null Beeld

Joachim Fest - Onbeantwoorde vragen

'Uw man zal bouwwerken voor mij oprichten zoals ze in vier millennia niet meer ontstaan zijn,' zei Adolf Hitler in 1934 tegen Margret Speer , maar aan het eind van zijn leven moest Albert Speer zelf vaststellen dat zijn palmares uiteindelijk bescheiden was: van zijn grandioze plannen waren er behalve een paar ruïnes slechts enkele tientallen straatlantaarns in Berlijn overgebleven.

Mark Schaevers

Naast Hitlers architect was Speer tijdens de oorlog ook diens minister van bewapening geweest en toen hij in 1946 voor het tribunaal van Nürnberg stond dacht hij, naar eigen zeggen, dat hij eraan was. Hij zou nog 35 jaar leven, waarvan twintig in een cel in Spandau. 'Toen ik Speer voor het eerst zag,' heeft de gevangenispredikant van Spandau eens verteld, 'was hij de meest gekwelde mens die ik ooit had ontmoet. Toen ik Spandau verliet, was hij de meest berouwvolle.'

Speer was een bijzonder ambitieus man en wou ook als zondaar de eerste zijn, zo interpreteert Joachim Fest dat in zijn boek 'Onbeantwoordbare vragen. Gesprekken met Albert Speer' (De Bezige Bij). Speer had bovendien met zijn schuld leren omgaan en daarom was het vrijwel onmogelijk echt tot hem door te dringen.

Fest had vanaf 1967 gesprekken met Speer omdat hij fungeerde als redacteur van diens 'Herinneringen', en hij hield over hun samenwerking aantekeningen bij. Speer gaat door voor Hitlers nauwste vriend - hij vertelde zelf aan Fest dat Hitler men hem 'de gelukkigste uren van zijn leven had doorgebracht' - en Fest hoopte aan hem een goede bron te hebben voor zijn Hitler-biografie. Hij stelde vast dat Speers relatie met Hitler nog altijd heel complex lag ('Er gloeit nog steeds iets in die grote hoop as'), maar voorts ontgoochelde hem het verbluffend lage reflectieniveau van Speer in zijn oordeel over Hitler. Fest en Speer hadden hoog oplopende discussies en Speer liet, zoals Fest het formuleert, geregeld de rolluiken naar beneden. Uiteindelijk, aldus Fest, was Speer een raadsel voor zichzelf.

Fest schreef in 1999 al een biografie over Speer en zijn nieuwe boek laat zich lezen als een boeiende aanvulling, niet als een correctie. Met de veel gestelde vraag wat Speer wist over de jodenvervolging - niks hield hij zelf vol - is Fest gauw klaar: hij gaat er gewoon van uit dat Speer heel veel wist, dat zijn subtiele verdedigingslinie lek is. Moeilijker vindt hij de kwestie waarom de burgerlijke, 'fatsoenlijke' Speer zich zo liet meegaan in een kring van brutale nazi's die hij zelf als tuig beschouwde. In Nürnberg, speculeert Fest, moest Speer zijn kennis van de gruweldaden van de nazi's wel loochenen, wou hij psychisch overleven en een greintje zelfrespect bewaren. Hij legde die stelling ook voor aan Speer: 'Beste meneer Fest,' zei die, 'u moet me niet telkens weer zulke onbeantwoordbare vragen stellen.'

Fest vroeg hem ook een keer of hij in zijn memoires niet iets over zijn gezin wou zeggen, waarop Speer antwoordde: 'Mijn gezin komt in dit boek niet voor omdat het in mijn leven niet is voorgekomen.' Fest kwam dan ook te weten dat de 'recensie' van Margret Speer van de 'Herinneringen' van haar man vernietigend was. Ze had het boek hoorbaar dichtgeslagen en Speer toegesnauwd: 'Veel heeft het leven me niet gegund! En nu heb je het restje dat ik nog had ook nog kapotgemaakt!'

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234