null Beeld

John Hendy, advocaat van het stakingsrecht: 'Een ongelijke samenleving is ook slecht voor de rijken'

Het belooft opnieuw een warm voorjaar te worden nu de socialistische vakbond een nationale staking heeft aangekondigd voor 22 april. ‘Die socialistische militanten mogen blij zijn dat ze niet in Engeland wonen, want daar is staken sinds Thatcher verboden,’ zegt John Hendy, de Britse advocaat die tijdens de mijnstakingen in 1984 en 1985 mee op de barricaden stond tegen Thatcher.

Achttien maanden lang deed John Hendy niets anders dan in rechtbanken pleiten voor mijnwerkers en hun vakbonden. De consultaties met zijn cliënten gebeurden tijdens nachtelijke ritten in taxi’s of wandelingen in de Londense parken, omdat de Britse inlichtingendienst MI5 hun ‘subversieve gesprekken’ overal probeerde af te luisteren. Hij zag confrontaties tussen stakers en politieagenten ontaarden in veldslagen, terwijl het leger intussen werd ingezet om kolen te scheppen in de mijnen. Hij kwam thuis bij mijnwerkersgezinnen die in een leeg huis woonden omdat ze alle meubels hadden verkocht om hun kinderen eten te geven en de houten bedden hadden opgestookt om zich te verwarmen.

‘Het was de meest intense periode uit mijn leven,’ vertelt hij dertig jaar later over de grootste industriële staking ooit in Groot-Brittannië, een staking die een jaar zou duren. Thatcher won en 160.000 mijnwerkers gingen opnieuw aan het werk. Tien jaar later waren vrijwel alle 178 Britse mijnen dicht en was de macht van de vakbonden gebroken.

‘En dat maakte deel uit van het grotere plan van Thatcher,’ zegt John Hendy (foto links), die er van bij het begin bij was als advocaat van de NUM (National Union of Mineworkers) en hun zo door Thatcher gehate leider Arthur Scargill.

null Beeld

Hendy «Thatcher wilde af van het naoorlogse groeimodel dat voorzag in sociale voorzieningen voor de zwakkeren, en wilde het neoliberalisme introduceren. Het idee was dat vakbonden de vrije markt verstoren, dus daar moest je van af. Ze lokte de staking van de mijnwerkers uit door de massale sluiting van de mijnen aan te kondigen – met een verlies van 75.000 jobs – en zette vervolgens een oorlogsmachine in om de ruggengraat van hun vakbond te breken.»

undefined

'Ik hoor dat sommige politici in België Thatcher nog altijd als een groot voorbeeld zien, terwijl ze miljoenen mensen in haar eigen land in de ellende heeft gestort'

John Hendy was afgelopen vrijdag gastspreker van het advocatenconcern ‘Progress Lawyers Network’ in Brussel op een internationaal colloquium over het stakingsrecht. In België is dat opnieuw een heet hangijzer nu de socialistische vakbond ACOD een nationale staking heeft aangekondigd voor 22 april, tegen de besparingen van de regering in de publieke sector. Werkgeversorganisaties en de regering Michel-I steigeren en noemen het een puur politieke staking die de economie grote schade toebrengt. In het regeerakkoord staan allerlei voorstellen om de impact van stakingen op het openbare leven en de bedrijfswereld te verkleinen, door onder meer een gegarandeerde minimale dienstverlening in bepaalde sectoren zoals het openbaar vervoer. Ook willen de regeringspartijen het ‘recht op werken’ garanderen – werkwilligen mogen door stakers niet gehinderd worden om te gaan werken.

‘Misschien moeten jullie toch eens lessen trekken uit wat er in Groot-Brittannië is gebeurd,’ zegt Hendy.

Hendy «De nederlaag van de mijnwerkers, na een jaar staken, was een keerpunt in de geschiedenis. Het effect op de vakbondsbeweging in Engeland was dramatisch. De mensen hadden al hun hoop verloren en waren moedeloos. Het was een trauma dat dertig jaar later nog altijd doorwerkt. Het stakingsrecht werd uitgehold, het sociaal overleg werd afgevoerd, de sociale zekerheid werd ontmanteld, overheidsbedrijven werden geprivatiseerd, de financiële markten gederegulariseerd en de belastingen voor de grootste inkomens verlaagd.

»De werkloosheid en de armoede groeiden pijlsnel en de kloof tussen de laagste en de hoogste inkomens werd steeds breder. In 1979 leefden 5 miljoen Britten in armoede. Na de passage van Thatcher (foto rechts) waren dat er 14 miljoen. En toen Labour opnieuw aan de macht kwam, met Tony Blair, zette die dezelfde politiek gewoon voort.

null Beeld

»De gevolgen van de mijnstaking zijn vandaag, dertig jaar later, nog altijd voelbaar, in heel Europa en zelfs op wereldvlak. Neoliberalisme triomfeerde, eerst in Groot-Brittannië, later ook in de rest van Europa, onder luid applaus van de Amerikanen. En het wint vandaag nog altijd veld, ondanks het feit dat het systeem op desastreuze wijze implodeerde met de bankencrisis in 2008. Bij de Europese Unie primeren economische rechten van bedrijven op de sociale rechten van de bevolking. Dat maakt deel uit van de nalatenschap van Thatcher. Ik hoor dat sommige politici in België haar nog altijd als een groot voorbeeld zien, terwijl ze miljoenen mensen in haar eigen land in de ellende heeft gestort. Onbegrijpelijk! Als Thatcher destijds de mijnstakingen niet had gewonnen maar verloren, hadden we vandaag in een heel andere – betere – wereld geleefd.»

John Hendy heeft de letters QC achter zijn naam, wat staat voor Queen’s Counsel: een Britse eretitel die alleen de meest eminente advocaten toekomt. De in arbeidsrecht gespecialiseerde Hendy is ook internationaal erg actief. Hij geeft professioneel advies aan vakbonden in verschillende landen van Europa en verdedigde belangrijke dossiers voor het Europees Hof van de Rechten van de Mens en het Europees Hof van Justitie. Niet slecht voor de zoon van een eenvoudige elektricien die op zijn 15de als eerste baantje bestellingen van de slager ging bezorgen en zijn studie betaalde met een job als grafdelver.

Hendy «Toen ik jong was, vond je nog gemakkelijk studentenbaantjes waar je wat mee kon bijverdienen, maar dat is nu helemaal gedaan. Vandaag zijn er gewoon geen jobs meer. Jongeren zijn wanhopig. Studeren is onbetaalbaar geworden, en er is geen enkele garantie op werk. Voor kinderen uit de arbeidersklasse is het vandaag bijna onmogelijk op te klimmen uit de omstandigheden waarin ze geboren zijn.»

undefined

null Beeld


Ten oorlog!

HUMO Thatcher bestempelde de mijnwerkersvakbond als ‘de binnenlandse vijand’ tegen wie ze ten oorlog moest trekken.

Hendy «O ja, en oorlogstaferelen waren er. Thatcher stuurde duizenden politieagenten naar de koolmijnen om de stakers te lijf te gaan, soms zelfs te paard en met matrakken. De politieagenten, bekend als ‘Maggie’s Boot Boys’ gingen voortdurend hun boekje te buiten. De politierepressie was ongezien. De agenten dekten de nummers op hun uniformen af zodat ze niet identificeerbaar waren, en ze deden wat ze wilden. Zelfs als er geen gewelddadige confrontaties waren, hing er altijd een angstaanjagende spanning in de lucht. Stakersposten werden onbereikbaar gemaakt door politieblokkades op alle wegen, stakers werden om de haverklap opgepakt wegens ‘weerspannigheid’.

null Beeld

undefined

'Dat de Belgische regering een minimale dienstverlening wil bij treinstakingen is een slimme manier om te knabbelen aan het stakingsrecht'

»De meest gebruikte tactiek van de regering om de stakingen te breken waren de rechtszaken die ze inspande tegen stakers én vakbonden, de ene na de andere, om hun acties onwettig te laten verklaren. Staatsambtenaren vonden een manier om het geld van de vakbonden in beslag te nemen, zodat die helemaal aangewezen waren op donaties van het publiek.

»Het was een oorlog in al zijn facetten. We wisten bijvoorbeeld dat onze telefoons werden afgeluisterd door de inlichtingendienst. We werden gewaarschuwd dat er een mol van MI5 in de dichte kring rond Scargill zat. Dat verbaasde ons niks, omdat de inzet zo hoog was. Er was een fish-and-chipsrestaurant vlakbij het station, ‘The North Sea Fish’, waar we ’s avonds afspraken met vakbondsleiders van overal in het land om strategieën te bespreken. Dat zat tjokvol afluisterapparatuur, bleek later. Ik ben er zeker van dat de eigenaars dat nooit geweten hebben. Het is trouwens nog steeds mijn favoriete restaurant. Beste fish-and-chips in Londen.

»In de media werden de stakers afgeschilderd als terroristen die de hele bevolking gijzelden omwille van hun privébelangen. Thatcher noemde de acties van de mijnwerkers een groot gevaar voor de democratie. De overheid heeft altijd het voordeel dat het grootste deel van de media aan haar kant staat. En hoe populairder de kranten, hoe meer ze tegen de vakbonden zijn, maar dat is natuurlijk omdat de eigenaars van de kranten tegen de vakbonden zijn. Ook de BBC, trouwens. Bijna nooit laten ze vakbondsleiders aan het woord over bedrijfszaken, investeringen, slechte werkomstandigheden, werkloosheid… Maar je hoort wél de werkgevers, de bankiers, de bedrijfsleiders.

undefined

null Beeld

»Gelukkig was er bij de gewone bevolking veel steun voor de stakers: de mijnwerkers waren afhankelijk van donaties om hun gezin te kunnen onderhouden. Velen verloren hun huis omdat ze de rekeningen niet meer konden betalen. Er was héél veel solidariteit. Op elke straathoek in Londen zag je mensen met collectebussen, en er werd veel geld opgehaald. Men besefte dat het ging over het behoud van jobs en van de Britse energie. Ik denk niet dat men het zag als een gevecht tegen het neoliberalisme. En eigenlijk was dat heel jammer, want daardoor stonden de mijnwerkers alleen in hun strijd. De mensen zagen Thatchers aanval op de sociale beweging niet.»

HUMO Zag niemand dat?

Hendy «Toch wel. Ik besefte dat dit een ideologisch gevecht was – en Thatcher zeker – maar ik denk niet dat ik me er toen al van bewust was hoe rampzalig de gevolgen zouden zijn.

»Het was gemakkelijk om de mijnwerkers aan te vallen, omdat het om een genationaliseerde industrie ging: alle 178 mijnen waren staatseigendom. De overheid was de werkgever in de koolmijnen, en daardoor kon ze beslissingen nemen die geen énkele werkgever zou nemen omdat ze economisch gezien niet verantwoord waren. Als de mijnen een privébedrijf waren geweest, dan hadden ze zonder twijfel een deal gesloten met de mijnwerkers. Maar omdat het de staat was, waren de middelen absoluut onbegrensd. Ze konden kolen importeren en de havens opeisen, ze konden een massale politiemacht én het leger inzetten – en dat deden ze ook.

»Nadien, toen de staking gebroken was en de mijnwerkers weer aan het werk gingen, begonnen ze de mijnen te sluiten. En om de mijnwerkers te straffen, werd geen enkel initiatief genomen om de mensen weer aan een job te helpen. Dat was de boodschap aan de Britse working-class: jullie zijn in opstand gekomen, en nu zullen jullie daarvoor boeten.

»En de Britse mijnindustrie? Die werd gewoon opgeofferd voor het neoliberale idee. In Groot-Brittannië stoken we per jaar nog altijd 60 miljoen ton kolen. Die worden geïmporteerd uit Polen, China en Australië, terwijl er onder onze voeten nog kolen zitten waar we driehonderd jaar mee verder kunnen. Alles liever dan Britse steenkool opgraven.»

HUMO En het stakingsrecht is ondertussen ook verdwenen.

Hendy «Eigenlijk heeft dat nooit bestaan in het Verenigd Koninkrijk. Ons systeem verschilt daarin van het Belgische, waar er wel een positief stakingsrecht is. Bij ons bestond vroeger wel een reeks wettelijke beschermingsmaatregelen voor stakers, zodat ze niet onmiddellijk ontslagen werden. Wat Thatcher deed, was het aantal situaties verminderen waarin die bescherming van toepassing was en het aantal voorwaarden optrekken om van die bescherming te kunnen genieten.

»In de praktijk komt het erop neer dat staken tegen het overheidsbeleid bij ons simpelweg onmogelijk is gemaakt. Ook het betogingsrecht is trouwens drastisch ingeperkt. Je kunt ook niet meer staken uit solidariteit met werknemers uit andere bedrijven. Het enige waarvoor je als werknemer niet onmiddellijk wordt ontslagen of voor de rechter gesleept, is als je staakt voor arbeidsomstandigheden in je eigen bedrijf. Maar ook daar zijn zulke ingewikkelde procedures van stemmingen en tellingen aan verbonden, dat het in de praktijk bijna niet meer mogelijk is. De Britse vakbonden hebben vandaag minder rechten dan in 1906.»

HUMO In België gaan er ook steeds meer stemmen op om paal en perk te stellen aan het onbeperkte stakingsrecht, omdat het de economie schade toebrengt en omdat het de regering verhindert broodnodige besparingen door te voeren. De linkse vakbond FGTB (het Franstalige ABVV, red.) werd door Bart De Wever bestempeld als ‘de gewapende arm van de PS’, de Franstalige socialistische oppositie.

Hendy «Thatcher noemde de staking van de mijnwerkers ook een puur politieke, antidemocratische actie. Het zal voor jullie regering moeilijker zijn dan in de UK om het stakingsrecht volledig kapot te maken, omdat het beschermd wordt door het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Wat ik wel hoor van Belgische collega’s zoals Jan Buelens (van Progress Lawyers Network, red.) is dat er meer en meer rechtszaken worden aangespannen door bedrijven vanwege acties die volgens hen niks met staken te maken hebben, zoals blokkades van ondernemingen. Vaak worden die verboden op eenzijdig verzoekschrift en zijn er dwangsommen aan verbonden voor individuele stakers. Dat is natuurlijk een doeltreffend afschrikmiddel.

»Dat de Belgische regering nu ook een minimale dienstverlening wil doorvoeren tijdens stakingen bij de spoorwegen is geen toeval. Ze weet dat ze daardoor sympathie bij het publiek zal krijgen. Het is een slimme manier om te knabbelen aan het stakingsrecht.»


Geen stok achter de deur

HUMO Eén van de dingen die samen met het Britse stakingsrecht verloren gingen, waren de collectieve onderhandelingen tussen vakbonden en werkgevers (CAO’s). Dat is volgens u de belangrijkste oorzaak van het feit dat nergens in Europa de ongelijkheid tussen arm en rijk zo groot is als in de UK.

Hendy «De overheid heeft de collectieve onderhandelingen gewoon afgeserveerd. Dat was ook niet moeilijk, want de werknemers hadden zonder stakingen geen stok meer achter de deur. Als je moet gaan onderhandelen over lonen en werkvoorwaarden zonder stakingsrecht, komt dat neer op collectief bedelen. In de meeste bedrijven wordt dat nu op individuele basis of op bedrijfsniveau geregeld. Alleen in bedrijven waar de vakbond sterk genoeg staat, is er nog een CAO, maar in kleinere bedrijven zonder vakbond zijn werknemers overgeleverd aan de genade van de werkgever.

undefined

'Hoe ongelijker een samenleving, hoe meer misdaad, geweld, drugsverslavingen, psychische problemen en andere maatschappelijke ellende'

»Daardoor is de kloof tussen rijk en arm nergens in Europa groter dan in Groot-Brittannië. Het is intussen wetenschappelijk aangetoond: hoe ongelijker een samenleving, hoe meer misdaad, geweld, drugsverslavingen, psychische problemen en andere maatschappelijke ellende. Het gaat niet alleen over levenskwaliteit, maar ook over leven en dood. In Glasgow ligt de levensverwachting voor mannen elf jaar lager dan voor mannen in Kensington en Chelsea. Het merkwaardige is trouwens dat een ongelijke samenleving slecht is voor iedereen – ook voor de rijken. De levensverwachting van mannen in Kensington en Chelsea ligt nog altijd lager dan die van mannen in meer gelijke samenlevingen als Zweden of Noorwegen. Ironisch, niet?»

HUMO In België willen de regeringspartij N-VA en ondernemersorganisatie Voka de collectieve onderhandelingen terugbrengen naar het niveau van de bedrijven – dus niet meer op het niveau van de sector of op nationaal niveau. Wat vindt u daarvan?

Hendy «Die mensen zijn gek. Ze willen goedkope werkkrachten, terwijl ze net consumenten nodig hebben die genoeg verdienen om de dingen te kopen die ze maken of de diensten te gebruiken die ze verkopen. Ze zijn hun basislessen economie vergeten – en dit is geen marxisme, maar kapitalisme. Een maatschappij vaart alleen maar wel bij een bevolking die goed verdient. We weten dat werkmensen hun geld uitgeven, en niet parkeren op de Nederlandse Antillen. Collectieve onderhandelingen vormen trouwens de basis van sterke economieën zoals die in Duitsland, Zweden, Denemarken en Noorwegen. En kijk naar de Britse economie. Daar hebben ze de lonen naar beneden gehaald. Het gevolg was: lagere belastingsinkomsten, zodat de overheid haar schulden niet meer kan afbetalen. Het is echt een catastrofe.»

HUMO U bent erg actief op Europees vlak. De geest van Thatcher en Reagan waait meer dan ooit door de Europese Unie, zegt u.

Hendy «De nalatenschap van Thatcher heeft er lang over gedaan om overal door te breken, maar de Britse overheid is nooit gestopt met de neoliberale agenda door te drukken. Zelfs nu we allerlei internationale verdragen hebben die het stakingsrecht en het recht op collectieve onderhandelingen garanderen, staan vakbondsrechten overal in Europa onder druk. Niet alleen in het noodlijdende Griekenland, waar het afbouwen van collectieve onderhandelingen een voorwaarde is voor financiële hulp, maar zelfs in landen als Frankrijk, Italië en België.

undefined

null Beeld

»Bij het Europese Hof van Justitie zijn er al uitspraken gedaan tégen het stakingsrecht. Neem bijvoorbeeld de zaak-Viking. Dat was een Fins bedrijf dat eigenaar was van de Rosella, een ferry die tussen Finland en Estland pendelde. Toen Estland bij de Europese Unie kwam, besloot Viking om de Finse bemanning te vervangen door Estlanders, die aan een veel lager loon zouden kunnen werken. De Finse bemanning ging in staking, maar het Europees Hof van Justitie besliste dat Viking gewoon door kon gaan met de plannen, omdat het stakingsrecht ondergeschikt was aan de economische vrijheid van bedrijven om hun zetel te vestigen waar ze zelf wilden. Dat komt erop neer dat economische vrijheid voorrang heeft op alles. Compleet onaanvaardbaar.»

HUMO In België verwijt men de vakbonden dat ze misbruik maken van hun macht.

Hendy (haalt de schouders op) «Dat vakbonden te machtig zijn en alleen voor zichzelf zorgen, wordt al tweehonderd jaar gezegd. Bij elke grote staking zijn ze de kop van Jut. Het is belachelijk. Kijk naar wat er in Groot-Brittannië gebeurde toen hun macht werd gebroken door Thatcher, en koester jullie vakbonden.»

HUMO Wat was eigenlijk de genadeslag voor de Britse mijnstaking in 1985?

Hendy «De mijnwerkers en hun families waren de wanhoop nabij. Ze hadden een jaar lang niks dan ellende gekend, een lange winter zonder inkomen, en ik denk dat ze aan het einde van hun krachten waren. Toen kwam vanuit Zuid-Wales het voorstel om terug aan het werk te gaan, zonder akkoord. En dat hebben ze toen gedaan. Ze hadden zo veel geleden en zoveel offers gebracht. En uiteindelijk was het allemaal voor niets.»

HUMO Herinnert u zich die dag?

Hendy «God, ja. Dat was op 4 maart 1985. Samen met miljoenen andere kijkers zag ik de mannen met hun mijnwerkersvlaggen op televisie in lange rijen terug naar de koolmijnen marcheren. En ik huilde.»`


Bekijk de trailer van de documentaire 'Still the Enemy Within', over de Britse mijnstaking van 1984-85 hier of verder onderaan deze pagina:

undefined

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234