null Beeld

Joan Didion - Het jaar van magisch denken

'Je gaat aan tafel en het leven dat je kent houdt op.' Zo kan het voor iedereen gaan, zo ging het voor Joan en John. Over Joan Didion & John Dunne hebben we het dan, een schrijvend echtpaar, bekend in Amerika, geïntegreerd in de hoogste culturele kringen aan de Oostkust én de Westkust, dat al veertig jaar samen thuis zat te werken. Op 30 december 2003 gingen ze aan tafel, en stortte John neer, een zware hartaanval. Het lege jaar dat volgde beschreef Joan Didion in 'The Year of Magical Thinking', nu vertaald als 'Het jaar van magisch denken' (Prometheus).

Je verwacht een schok, betoogt Didion, maar geen schok die alles vernietigt; je verwacht dat je gek wordt van verdriet, maar niet dat je écht gek wordt. 'Diep verdriet blijkt een oord te zijn dat niemand van ons kent, tot we er zelf belanden.'

undefined

In het geval van Joan Didion, van wie ik nog wil meegeven dat ze van jaargang '34 is, een vijftal romans schreef, maar vooral bekend is als briljante (politieke) essayiste, was er een complicatie: niet alleen moest ze de dood van haar man verwerken, ook lag hun enige dochter Quintana in dezelfde periode in coma - vanwege een septische schok na een longontsteking. Ze raakte nog uit die coma, maar alleen om in een medisch sukkelstraatje te belanden.

Negen maanden na de dood van haar man begon Joan Didion aan haar poging om door te schrijven greep te krijgen op die fatale gebeurtenissen. Er is de noodzaak de precieze feiten op een rij te zetten (waar had John het het laatst over, zijn whisky of de Eerste Wereldoorlog?), er is de noodzaak te observeren wat haar overkomt, de beschrijving van de golven van rouw waarin ze dreigt te verdrinken, er is de noodzaak te graven naar het definitief voorbije (herinneringen, gesprekken, zijn boeken, zijn computerbestanden). En er is het rode-kruiskoffertje van de literatuur ter zake, waarvan ze niet zozeer troost dan wel kennis verwacht: klassiekers als 'How We Die', van Sherwin Nuland, of 'Met het oog op de dood' van Philippe Ariès, maar bij Didion duiken ook originelere keuzes op: 'Op een gegeven moment leek het me van belang 'Alcestis' (van Euripides, red. ) te herlezen.' En ze gaat ook wetenschappelijke literatuur niet uit de weg: 'Ook zien we,' zo citeert ze een stel wetenschappers uit Illinois, 'dat het de gemiddelde weduwe na de dood van haar echtgenoot vele jaren kost om haar voormalige niveau van levensvoldoening weer te bereiken.' Waar ze aan toevoegt: 'Was ik 'de gemiddelde weduwe'? Wat zou eigenlijk mijn 'voormalige niveau van levensvoldoening' geweest zijn?'

Als ze het jaar 2004 overschouwt, nog altijd met een wat troebele blik ('De gekte wijkt, maar maakt geen plaats voor helderheid') merkt ze het patroon op dat haar de titel van haar boek ingeeft: ze blijft handelen alsof John zal terugkeren, ze is een prooi van het magisch denken. (Slechts één voorbeeld: ze laadt zijn gsm op.)

Didion schrijft sober maar uitstekend over wat de dood met een naaste overlevende doet en over haar geval is ze somber, in een boek zonder ontknoping, zonder genezing. 'Dit wordt niet zo'n verhaal waarin de dood van de echtgenoot in feite de opmaat vormt voor een nieuw leven, de katalysator voor de ontdekking dat 'je kunt houden van meer dan één persoon'.' De tijd zal zijn werk wel doen, weet ze, maar ze is zo'n geraakt mens dat dat geen aanleiding tot berusting lijkt, eerder tot verzet.

'The Year of Magical Thinking' kreeg eind 2005 terecht de zeer belangrijke National Book Award voor non-fictie. Inmiddels was Quintana ook gestorven, op haar 39ste. Joan Didion liet na de dood van haar dochter weten dat ze het boek niet zou aanpassen, 'it's finished' .

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234