John Cleese wordt 80: 'Ik heb me niet genoeg geamuseerd. Tragisch voor een komiek, hè?'

Too silly! Het is moeilijk om me te concentreren op het gesprek met de briljante John Cleese, omdat op mijn netvlies fragmenten van de silly walk, de ‘Parrot’-sketch en ‘Fawlty Towers’ voorbijflitsen. Wat óók niet helpt, is dat er vijf Monty Python-sketches bestaan waarin pompeuze en/of achterlijke interviewers te kakken worden gezet.

(Verschenen in Humo 3945 op 11 april 2016)

'Ik was een controlefreak. Maar comedy vereist militaire precisie'

Op YouTube vind je talloze interviews waarin Cleese uitlegt hoe de ‘Parrot’-sketch tot stand kwam en met welke Pythons hij wel of niet overweg kon. Ik besluit andere vragen te stellen.



HUMO Eerst en vooral: dank je. Want jij hebt, met en zonder Monty Python, niet alleen de wereld doen lachen én nadenken, je hebt mij ook het plezier van taal doen ontdekken. In jouw sketches stond altijd het juiste woord op de juiste plaats. Je hebt de taal verrijkt én geclaimd: door jou kan ik woorden als ‘parrot’, ‘python’, ‘nudge’ en zelfs ‘walk’ nooit meer neutraal ervaren.



John Cleese «Dat is het mooiste compliment dat ik in tijden heb gekregen. En je hebt gelijk (lacht smakelijk). Ook de andere Pythons waren heel welbespraakt, maar zelfs zij werden er gek van als ik op één woord bleef vitten dat volgens mij niet op de juiste plaats stond. Ik was zogenaamd de controlefreak van de groep. Maar comedy vereist militaire precisie. Ik herinner me een sessie waarin we urenlang hebben gediscussieerd of een sketch grappiger zou worden als we ‘sheep’ zouden vervangen door ‘goat’. En vergeet niet: wij waren het product van Cambridge. Een universiteit was toen nog een plek waar taal werd gevierd, zelfs op afdelingen als wetenschap, waar taal in wezen geen prioriteit hoefde te zijn.»



HUMO Jullie studeerden in Cambridge in volle Koude Oorlog, niet lang na het schandaal rond The Cambridge Four, een groep van Britse dubbelspionnen die tijdens de Tweede Wereldoorlog en in de jaren 50 voor de Britse geheime dienst werkten, maar ook geheime informatie doorspeelden naar de Sovjet-Unie. Ben jij nooit gerekruteerd



Cleese «Erger nog: ik heb mezelf aangeboden. Wat natuurlijk fout is: iemand die spion wil worden is per definitie ongeschikt als spion. Nu, van de spionnen die ik heb gekend, zou ik ook gegokt hebben dat ze ongeschikt waren. Maar misschien was dat net de beste dekmantel. Dat wereldje intrigeerde me wel. Ik studeerde rechten, maar spionage leek me een stuk boeiender, dus wie weet waar was ik beland als mijn ambities als komiek waren mislukt. De man in Londen die me testte, zei uiteindelijk: ‘Misschien is het beter dat je eerst nog een paar jaar leert, reist, de wereld ziet.’ Hij waarschuwde me ook dat spioneren niet altijd zo nobel was; dat ik voor de goede zaak ook mensen zou moeten chanteren, afpersen, bedreigen. En daarvoor ben ik niet meedogenloos genoeg, denk ik. Ik ben ook te nerveus, ik kan slecht liegen, en ik heb een hekel aan geweld. Met mij als spion had iedereen in België nu waarschijnlijk Russisch gesproken en was er van het Vrije Westen geen sprake meer.»

HUMO Het nadeel van een Python- en Fawlty-nerd te zijn, is dat ik weet dat jij ons, Belgen, ooit ‘greedy pseudo-French bastards’ hebt genoemd. Maar nu wél zalen uitverkopen en ons zo geld uit de zakken kloppen. Hypocriete opportunist!

Cleese «Ah, hier verwijs ik je graag door naar de heer Michael Palin: hij heeft dat zinnetje bedacht. Ik zweer het op zijn kinderen. Nee, ik ben een fan: Simenon, Hergé en (mompelt opzettelijk een paar onverstaanbare, fictieve namen)… Allemaal zeer de moeite waard.

»Dat doet me overigens denken aan de Spanjaarden, die toen ze ‘Fawlty Towers’ uitzonden één woord veranderden: in de Spaans gedubde versie kwam Manuel niet meer uit Barcelona, maar uit Lissabon. Van je buren moet je ’t hebben: toen ‘Life of Brian’ verboden werd in Noorwegen, adverteerden de Zweden de film met de slogan ‘Zo grappig dat de Noren hem verboden’ (lacht smakelijk).»

HUMO Het is natuurlijk bespottelijk dat een onbekende Belg de beste komiek van de planeet goede raad geeft, maar mag ik toch een suggestie doen voor een goede komische film?

Cleese «Go on then.»

HUMO Ik heb jouw bonuscommentaar beluisterd op de dvd-box van ‘Fawlty Towers’. Je zou een film kunnen maken waarin een pedante, moegetergde God een making of van het universum inspreekt: God die licht geïrriteerd uitlegt waarom hij alles heeft geschapen en hoe, en wat er is misgegaan omdat hij op de derde dag éven werd afgeleid door…

Cleese «Very good idea. En waarom geef je dat zomaar weg?»

HUMO Omdat ik het zelf nooit zo goed zou kunnen uitwerken en acteren als jij.

Cleese «Weet je wat het probleem met dat soort plannen is? Heel eerlijk: ik ben straks 76. Een film vréét energie. Ik betwijfel of ik zo’n lang, slopend proces nog aankan. En ik heb het gehad met Hollywood executives die mij eerst inhuren en het vervolgens beter menen te weten.

'Dat er een diersoort naar mij genoemd is, zou op mijn ouders meer indruk hebben gemaakt dan alles wat ik als komiek, schrijver en acteur heb gepresteerd'

»Weet je dat de BBC ‘Fawlty Towers’ bijna had afgevoerd? In een memo schreef een bureaucraat: ‘Deze serie hangt aaneen van de stereotypen en de clichés. Ik voorspel een ramp en een storm van protest als dit ooit wordt uitgezonden.’ Die memo hangt netjes ingekaderd aan de muur van m’n bureau. Ook op de silly walks volgde een memo: of we niet het risico liepen om kijkers met gehandicapte kinderen te schofferen.»

HUMO Er komen heel wat dieren in jouw werk voor: pythons, papegaaien, schapen, ratten... Ik weet dat je naast twee kinderen ook een heleboel katten hebt grootgebracht, en dat er zelfs een maki naar jou is genoemd.

Cleese «De Avahi Cleesei uit Madagascar. Surrealistisch, toch? Dat zo’n diersoort naar mij genoemd is, zou op mijn ouders meer indruk hebben gemaakt dan alles wat ik ooit als komiek, schrijver en acteur heb gepresteerd. Maar ik hou van die lieve beesten. Het zijn vegetariërs en ze doen niemand kwaad. Bizar, drie eeuwen van ontdekkingsreizen en biologisch onderzoek in acht genomen, dat ze pas in de jaren 90 zijn ontdekt. Ze zijn helaas met uitsterven bedreigd.»

HUMO Ik heb vaak het gevoel dat dieren ons mensen achter onze rug uitlachen.

Cleese «Ah, een verwante geest – ik ben ook paranoïde. Wel, zelfs Charles Darwin vond dat zijn hond soms glimlachte. Wie ben ik om Darwin tegen te spreken?»


De Spaanse inquisitie

HUMO Jouw stem kan gedownload worden op de site van gps-fabrikant TomTom: ‘You have reached your destination. But don’t expect me to carry your bags. From now on, you’re on your own.’ Ben je niet in de verleiding gekomen om in de navigatie opzettelijk foute meldingen te stoppen, om mensen in de war te brengen?

Cleese (lacht) «Dat zou een batterij advocaten me meteen hebben ontraden. Mijn dochter Camilla doet stand-up en zij maakte er een grappige opmerking over: ‘Voor mij is een gps met de stem van mijn vader levensgevaarlijk, want ik heb net als alle kinderen de reflex om exact het tegendeel te doen van wat hij mij opdraagt.’ (Zucht) Uit het leven gegrepen, geloof me. Bij wijze van opvoedingstactiek heb ik mijn kinderen lang aangemoedigd in hun wangedrag. Als een dochter bij het minste koppig liep te mokken, zei ik bloedserieus: ‘Je moet absoluut lang genoeg mokken, een uur of drie, anders werkt het niet.’ Dan hield ze vaak meteen op, liever dan te doen wat papa haar opdroeg.»

HUMO Je schreef ook ‘Superman: True Brit’, waarvan het uitgangspunt was: hoe anders zou de wereld er hebben uitgezien als Superman niet in Kansas was geland, maar in jouw geboortedorp Weston-super-Mare. Eigenlijk is dat een variant op nature versus nurture. Heb jij er na 76 jaar al zicht op wat het meeste doorweegt: afkomst of opvoeding, de genen of het milieu?

Cleese «Ik heb na 76 jaar op níks zicht. Een Deense journalist vroeg me naar aanleiding van ‘The Meaning of Life’ of ik wist wat de zin van het leven precies is. Ik antwoordde: ‘Gek dat je me dat nu vraagt, want vanochtend schoot het me plots te binnen… Maar nu is het weer weg.’ Hij dacht even dat ik het meende (lacht).

»Het is een heel complexe zaak, en ik denk dat de waarheid in het midden ligt. De pest is dat je je nooit helemaal aan je afkomst kunt onttrekken, en ook niet aan de invloed van je milieu. En als ik het me goed herinner, worden bepaalde genen enkel geactiveerd mits geprikkeld door impulsen uit een specifiek milieu. Het nadeel van wetenschappers is dat ze vaak carrière maken op basis van één specifiek, mooi afgerond uitgangspunt, ’t is vaak alles of niets. Terwijl niets in dit leven zwart-wit is. Ik heb veel therapie gevolgd en daar gaat het énkel over je milieu, over omgevingsfactoren, relaties en de invloed van anderen op jouw gedrag. Amusant in dat verband: tijdens de opname van de aflevering van ‘Fawlty Towers’ over de psychiater, zaten er vijf psychiaters en psychotherapeuten in het publiek, onder wie de mijne.»

HUMO Heb je het gevoel dat je zelf je genen hebt verslagen door je neuroses en afwijkingen te gelde te maken?

Cleese «Ja. Dat heb ik zeker gedaan. Voor bijna alle artiesten geldt dat ze in een doorsnee nine-to-five-omgeving niet zouden kunnen functioneren. En voor veel artiesten is hun kunst een soort beschutte werkplaats, een reservaat, een veilige cocon die ze voor zichzelf hebben gecreëerd. Heel wat komieken spelen de man of vrouw die ze bang zijn ooit te zullen worden. Ik ben een neuroot en een controlefreak, en een tikje contactgestoord. Ik heb lang een meer extravert leven geleid dan goed voor me was. Niemand gelooft me, maar ik ben van nature introvert. Een psycholoog zei me dat er introverte exhibitionisten bestaan. Als dat zo is, dan ben ik er eentje. Ik en alle andere artiesten.»

HUMO Ik heb thuis ook een fantastische opname van jou waarop je het meesterwerk ‘The Screwtape Letters’ van C.S. Lewis voorleest. Breng dát op het podium, ’t is perfect geschikt voor een oudere komiek: je kunt die brieven van een ervaren duivel aan zijn jonge neefje, een duivel in opleiding, gewoon voorlezen.

Cleese «Mmm, geen slecht idee. Ik weet nog dat die lezing me energie gaf, omdat Lewis’ observaties zo raak zijn. Sommige boeken slagen erin de psychologie, de karakteriële tekortkomingen en de zonden van de hele mensheid in een paar honderd bladzijden te vatten, en ‘The Screwtape Letters’ is er zo één. Maar Lewis was een katholiek, en hij wilde met zijn boeken ook mensen bekeren, dat is zijn zwakte. Ik ben een atheïst.»

HUMO Wat als je sterft en God wil het met jou over ‘Life of Brian’ hebben?

Cleese (lacht) «Er zijn twee mogelijkheden. Misschien blijkt hij gewoon kwaad omdat we hem geen gastrol hebben gegeven. Al was hij, indirect, natuurlijk alomtegenwoordig in die film. Ik zie overigens niet in over welk aspect van ‘Life of Brian’ God zou kunnen klagen. We voerden op de BBC ooit een discussie over de film met een bisschop die later een frauderende pedofiel bleek. Is de tragiek van alle opperwezens – áls die al bestaan – niet dat hun volgelingen uiteindelijk bijna altijd het absolute tegendeel nastreven en propageren van wat het uitgangspunt was? Heel simpel voorbeeld: Jezus preekte soberheid, maar de kerk heeft onmetelijke rijkdommen vergaard. En wat zou Jezus ervan hebben gezegd dat, ondanks zijn boodschap van liefde, in zijn naam door de inqui…»

HUMO NOBODY EXPECTS THE SPANISH INQUISITION! Sorry, ik kon het niet laten.

Cleese (onverstoorbaar) «…in zijn naam door de inquisitie duizenden mensen op de brandstapel zijn gezet?»

HUMO Jullie hebben ook volgelingen die de boodschap verkeerd hebben begrepen: de professoren en studenten die jullie sketches analyseren.

Cleese «Zeker. Natuurlijk ben ik gevleid dat intelligente mensen ons ernstig nemen. Maar je mag humor niet kapotanalyseren. Toen men me vroeg om bonuscommentaar in te spreken voor dvd’s en mee te werken aan documentaires over humor, heb ik me daar lang tegen verzet, omdat ik de lach niet onder dure theorieën wilde bedelven. We leven sowieso in een tijdperk met een overaanbod aan informatie over bijzaken. Een tijdperk waarin de linkerhelft van onze hersens onterecht veel meer aandacht krijgt dan de rechterhelft. Ik ben bijvoorbeeld veel intuïtiever dan mensen denken. Ik geloof ook in de kracht en het belang van het onderbewuste.»

HUMO In dat verband: jij was goed in wiskunde. Bizar dat je je uiteindelijk als taalvirtuoos hebt ontpopt. Je zou bijna in lotsbestemming beginnen te geloven.

Cleese «Ik heb een hoofd voor cijfers, maar ik was geen wiskundig genie. En gelukkig maar. Als wetenschapsman werd ik ook slecht onderwezen. Ik werd aan een soort lopende band gezet. Terwijl de filosofie van wetenschap, de theorieën en het eigenlijke onderzoek me wel degelijk fascineren.»

HUMO Denk je dat jouw beroep ook een roeping was geweest in een ander tijdperk?

Cleese «Ik denk niet dat ik me er, met mijn karakter, had kunnen toe brengen om hofnar van één of andere koning te zijn.»


Halfnaakte stijve hark

HUMO And now for something completely different: seks. Heb je enig idee wat voor een desastreus effect jouw Roodkapje op mijn seksuele ontwikkeling heeft gehad?

Cleese (lacht) «Hoezo, ik zag er toch beeldig uit? Die sketch heb ik net nog met Eric Idle gerepeteerd voor onze nieuwe show. Nee, ik begrijp dat dat beeld elke mogelijke geslachtelijke vereniging zwaar heeft gehypothekeerd. Maar da’s niet mijn schuld: Terry Jones heeft die sketch geschreven. Ik was slechts zijn gewilllige slachtoffer. Overigens heb ik zelf ook last gehad van de gevolgen van mijn onbezonnen daden: in bed met een prachtige jonge vrouw in Zweden kreeg zij de slappe lach. Bij navraag bleek dat het plots tot haar was doorgedrongen dat ze met Basil Fawlty lag te rampetampen. Het is niet meer goed gekomen.»

HUMO Jij kunt het weten: klopt het cliché dat vrouwen op grappige mannen vallen én dat ze humor in bed waarderen?

Cleese «Ik zou het echt niet weten. Om te beginnen ben ik op liefdesvlak een ernstig mens. Ik ga altijd voor een relatie, niet voor een brief dalliance. En vrouwen vonden mij altijd interessant en aangenaam gezelschap, eerder dan opwindend. Ik geloof wel dat gevoel voor humor vrouwen geruststelt. Het bewijst dat de man zichzelf niet te serieus neemt – macho’s hebben zelden gevoel voor humor.»

HUMO Heb je op het podium of op de set ooit een onvrijwillige erectie gekregen?

Cleese «Niet dat ik me herinner. Gek eigenlijk, want ik heb vaker seksscènes gespeeld en meer halfnaakt in sketches gefigureerd dan je van een stijve hark als ik zou verwachten. En vaak met zeer aantrekkelijke vrouwen. Ik weet niet of je vraag provocerend bedoeld was, maar ik weet dat het sommige performers geregeld overkomt. De meest ijdele het eerst, denk ik (grinnikt). Ook daarvoor ben ik te zeer een perfectionist en een controlefreak: om seksueel opgewonden te raken, moet je je ontspannen, en ik sta op de set steevast stijf van de zenuwen. Een vriend vertelde me ooit dat onderzoek heeft uitgewezen dat de adrenaline die een acteur voelt op de avond van de première, vier keer zo groot is als die van iemand die in een auto-ongeluk betrokken is.»

HUMO Zelfs geen erectie toen je zag hoe Margaret Thatcher jouw ‘Parrot’-sketch debiteerde?

Cleese «Good God, no. Ik kende toevallig haar vertrouwensman, en die heeft me later verteld dat ze urenlang met haar hebben gerepeteerd voor ze die paar zinnen uit haar bek kreeg. Naar verluidt had ze vooraf gevraagd: ‘En wie is die Monty Python? Is he one of us?’ Bedoelend: ‘Is hij lid van de conservatieve partij?’ Mijn hemel, wat was ze houterig. Het mens had geen ons humor, en haar voordracht was een masterclass in hoe het níét moet.»

HUMO ‘A brief dalliance’ is mooi Engels voor een onenightstand. Heb je nooit met een vrouw geslapen die meldde dat jij een veel betere minnaar was dan de overige Pythons?

Cleese (lacht hard) «Nee. Ongetwijfeld waren die dames te tactvol om de anderen zo in verlegenheid te brengen. En we hebben nooit aan orgieën deelgenomen. Ook op dát vlak zijn de swinging sixties langs ons heen geraasd.»

HUMO In ‘So, Anyway’, je autobiogafie, wordt met geen woord over drugs gerept. Terwijl jullie sketches vaak een drugsvisioen leken.

Cleese «Het hangt ervan af hoe je drugs definieert. Als alcohol meetelt, dan had je natuurlijk Gray (Graham Chapman, red.), die een alcoholist was. Heel tragisch dat hij aan kanker is gestorven niet lang nadat hij eindelijk gestopt was met drinken. Daarnaast was er maar één Python die geregeld marihuana rookte. Zelf geloof ik niet in vluchten, en natuurlijk is alle drugsgebruik tot op zekere hoogte een vlucht. En ik ben te rationeel: drugs zijn ongezond, ze kosten geld, je maakt er dealers rijk mee… What’s the point? Ik heb wel één keer, later, onder strikte supervisie van een expert, lsd genomen. Dat was interessant. En verontrustend. Het bewijs ook dat ons brein een enorm, nog onontgonnen potentieel heeft.»

HUMO Eén keer hebben jullie me écht gechoqueerd: toen jullie in Aspen zogenaamd de urn met de asse van Graham Chapman per ongeluk omstootten. Hij tourde aan het eind van z’n leven ook met een soort onemanshow. Dat was een afgang, eerlijk gezegd.

Cleese «Gray had een instinctieve afkeer van autoriteit. Hij heeft ooit namens ons een trofee in ontvangst moeten nemen uit de handen van een politicus. Hij zei geen woord, stormde schreeuwend en tierend het podium op, rukte de trofee uit de handen van de politicus en rende schreeuwend en tierend naar de uitgang.

'Jammer dat we geen chips van wolventepels op de markt hebben gebracht. Als je je ziel verkoopt, kun je het maar beter goed doen'

»In een pub heb ik het meegemaakt dat hij, bloednuchter, zonder aanleiding of commentaar zijn penis in het glas van een totale vreemde hing. En op een bloedserieus debat in de Oxford Union, in aanwezigheid van ministers, generaals en een bisschop, verscheen hij, ook uitgenodigd als panellid, verkleed als wortel. Hij was lui. Maar áls hij iets zei, was het vaak briljant. Toen we onze Duitse serie opnamen, werden we ongevraagd door de Duitse producer naar Dachau gevoerd. Die man vond blijkbaar dat we dat moesten zien, en nog het liefst voor de opnamen van onze komische serie begonnen. Wij waren doodmoe en niet in de stemming, maar we lieten ons gedwee meevoeren. We waren te laat vertrokken: aan de ingang bleek dat Dachau die dag vroeger sloot dan anders. Helaas, zelfs voor Britse sterkomieken werd geen uitzondering gemaakt. Waarop Gray riep: ‘Zeg die nazi dat we Joden zijn, dan laat hij ons zeker binnen.’ Hij had geen filter.»

HUMO Eric Idle zei tijdens de repetities voor jullie definitieve afscheid in de O2: ‘John Cleese heeft gezegd dat de eerste die uit z’n rol valt, 10.000 pond aan een goed doel moet schenken.’ Ik heb drie van de tien shows gezien en de eerste die uit z’n rol viel, was jij. Heb je betaald?

Cleese «Nee. En ik herinner me niet dat ik dat ooit heb gezegd. Ook al omdat ik wéét dat ik makkelijk de slappe lach krijg. I’m a terrible giggler.»

'In wezen zijn alle Pythons ernstige mensen – behalve Terry Gilliam, misschien.'

HUMO Ik vond die reünieshows in Londen geweldig, maar ik was teleurgesteld over de souvenirs en de consumpties: de gebruikelijke T-shirts en sleutelhangers, maar geen wolf nipple chips, geen crunchy frog, geen Venezuelan beaver cheese.

Cleese «Maar wél heerlijke, gegrilde albatros (lacht). Ik herinner me de brainstormsessie voor de souvenirs, waar ideeën in het rond vlogen als babyrompertjes met ‘Keep calm and walk silly’ en ‘Every sperm is sacred’ erop, en T-shirts met het opschrift ‘Pining for the fjords’. Nu je het zegt: jammer dat we geen chips van wolventepels op de markt hebben gebracht. Als je je ziel verkoopt, kun je het maar beter goed doen.»


Yoga met Raquel

HUMO De dvd van ‘One Down, Five to Go’ droegen jullie op aan Robin Williams. Snap jij zijn zelfmoord beter dan een leek die niet hetzelfde talent en een vergelijkbare carrière heeft?

Cleese «Ik kende hem minder goed dan Eric en Michael, maar we waren een tijdlang buren in New York. Ik was op hem gesteld, maar ik vond het altijd al verdacht dat hij niet in staat bleek om een normaal gesprek te voeren. Hij moest altijd indruk maken, entertainen, opgefokte opmerkingen maken over alles en niets. Het was alsof hij wanhopig níét tot rust wilde komen, uit angst voor wat er dan zou gebeuren. Ik vermoed dat hij stilte ondraaglijk vond.»

HUMO Heb je je ooit afgevraagd wat zes intelligente mannen als de Pythons in een ánder milieu bewerkstelligd zouden kunnen hebben? Jullie brein had ook tot uitvindingen kunnen leiden. Of misschien hadden jullie zaken als 9/11 kunnen voorkomen.

Cleese «Ik geloof dat 9/11 en al dat soort rampen het gevolg zijn van het failliet van de creativiteit. Geheimagenten en het hele militaire complex hebben blijk gegeven van een extreem gebrek aan verbeelding. Ze hebben simpelweg geen rekening gehouden met alle mogelijke worstcasescenario’s.

»Het is inderdaad bizar dat álle Pythons in wezen ernstige mensen zijn – behalve Terry Gilliam, misschien. En dat we ook allemaal serieuze professionals waren. Graham was een dokter! Maar wie nog slimmer is dan wij, is de Amerikaanse komiek Steve Martin: hij kan álles.»

HUMO Maar hij is slechter in bed dan jij, heb ik me laten vertellen.

Cleese (lacht) «Ongetwijfeld. Nee, serieus: hij zou een goeie president zijn.»

HUMO We betreuren het heengaan van de grote Umberto Eco. Hij waardeerde Monty Python, en zijn ‘De naam van de roos’ heeft raakpunten met wat jullie doen: alle moorden in het klooster worden gepleegd opdat de boeken met humor verborgen zouden blijven. Want de lach baart spot en twijfel, en die ondermijnen het geloof.

Cleese «Je ziet het in godsdienst, in de politiek, in het financiële milieu, zelfs in de wetenschap: pompositeit en vermeende alwetendheid staan haaks op humor. Ik sta altijd versteld over wie er fan blijkt van Python. Priscilla Presley vertelde me dat Elvis constant dialogen debiteerde uit ‘The Holy Grail’. En nadat hij de ‘Nudge Nudge’-sketch had gezien, noemde hij iedereen maandenlang ‘squire’. Playboy-baas Hugh Hefner financierde ‘And Now for Something Completely Different’. Led Zeppelin en Pink Floyd waren de geldschieters voor ‘Holy Grail’, en George Harrison bless his heart – voor ‘Life of Brian’. George heeft een paar keer live met ons ‘The Lumberjack Song’ meegezongen zonder dat het publiek wist dat hij het was. En John Lennon heeft ooit gezegd dat hij liever een groepslid van Monty Python was geweest dan van The Beatles

HUMO Ben je, als je een legende bent én om alles kunt lachen, nog onder de indruk van andere sterren?

Cleese «Nee. Of toch, één keer: ik volgde jaren geleden in Los Angeles een yogales, en één van de andere deelnemers bleek de verrukkelijke Raquel Welch te zijn (mevrouw Welch is ondertussen ook 76, red.). Haar yogaoefeningen zien doen op een halve meter van mij kwam mijn concentratie niet ten goede. Ik ben gek dat ik dat publiekelijk toegeef (grinnikt).»

HUMO Speaking of which: wordt het niet hoog tijd dat je opbiecht dat Donald Trump slechts één van jouw typetjes is?

Cleese «Was het maar waar. Trump is voor komieken heel dankbaar, maar ook een groot probleem: als de realiteit dermate ridicuul blijkt, wordt het schier onmogelijk nog een karikatuur of parodie te maken. Een bevriende komiek, Tim Brooke-Taylor, die overigens de eerste versie van de ‘Four Yorkshire Men’-sketch schreef, zei ooit: ‘Het ellendige van politieke grappen is dat mensen erop stemmen.’ En zo is het: de wereldgeschiedenis bulkt van de karikaturen die desondanks zijn verkozen.»

HUMO Hoe reageert een gevierd komiek als iemand hem privé níét grappig vindt?

Cleese «Dan ben ik opgelucht. Net zoals ik opgelucht ben als ik kan buitenkomen zonder dat iemand me voor de miljardste keer vraagt om een silly walk te doen. Wat sinds mijn knie- en heupoperaties toch niet meer lukt.

»Ik leerde in Indië een heel boeiende dokter kennen die nu een goede vriend is. Maar hij vindt niets van wat ik ooit heb gedaan grappig. Niets! Ik denk dat het komt omdat hij continu gespannen is wegens zijn werk. Hij staat onder grote druk. Je moet kunnen ontspannen om humor te savoureren.

»Ik ben niet één van die komieken die continu grappig willen zijn. Ik zal geen namen noemen, maar ik ken komieken én acteurs die létterlijk niet zonder aandacht, applaus en de lach van een publiek kunnen. Ook privé. Er zijn er die overal een gevolg meesleuren, om niet alleen te hoeven zijn en om er zeker van te zijn dat er íémand lacht.»

HUMO Je vorige tournee heette ‘The Alimony Tour’. ‘Alimony’ betekent alimentatiegeld. Ik heb horen vertellen dat je je ex 20 miljoen dollar moet betalen. Dat is, hoop ik voor jou, een boutade.

Cleese «Nee, ik moest haar letterlijk 16 miljoen betalen, en de daaropvolgende jaren 1 miljoen per jaar.»

HUMO Met alle respect: je bent zeer intelligent én je kende de wetten van Californië, die zeer gunstig zijn voor de vrouw. Wat bezielde je om uitgerekend dáár te trouwen?

Cleese «Verliefdheid? Optimisme? Hoop? Waanzin, een vlaag van verstandsverbijstering? (lacht) Ik, die nooit impulsief en spontaan was, vond het hoog tijd om eens iets spontaans en impulsiefs te doen. Ik zag de echtscheiding opdoemen vanaf een week of drie na het huwelijk, maar toen was het te laat.»

HUMO Jarenlang maakte je met je firma Video Arts filmpjes om verkopers, zaakvoerders en klantendiensten op te leiden. Stel dat je nu zo’n trainingsvideo zou maken over het huwelijk, wat zou dan les nummer één zijn?

Cleese (denkt na) «Je moet blijven communiceren. Ik geloof dat vrouwen een ruzie verkiezen boven een man die, zoals ik, zich in een hoekje terugtrekt en wacht tot het overwaait. Stil mokken is dodelijk.»

'Ik heb me niet genoeg geamuseerd: ik werkte te hard. Tragisch voor een komiek, hè?'

HUMO Tijdens je recente optredens mag het publiek vragen stellen. Wat was de meest onverwachte vraag?

Cleese «In Florida vroeg iemand: ‘Meneer Cleese, indien u 365 dagen de tijd kreeg om een grote, uit stevig hout vervaardigde voordeur op te eten, hoe zou u dat dan aanpakken?’ Quite funny. Ik kijk uit naar de vragen van de Belgen.»

HUMO Heb je het gevoel dat je leven is afgerond? Python is nu an ex parrot, maar jullie touren en werken allemaal, er is duidelijk iets wat jullie niet kunnen laten gaan.

Cleese «Ik vrees dat je gelijk hebt. Ik ben klaar met Python, maar nog niet dood, en de wereld fascineert me en ik ontmoet graag mensen. Ik zal zeker nog boeken schrijven. De enige pest is mijn fysieke aftakeling: mijn knie, mijn rug, mijn heup, mijn prostaat… Tegenwoordig toon ik tijdens mijn show ook enkele filmfragmenten, zodat ik een keer of twaalf naar het toilet kan.»

HUMO Je nieuwe show heet ‘Last Chance to See Me Before I Die’. Mocht je ooit écht sterven, breng dan in de hemel mijn groeten over aan de goddelijke Ballard Berkeley, majoor Gowen uit ‘Fawlty Towers’. ‘Major’ is nog zo’n woord dat ik niet meer neutraal kan ervaren.

Cleese «What a dear, lovely man! Wat goed dat je je hem herinnert. Je zou het nooit denken op basis van zijn verschijning als de in whisky en nicotine gemarineerde majoor, maar in zijn jeugd was Ballard een matinee-idool, de George Clooney van zijn tijd. Hij was geobsedeerd door cricket en vrouwen. Ik heb verschrikkelijk veel spijt dat ik privé niet meer tijd met hem heb doorgebracht. Maar daar was toen geen gelegenheid voor, we moesten doorwerken. Da’s tragisch, uit de mond van een komiek: ik heb me niet genoeg geamuseerd omdat ik te hard werkte.»


Bekijk de legendarische silly walk-sketch van Monty Python hier:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234