bijna even beklemmend als de wurgende wildernis. Bureaucratie en hiërarchie als nieuwe speeltuin, verwarring als motor van de suspens. De rotvaart van het eerste boek wordt ingeruild voor een – op de beste momenten – evengoed meeslepende Echternach-gang. ‘Aanvaarding’ (***1/2)is een terugkeer naar het heart of darkness, maar deze keer met voorkennis en volharding. Drie benaderingen van dezelfde nachtmerrie. Wat de drie boeken verder met elkaar verbindt, is een aardedonker, existentieel pessimisme. Iedereen zoekt naar onvatbare diepere waarheden, en dat levert een deprimerende queeste op die door VanderMeer met gevoel voor nuance wordt neergezet. Andere onderzoeksterreinen: de wetenschappelijke benadering voor wat angst met een mens doet, de edele kunst van illusie, bedrog en een psychologische variant van balletje-balletje, de onbetrouwbare verteller in het kwadraat.

De ‘Southern Reach’-trilogie wordt hier en daar vergeleken met de 19de-eeuwse klassieker ‘Wuthering Heights’, en dat heeft met de opwaardering van een desolaat landschap tot protagonist te maken. Ondertussen heeft Paramount Pictures de filmrechten gekocht, en dat lijkt een goede zet: ‘Vernietiging’, ‘Autoriteit’ en ‘Aanvaarding’ lezen als intelligente en oorspronkelijke horrorscenario’s die breed genoeg mikken om een groot publiek aan te spreken. De boeken zijn in die zin uniek: ze hebben het vermogen om zowel Pieter Aspe-fans als – snurk – meerwaardezoekers aan te spreken, zijn subliem geschreven en prima vertaald. Ze laten zich net zo goed lezen aan de rand van een exotisch zwembad als op de vloer van uw keuken, rillend, naast een omgevallen messenblok, een streepje vleesjus aan de voet van de koelkast. Doe er uw voordeel mee, maar let wel een beetje op.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234