John Grisham: 'De doodstraf is een verschrikking. Iemand doden vinden we fout, waarom zou de staat het dan wel mogen?'

Hij was advocaat, maar verhalen vertellen kon hij beter. John Grisham (64) vond in zijn thrillers de juiste mix van feelgood en feelbad: het goede overwint, maar het kwaad woekert voort. Na 41 boeken is hij nog niet klaar. ‘Er zijn in de wereld van het recht zoveel fantastische verhalen te vinden.’

Hij is voor het eerst in Nederland. ‘This is total fun!’ roept John Grisham een paar keer. Beter dan het eenzame werk van de schrijver. Elk jaar begint hij op 1 januari aan een nieuw boek en zes maanden later is het klaar.

John Grisham «Dan ben ik het ook zat. Na vier maanden schrijven verwerk ik de kritiek van mensen die ik vertrouw, discussieer ik met redacteurs en schrijf ik nieuwe versies. Ik hou van verhalen vertellen, maar ik ben opgelucht als het handwerk voorbij is.»

– Blij dat u het vandaag total fun vindt: de afgelopen 25 jaar schuwde u signeersessies en interviews.

Grisham «Meestal hield ik die verplichtingen af, ja. De verkoop was toch altijd goed. Nu ik ouder word, kijk ik er anders tegenaan. Ik heb er nu wel plezier in.

»(Schenkt zelf de koffie in) Kom, laten we eerst een slokje drinken. Let’s take it easy.»

– Nu u het zegt, uw personages drinken ook vaak een slokje.

Grisham «Klopt. Ik zeg tegen mezelf: laat die mensen nu eens wat anders doen. Het komt doordat ik zelf de hele dag door koffie, groene thee en water drink. Ik moet iets doen met m’n handen. Maar bedankt voor de tip, ik denk dat in het volgende boek niemand meer koffie zal lurken (grinnikt).»

– Het onlangs verschenen ‘De onschuldigen’ gaat over mensen die ten onrechte veroordeeld zijn, zelfs tot de doodstraf. Wat inspireerde u?

Grisham «Tot vijftien jaar geleden had ik geen benul van die tragedie. De eerste gevallen van mannen die al jaren op hun executie wachtten, maar dankzij dna-onderzoek werden vrijgelaten, heb ik totáál gemist! In 2004 kwam ik in aanraking met de Innocence Movement, die zich inzet voor de duizenden onschuldigen in Amerikaanse gevangenissen. En ik ontdekte, als romanschrijver: al die verhalen zijn meeslepend, rijk, intrigerend. Het lijden, het onrecht, de verspilling van levens, tijd, geld. Al die foute veroordelingen hadden voorkomen kunnen worden, maar het rechtssysteem maakte ze mogelijk.»

– We lezen bij u over rechters die altijd in het nadeel van een verdachte beslissen, aanklagers en politiemensen die bewijzen laten verdwijnen om een veroordeling te krijgen. Komt dat vaak voor?

Grisham «Te vaak. Ik beschrijf in ‘De onschuldigen’ een deskundige die veel zou weten over bloedsporen. Hij heeft een cursus van één dag gevolgd en reist langs rechtbanken om te oordelen over forensische bewijzen tegen verdachten. Altijd in het voordeel van de aanklager, die hem betaalt. Zulke oplichters bestaan, al worden ze gelukkig steeds vaker ontmaskerd dankzij mensen als mijn hoofdpersonage Cullen Post.»

– Wat moet er veranderen?

Grisham «Ik heb daar geen eenduidig antwoord op. De Amerikaanse juryrechtspraak is een goede zaak, maar dat het oordeel van een jury unaniem moet zijn, is een dwaze regel. Een eenling heeft daardoor te veel macht. In mijn ogen moet vooral de mentaliteit veranderen van de mensen die het systeem uitvoeren: advocaten, officieren van justitie, rechters.»

– De doodstraf?

Grisham «Een verschrikking. Iemand doden vinden we fout, waarom zou de staat het dan wel mogen? Maar de doodstraf is op z’n retour. De afgelopen tien jaar zie je in de VS een drastische terugloop in het aantal vonnissen en uitvoeringen. Niet vanwege een doortastende wetgever, maar vanwege moedige jury’s. Die durven voorzichtiger te oordelen, nu er dankzij dna-onderzoek zoveel vonnissen uit de jaren 1980 tot 2010 worden herzien.

»Een tweede reden: de advocaten zijn beter geworden. Ze laten jury’s overtuigend zien uit welke vaak vreselijke omstandigheden een verdachte voortkomt, ook als zijn schuld onomstotelijk vaststaat.»

– Het nieuwe jaar is begonnen. U bent dus vast al bezig met uw volgende boek.

Grisham «Dat ben ik altijd. Ik ben nog lang niet klaar. Er zijn in de wereld van het recht zoveel fantastische verhalen te vinden. Neem de opiatencrisis: elke dag overlijden circa 150 Amerikanen aan een overdosis pijnstillers. Mensen die verslaafd zijn geraakt aan medicijnen die ze voorgeschreven hebben gekregen, en die farmaceutische bedrijven met agressieve marketing aan de man hebben gebracht. Er lopen rechtszaken, ik zal er een dikke roman aan overhouden, al weet ik nog niet wanneer.

»Mijn volgende boek gaat over mensen die op hun 14de of 15de een moord hebben gepleegd en veroordeeld zijn volgens het volwassenenrecht. Ze komen nooit meer vrij. Je kunt dat een kind niet aandoen, wat het ook heeft gedaan.»

– U bent opgegroeid in de zuidelijke staat Mississippi, in een plattelandsmilieu waar racisme en conservatisme welig tierden. Had u toen kunnen dromen dat u ooit schrijver zou worden en zou opkomen voor minderheden en minderbedeelden?

Grisham «Het heeft jaren gekost om me los te maken van de ultraconservatieve normen en waarden van mijn omgeving.»

– Op tientallen sites vond ik dezelfde anekdote over u. In 1984 zou u in een rechtszaal de getuigenis van een 12-jarig slachtoffer van een gewelddadige verkrachting hebben gehoord, en daardoor aan het denken zijn gezet: wat als de vader van dat meisje de daders had vermoord? U begon te schrijven, elke morgen van vijf tot acht, drie jaar lang, met als resultaat uw eerste boek: ‘A Time to Kill’, bij ons vertaald als ‘De jury’. Of is dat zo’n geromantiseerd verhaal dat iedereen overneemt en aandikt?

Grisham (zwijgt lang) «Nee. Nee. Zo is het echt gegaan. Ze vertelde het sober en waardig en helder. Ik kende de vader, in de stad werd gefluisterd dat hij wraak zou nemen. Iedereen in die zaal was stil terwijl het meisje sprak, ik zag de emotie van de juryleden en de rechter. Ik vroeg me opeens af: wat zou die jury met de vader doen als hij daadwerkelijk wraak nam? Het was aangrijpend, het slachtoffertje sprak wel een uur. Vandaag zie ik haar nog voor me. En ik hoor nog altijd haar stem.»

John Grisham, ‘De onschuldigen’, Bruna

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234