Johan Vande Lanotte: 'Ik krijg zelfs aan mijn studenten niet meer uitgelegd hoe België werkt'

Hij heeft zijn laatste politieke kunstje geflikt: de N-VA en de PS in één en dezelfde kamer krijgen zonder dat ze elkaar onmiddellijk proberen te wurgen. Als die voorzichtige contacten ooit uitmonden in een nieuwe regering, had de gewiekste Johan Vande Lanotte daarin wellicht nog een belangrijke ministerpost kunnen versieren. Maar daar heeft hij niet op gewacht: de minister van staat heeft de salons van de Wetstraat ingeruild voor de kantoren van topadvocaten Walter Van Steenbrugge en Christine Mussche. ‘Op een bepaald moment is je houdbaarheidsdatum verstreken.’

'Ik had waarschijnlijk nog nooit zo'n grote kans gehad om premier te worden als nu. Maar dat wilde ik niet'

Van de audiënties op het koninklijk paleis in Laken naar het kasteeldomein van Van Steenbrugge is een kleine stap. De oprijlaan is vorstelijk, de kastanjebomen zijn zo massief dat ze te boek staan als beschermd erfgoed, en binnen plakt op een kantoordeur: ‘Parc des Princes’. Hier zal de gewezen Keizer van Oostende zich wel in z’n sas voelen. Al heeft hij misschien de kans van zijn leven laten schieten.

HUMO U had premier kunnen worden in de volgende regering.

Johan VANDE LANOTTE «Ik heb waarschijnlijk nog nooit zo’n grote kans gehad op het premierschap als nu. Maar nee, dat wilde ik niet.»

HUMO Omdat uw partij het niet wilde? SP.A-voorzitter John Crombez ontkende met klem dat u daarvoor in aanmerking zou komen.

VANDE LANOTTE «Het was nooit de bedoeling om nog premier te worden. Op dezelfde dag dat ik door de koning werd aangeduid als informateur, sprak ik met Walter Van Steenbrugge af om deze job te doen. Die opdracht heeft mijn start in het advocatenbureau dus wat vertraagd. Ik vertelde ook de N-VA’ers en PS’ers over mijn plannen. Ik moest daar open over zijn. Maar zelfs daarna voelde ik dat het gerucht over het premierschap begon te leven aan de onderhandelingstafel, en dat was niet nuttig. Als mensen dat geloven, denken ze dat ik voor mijzelf rijd, en dan zeggen ze je de helft niet meer. Dus heb ik aan John gevraagd om dat gerucht te ontkrachten. Hij heeft dat dan zo fors gedaan, dat het leek alsof hij het mij verbood (lacht). Dat had iets zachter gekund, maar het was tenminste duidelijk.

»Op een bepaald moment is je houdbaarheidsdatum verstreken. Ik ben begonnen in 1988 als kabinetschef bij Louis Tobback. 31 jaar geleden is dat. Die erfenis sleep je mee.»

HUMO Het is opvallend hoe populair u bent bij de kopstukken van de andere partijen. Hoe verklaart u dat?

VANDE LANOTTE «Ik ben nogal direct en heb een zekere creativiteit om compromissen te vinden. Veel mensen luisteren in discussies enkel naar wat iemand zegt. De ene wil een houten tafel, de andere een ijzeren. Geen compromis mogelijk, denk je dan. De vraag die ik me dan stel, is: waaróm willen die mensen wat ze willen? Hebben ze dat beloofd aan hun kiespubliek? Staat dat in hun programma? Waar zijn ze bang voor? En kunnen we die wens op een andere manier inwilligen? Als je in de politiek de reden achter een eis kent, kun je andere manieren bedenken om eraan te voldoen. Zo kun je oplossingen bereiken.

»De SP.A was altijd één van de kleinere partijen in de regering. Ik bemiddelde tussen de andere partijen en zocht het compromis. Maar daarna vroeg ik om ook naar ons te luisteren. In de regering-Di Rupo wilden we de energieprijzen laten dalen, dat was onze topprioriteit. Door zo te onderhandelen, is ons dat gelukt.

»Maar dat ik veel respect geniet bij de partijen, betekent niet dat ik ineens jong en vernieuwend zou zijn. Die jaren sleur je toch mee. Voor mijn eigen partij was het ook geen goed idee. Als je amper 11 procent haalt, leg je je toekomst niet in de handen van iemand die zijn laatste mandaat vervult. Het kerkhof ligt vol met mensen die onvervangbaar zijn. Ander en beter dus. Dat is voor onze partij de enige oplossing.»

HUMO Als informateur zette u in op een paars-gele regering, met naast de N-VA een socialistisch-liberale as. Maar het kostte u máánden om de N-VA en de PS in dezelfde ruimte te krijgen. Legt u eens uit wat die twee partijen te winnen hebben bij zo’n regering.

VANDE LANOTTE «Het wordt voor hen heel moeilijk om een paars-geel akkoord verkocht te krijgen aan hun partijcongressen. Maar bij nieuwe verkiezingen hebben ze wellicht nog minder te winnen. En dat scenario is goed mogelijk als men niet overeenkomt. Men zit nog in de sfeer van: we hebben tijd, net als in 2010, toen het anderhalf jaar duurde om de regering-Di Rupo te vormen. Het grote verschil is dat de regering in lopende zaken toen een meerderheid had in het parlement. Die regering kon een begroting maken, beslissingen nemen in het Fortis-dossier, en zelfs vliegtuigen naar Libië sturen. Vandaag vertegenwoordigt de restregering-Michel nog amper een derde van het parlement en springen de kapiteins één voor één overboord. De formatie mág dit keer niet zo lang duren. Ofwel moet het nu snel gaan, ofwel komen er verkiezingen. En eenmaal in de aanloop naar verkiezingen is van onderhandelen geen sprake meer.»

HUMO En dan winnen de extremen?

VANDE LANOTTE «Ja. En wat heeft een land eraan om opnieuw te kiezen als het toch weer dezelfde mensen zijn die nadien met elkaar moeten praten? Nieuwe verkiezingen lossen niets op.

»Na die lange formatie van 2011 hebben we de regering-Di Rupo gevormd. Een regering zonder Vlaamse meerderheid, die zogezegd werd gehaat in Vlaanderen. Wat bleek na de verkiezingen? De partijen uit Di Rupo I gingen er in Vlaanderen op vooruit en haalden plots wel een meerderheid. CD&V en Open VLD waren er met lange tanden aan begonnen, maar ze wonnen stemmen. Toch klonk het in 2014 dat ze met de N-VA móésten samengaan om een Vlaams-vriendelijke, samenhangende regering te maken. Tel maar eens op hoeveel stemmen de christendemocraten en de liberalen daardoor op 26 mei verloren hebben.

»CD&V en Open VLD hebben vijf jaar lang een partijpolitieke strategie gevolgd om te vermijden dat de N-VA nog groter zou worden. In de regering-Di Rupo gingen alle coalitiepartners er echt voor, omdat het niet anders kon. En we werden beloond, ook door mensen die het wellicht niet goed vonden. Een regering krijgt heus niet enkel stemmen van wie helemaal akkoord is met het beleid. Soms moet je onpopulaire maatregelen durven te nemen, en zien mensen pas achteraf in dat die wel degelijk nuttig waren. Maar de regering-Michel is zes maanden voor het einde ruziënd uiteen gegaan. Haar werk en beloftes bleven liggen. Je rolt vechtend over straat, en dan vraag je: ‘Stem voor mij.’ Maar de kiezer denkt: ‘Waarom zou ik? Waarom hebben jullie niet gewoon doorgedaan?’»


Flinkser en socialer

HUMO Met andere woorden: de PS en de N-VA worden binnen vijf jaar niet afgemaakt, zolang ze samen volwassen regeren?

VANDE LANOTTE «Het is alleszins niet zeker dat ze zwaar zullen verliezen. Alles hangt af van wat je doet in de regering. Mensen moeten begrip en respect opbrengen voor het beleid. De regering-Di Rupo heeft de belastingdruk verhoogd, de regering-Michel heeft die verlaagd, en toch werd de eerste beloond en de tweede afgestraft. Je hebt vijf jaar de tijd om het beeld te veranderen dat mensen hebben van de regering. De strakke wijze waarop Maggie De Block Asiel en Migratie heeft beheerd onder Di Rupo, zonder er continu over te toeteren, was bijvoorbeeld een game changer. Mensen beseften dat er iets gebeurde, dat de regering de nodige actie ondernam, zonder daarbij te polariseren. Ook de verlaging van de energieprijzen was zo’n game changer.»

HUMO Denkt u dat de PS de N-VA zal tegemoetkomen inzake een strenger migratiebeleid?

VANDE LANOTTE «Het migratieprobleem ligt niet bij de PS. Dat is de grootst mogelijke onzin. Men roept al jaren dat de socialisten de vreemdelingen binnenlaten, in de hoop dat die daarna voor hen zullen stemmen. Maar er stemmen bijna geen mensen met een andere nationaliteit. En waarom zouden die mensen per definitie voor ons stemmen? Maar ja, dat is het verhaal, en mensen geloven het nog altijd.»

HUMO Een economisch socialere N-VA als pasmunt voor een flinksere PS. Wordt dat de lijm voor een akkoord?

VANDE LANOTTE «Waarschijnlijk. Maar laten we even uitzoomen naar de rest van Europa. Overal zie je steeds meer partijen, en die partijen worden steeds kleiner. Het gevolg is dat er geen homogene regeringen meer gevormd worden. De partijen hebben minder raakvlakken, maar moeten toch samenwerken.

»De kiezer kiest voor partijen die botsen met elkaar. Dan kun je je niet meer permitteren om te zeggen: dit is mijn programma, en alles moet uitgevoerd worden. Dat kán niet met 11 procent. Dan moet je, net als wij deden, je prioriteiten aanwijzen en die uitvoeren. Partijen moeten leren toegeven aan de kiezer dat ze hun volledige programma onmogelijk kunnen realiseren.»

HUMO Maar kiezers verwachten ook een minimum aan consequentie. Je kunt toch niet jarenlang ‘Nooit met de PS’ of ‘Jamais avec le N-VA’ roepen, om vervolgens samen een regering te vormen?

VANDE LANOTTE «Die diabolisering is het grote probleem. Je zegt jarenlang tegen je kiezers dat er gevaarlijke krokodillen in het water zitten en dat ze daar dus nooit in mogen zwemmen. En plots moet je zeggen dat het geen echte krokodillen zijn, maar opblaasbootjes, en dat je daar dus perfect kunt baden.

»Door andere partijen te diaboliseren, pleeg je op voorhand al kiezersbedrog. Zo’n externe vijand creëren is zeer effectief tijdens de verkiezingen, maar achteraf werkt het extreem verlammend. Je moet na de verkiezingen toch samenwerken en terugkrabbelen. Enkel voor Vlaams Belang begrijp ik die uitsluiting, omdat die partij belangrijke grenzen binnen onze democratische rechtsstaat overschrijdt.

»De politiek was nog nooit zo scherp en gepolariseerd als de voorbije vijf jaar, en dat heeft zijn vruchten afgeworpen: de kiezers en partijleden hebben het discours begrepen. Als de PS tien dagen na de verkiezingen al had voorgesteld om met de N-VA te regeren, zouden ze dat akkoord nooit door hun partijcongres hebben gekregen.»

HUMO Het lange wachten op de Grote Verbinding tussen de N-VA en de PS dient dus louter om aan de buitenwereld duidelijk te maken dat er echt geen alternatief is?

VANDE LANOTTE «Dat is de belangrijkste factor, ja. Als ze te snel gaan, krijgen ze een akkoord niet uitgelegd aan hun achterban. Tien dagen na de verkiezingen heeft Di Rupo gezegd: ‘Als de N-VA een verregaande staatshervorming wil laten vallen, kunnen we misschien babbelen.’ Minder dan twee uur later werd hij teruggefloten door zijn partij.»

HUMO Paars-groen, een coalitie van socialisten, liberalen en groenen, heeft ook een meerderheid en lijkt een logischere piste dan paars-geel. Waarom hebben Didier Reynders en u die niet wat uitgebreider verkend?

VANDE LANOTTE «Simpele wiskunde: de partijen die geen veto’s stellen tegenover paars-groen komen niet aan een meerderheid. In commentaren las ik over allerlei strategische overwegingen van de informateurs, maar wij hebben gewoon de zetels opgeteld.»

HUMO Open VLD zal wellicht niet in een regering stappen zonder de N-VA, uit vrees om bij de verkiezingen afgeslacht te worden. Maar CD&V zou hen in paars-groen kunnen vervangen. De relaties tussen de MR en CD&V zijn ongeveer even goed als die tussen de MR en Open VLD.

VANDE LANOTTE «Maar ook CD&V heeft een veto gesteld tegen paars-groen. Koen Geens heeft vorige week nog eens herhaald dat paars-geel de enige optie is. Zo hoort u het ook eens van een ander.»

HUMO Waarom hebben de nieuwe informateurs, Geert Bourgeois en Rudy Demotte, de groenen dan opnieuw uitgenodigd aan de onderhandelingstafel?

VANDE LANOTTE «Dat moet u niet aan mij vragen.»

HUMO Bestaat dit land over dertig jaar eigenlijk nog?

VANDE LANOTTE (laconiek) «Hoe zou ik dat nu moeten weten?»

HUMO Zelfs in Franstalig België schrijven commentatoren nu dat er in ons land twee verschillende democratieën bestaan. Bent u het daarmee eens?

VANDE LANOTTE «Neen: ik tel er vier. De staatshervorming van de jaren 70 was geënt op twee landsdelen. Vandaag zijn er met Vlaanderen, Wallonië, Brussel en de Duitstalige gemeenschap vier entiteiten die anders zijn op economisch, sociaal, demografisch en politiek vlak. De verschillen tussen Vlaanderen en Wallonië kennen we, maar Brussel past bij geen van beide. Brussel is diverser dan de rest en kent een economie die continu groeit. De partijhoofdkwartieren zijn hun grip op Brussel ook aan het verliezen. Kijk naar Open VLD: de Brusselse liberalen hebben zélf beslist om in de Brusselse regering te stappen, tegen de wil van de nationale partijtop in.

»Een andere vraag is of de verzuchtingen van de mensen aan beide kanten van de taalgrens zo verschillend zijn. Politicoloog Dave Sinardet heeft dat onlangs tegengesproken: zijn onderzoek toonde aan dat Vlamingen en Walen weinig verschillend antwoorden op politieke stellingen. Maar de politieke vertaling is duidelijk anders. Toch denk ik niet dat de manier waarop Vlaanderen en Wallonië bestuurd zullen worden, zo fundamenteel anders zal zijn. Je ziet nu dat Jan Jambon en Elio Di Rupo, als leiders van de Vlaamse en Waalse regering, de zaken op elkaar willen afstemmen. Daarom denk ik dat er ook op federaal vlak compromissen mogelijk zijn. Het is die hele symboliek die men errond heeft gecreëerd, die het moeilijk maakt.»

HUMO Wat zou op termijn een goede oplossing zijn voor dit land?

VANDE LANOTTE «We moeten naar een definitieve herschikking van de Belgische staat. De allerlaatste staatshervorming. We zijn nu al vijftig jaar aan het sleutelen aan onze structuur. Het resultaat daarvan krijg ik aan mijn studenten niet meer uitgelegd. Vlaanderen en Wallonië, dat gaat nog. Maar de Brusselse structuren, daar begin ik zelfs niet aan. Als ik dat niet in één jaar kan uitleggen zonder dat mijn studenten kierewiet worden, snapt een gewone burger dat zeker niet. We moeten dus wieden. Ideaal is een federale unie, met een federale regering en vier regionale regeringen met elk één parlement. Een vaste, definitieve structuur met een ondubbelzinnige bevoegdheidsverdeling. Een bevolking moet vertrouwen hebben in de staat. Dat gaat niet als die zich om de tien jaar moet heruitvinden.

»Ik ben er zeker van dat de Franstaligen dat wel zien zitten. De PS is regionalistisch, zij zijn bereid om verder te gaan, op voorwaarde dat het daarna dan ook gedaan is. Maar voor de N-VA is zo’n historisch compromis quasi onbespreekbaar. De definitieve versie van het land zal altijd minder ver gaan dan wat zij willen. Zij moeten bij elke staatshervorming kunnen zeggen dat het maar een tussenstap is richting hun grote einddoel: de onafhankelijkheid.»


ONGURE TYPES

HUMO Het debat over Marc Dutroux is weer opgelaaid, na de vrijlating van zijn handlanger Michel Lelièvre en de zoveelste vraag van Dutrouxs advocaten om ook hem los te laten. U nam destijds ontslag als minister van Binnenlandse Zaken nadat Dutroux was ontsnapt. Hoe kijkt u daarop terug?

VANDE LANOTTE «Dat was surrealistisch. We werkten al zes weken aan de begroting, en plots kwam het bericht dat er een kind was gevonden. Het hele land stond in rep en roer. De witte mars, het contact met de ouders van die meisjes, de rijkswachter die moest uitleggen waarom hij Julie en Mélissa niet had gehoord tijdens een huiszoeking… Het voelde allemaal heel onbevattelijk, chaotisch en irreëel. Ik heb tijdens die volkshysterie altijd geprobeerd om alles rationeel en afstandelijk te bekijken, hoe raar dat ook mag klinken.

»Toen ik te horen kreeg dat Dutroux was ontsnapt, heb ik meteen naar de top van de rijkswacht gebeld: ‘Zorg ervoor dat je hem vindt, maar zeg tegen je mensen dat ze hem onder géén beding mogen neerschieten.’ Het regende complottheorieën in die tijd, en als dát was gebeurd, zouden veel mensen ervan overtuigd zijn dat we hem hadden laten lopen om hem te kunnen neerschieten, zodat hij niets kon zeggen over alle hoge pieten die zogezegd bij zijn zaak betrokken waren.»

HUMO Wat als een emotioneel politicus die zaak had moeten managen?

VANDE LANOTTE «Die zou meegesurft hebben op de verontwaardiging, en daar allicht stemmen mee gewonnen hebben. Maar zo ben ik niet. Al heb ik wellicht geen stemmen verloren door snel ontslag te nemen. Toch heb ik het daar niet voor gedaan. Het was de gemakkelijkste beslissing uit mijn carrière. We waren bezig met een politiehervorming. Maar de rijkswacht, de ruggengraat van die hervorming, had Dutroux laten ontsnappen. Dan weet je dat het voorbij is. Ik kon er niets aan doen, maar mijn systeem had gefaald.»

HUMO Dit voorjaar kwam justitieminister Geens in het oog van de storm terecht na de dood van Julie Van Espen. Conner Rousseau, kandidaat-voorzitter voor de SP.A, schreef een venijnige tweet: ‘Moeten we wachten tot de dochter van een minister wordt verkracht voor we zedenfeiten echt gaan aanpakken?’

VANDE LANOTTE «Dat was Conners goed recht. Als je daar niet tegen kunt, moet je geen minister worden. Ik heb ook nooit medelijden gehad met mezelf (lacht).»

'Omdat ik bedreigd werd, hebben mijn chauffeur en mijn vrouw een cursus offensief autorijden moeten volgen: hoe ram je een andere wagen van de baan?'

HUMO Steeds meer politici ontvangen gortige mails en doodsbedreigingen. Hebt u daar ook uw deel van gehad?

VANDE LANOTTE «Mijn gezin en ik zijn meermaals bedreigd geweest. Op een bepaald moment werden er explosieven naar België vervoerd om mijn huis op te blazen – echt waar. Dat was een gevolg van mijn werk in de commissie Mensenhandel. Omdat de bedreigingen te concreet werden, hebben mijn chauffeur en echtgenote een cursus offensief autorijden moeten volgen. Ze leerden hoe ze een andere wagen van de baan konden rammen (lacht).

»Soms overtreft de realiteit de verbeelding. Op een dag – ik was al minister – keek ik naar buiten en zag ik een auto staan met ongure types erin. Ik belde de politie en gaf de nummerplaat door. Wat bleek? Die mannen zaten in een gestolen wagen. Ze hielden mij in de gaten om een of ander plan uit te voeren (lacht). Verdachte mannen in een gestolen wagen die mij observeerden! Dat is toch redelijk spectaculair?»

HUMO U vertelt het lachend, maar was u niet bang?

VANDE LANOTTE «Ik ben heel snel bang. Als er iemand voor mijn neus geweld dreigt te gebruiken, verstijf ik. Ik ben een schijter (lacht). Maar toen niet. Ik dacht: we zien wel. Als ik opgeblazen word en ik vlieg de lucht in… Tja, dat is ook een ervaring, zeker?»

HUMO Uw politieke carrière zit erop. U wordt mensenrechtenexpert bij het kantoor van Walter Van Steenbrugge. Wat wilt u daar bereiken?

VANDE LANOTTE «Dit kantoor verdedigt al jaren Turkse gevangenen die willekeurig opgesloten zijn. Mijn hoofdtaak wordt de oprichting van een tribunaal met onafhankelijke experten, dat getuigenissen en klachten bundelt over mensenrechtenschendingen in Turkije. Dat gaat over folteringen, ontvoeringen, de opsluiting van politieke tegenstanders, censuur, enzovoort. Enkele maanden geleden won de lijst die opkwam tegen de AKP van de Turkse president Erdogan de gemeenteraadsverkiezingen in Istanbul. Binnen de maand werd de regionale voorzitter van die partij veroordeeld tot tien jaar cel, voor een tweet van zes jaar geleden. Er werd ook een onderzoek naar corruptie gevoerd over de president en zijn familie. De magistraten die zich daarmee bezighielden, zijn gewoon weggestuurd. Ons bureau verdedigt de aanklager van dat onderzoek.

»Ik wil mijn kennis gebruiken voor wat ik goed vind. Al ben ik niet naïef: dit blijft een commerciële omgeving. Je kunt niet enkel bezig zijn met wat je fantastisch vindt. Maar dat Turkije-tribunaal is noodzakelijk. Er worden in Turkije grenzen overschreden, en dan moet je ingrijpen.»

HUMO Maar u gaat zelf niet pleiten? Verdwijnt u uit de schijnwerpers?

VANDE LANOTTE «Pleiten is totaal anders dan speechen. Het is een stiel op zich, die je al doende leert. Ik ben nu 64, maar het zou meer dan vijf jaar duren voor ik dat echt goed onder de knie heb. De schijnwerpers zal ik niet missen. Ik hou me hier bezig met dossiers, en ik ga mij amuseren met onze jonge advocaten. Ik zal hen uitdagen, en zij kunnen mij treiteren dat ik niet meer mee ben.»

HUMO Uw focus op het regime van Erdogan ligt politiek gezien misschien gevoelig.

VANDE LANOTTE «Dat trek ik mij niet aan. Als advocaat verdedig je mensen en ideeën, ook als je daarmee tegen de stroom ingaat. Anders moet je dit beroep niet uitoefenen.

»Maar ik geef toe dat ik moet wennen aan de mindset. Ik heb meer de attitude van een rechter. Ik krijg dossiers voor mijn neus en maak een objectieve analyse: wie heeft hier nu gelijk? Maar als je als advocaat iemand verdedigt, heeft die mens gelijk. Punt. Ik moet partijdig leren denken, in plaats van dingen af te wegen.»

HUMO U wilt hier nog werken tot uw 70ste. Gaat u daarna samen met andere gepensioneerden gezellig over de dijk wandelen en garnalen eten?

VANDE LANOTTE (grijnst) «Ik dacht dat dit een vriendelijk interview zou worden? In mijn hoofd werk ik hier nog zes jaar. Daarna zien we wel. Wie zegt dat ik op mijn 70ste nog over al mijn verstandelijke vermogens beschik? Vergis u niet: die zijn nu al drastisch achteruitgegaan. Nieuwe namen onthouden, een taal leren, dat gaat allemaal niet meer zo vlot.»

HUMO De ambetantste vraag hebben we nog niet gesteld: wat met de SP.A? Is dé uitdaging voor de nieuwe voorzitter, die binnenkort wordt verkozen, om de partij weer op één lijn te krijgen over migratie? Ook de jonge generatie lijkt verdeeld.

VANDE LANOTTE «Dat denk ik niet. Over migratie zullen we altijd een enerzijds-anderzijdsverhaal brengen. Het is een verhaal van afwegingen tussen rechten en plichten. Maar als Conner Rousseau voorzitter zou worden, is het duidelijk dat iedereen die lijn eendrachtig zal moeten uitdragen. Hij is daar zeer categoriek in: wie tegen die lijn ingaat, vliegt eruit.»

HUMO Wat moet uw partij doen om te overleven? Regeren of oppositie voeren?

VANDE LANOTTE «Of je in de meerderheid of in de oppositie zit, is van ondergeschikt belang. Dat bepaalt niet langer of je stemmen wint of verliest. De traditionele partijen en de N-VA worden door de kiezer als één pot nat gezien. En als de boel niet draait, lijden ze daar allemaal onder.

»Wij hebben met de SP.A oppositie gevoerd, maar onze groep was daar niet geschikt voor. Toen ik burgemeester werd en vertrok uit de Kamer, heb ik tegen mijn collega’s gezegd: ‘Ik moest hier al lang weggeweest zijn, en jullie ook.’ Wij zaten met ex-regeringsleden in de oppositie, maar je hebt nieuwe mensen nodig voor die rol. De helft van de mensen die mij de voorbije jaren op televisie zagen, vroegen zich af of ik nog altijd minister was. Hoe kun je dan oppositie voeren?

»Het enige positieve aan onze verkiezingsnederlaag, is dat er nieuwe mensen op de voorgrond zijn getreden. Jonge en authentieke socialisten. Hannes Anaf, Conner, Maxim Veys, Melissa Depraetere: daar zit pit in.

»Wat telt, is dat iedereen op zijn beste plaats wordt uitgespeeld. Kijk naar Open Vld: met Alexander De Croo als voorzitter haalden ze 9,5 procent in de peilingen. Toen werd De Croo vicepremier, verliet Vincent Van Quickenborne de regering om burgemeester van Kortrijk te worden en werd Gwendolyn Rutten voorzitter. Plots klikte de puzzel in elkaar en gingen ze naar 14 procent. Die oefening moeten wij ook maken.»

HUMO Om de SP.A weer naar 20 procent te brengen?

VANDE LANOTTE «Sinds de jaren 80 hebben de linkse partijen in Vlaanderen samen nooit meer dan 27 procent gehaald. In onze beste periode, vijftien jaar geleden, haalden we met ons ‘dreamteam’ 23 procent. Dat ging ten koste van de groenen, die maar 3,5 procent haalden. Ook vandaag schommelt links rond die 27 procent. Dus als het straks beter gaat met de partij, zullen we niet ineens 25 procent halen. Maar ik ben er zeker van dat er een toekomst is.»

HUMO Wat is, naast de groeiende polarisering, de belangrijkste politieke evolutie die u hebt gezien in uw carrière?

VANDE LANOTTE «Ik ga u verrassen: de groeiende macht van het parlement.»

HUMO U hebt gelijk: uw brein is al een ietsiepietsie aangetast.

VANDE LANOTTE (lacht) «Het parlement heeft nooit meer macht gehad dan de laatste tien jaar. In de 19de eeuw kwam het parlement zes weken samen in het najaar, en daarna nog eens in maart. Tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog, en ook daarna, werd er bijna continu bestuurd met volmachten: de regering mocht alles beslissen. Tot 1988 zijn er geen drie jaar geweest dat het parlement haar bevoegdheden had. In de jaren 70 mocht een regeringspartij in het parlement hoogstens één keer interpelleren in een hele legislatuur. Louis Tobback mocht tijdens zijn eerste jaar als parlementariër zijn mond niet opendoen. Vandaag moet de regering zich iedere week verantwoorden over het beleid, in openbare zittingen, en voor het oog van de camera’s. Dus voor zij die eraan twijfelen: nee, het was vroeger niet beter.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234