null Beeld

John Le Carré - Een broze waarheid

Ruim vijftig jaar geleden gooide de in Bonn gestationeerde Britse spion David Cornwell, net dertig, zijn deukhoek over de haag, kroop vakkundig in het alter ego John le Carré, en begon aan een tweede leven als thrillerschrijver.

Bart Vanegeren

Eenmaal zijn naam annex pseudoniem gevestigd was, met het precies vijftig jaar geleden verschenen ‘Spion aan de muur’, nuanceerde de man graag: hij was nooit een echte spion geweest, had zich altijd ver gehouden van opwindende klusjes zoals hij die te boek stelde, en had zich altijd te veel schrijver gevoeld om zijn werk voor de geheime dienst secuur te kunnen vervullen.

Maar dat deed er niet meer toe: pers en publiek waren massaal gevallen voor de spionnen van Le Carré, in de greep van morele verwarring en vervuld van afgrijzen voor de gewetenloosheid van politici en machthebbers. Een welgekomen tegenwicht tegen de afgeborstelde perfectie van de geheel en al glanzende James Bond.

Decennialang berichtte Le Carré vanuit het heetst van de strijd van de Koude Oorlog. Toen die verdampte, moest hij als prille zestiger op zoek naar nieuwe horizonten – net als de geheime diensten aan beide kanten van het roestig verkruimelde IJzeren Gordijn. Dat was geen groot probleem: de mens bleef – surprise, surprise – ook na het einde van de Koude Oorlog een graaizuchtig en manipulatief wezen, makkelijk ideologisch te verblinden en voor dubieuze karren te spannen. Zo bezigt de intussen 81-jarige Le Carré in zijn nieuwe roman, ‘Een broze waarheid’ (Luitingh-Sijthoff), de oorlog tegen het terrorisme als decor.

De Britse contraterroristische Operatie Wildlife, opgezet om op de Rots van Gibraltar een met Al Qaeda gelieerde wapenhandelaar uit te schakelen, brengt een merkwaardig trio samen in dienst van het vaderland: de privésecretaris van de onderminister van Buitenlandse Zaken, een grijze diplomaat van Buitenlandse Zaken, en een elitecommandant van de Speciale Diensten. De Operatie loopt niet zoals gewenst – de broze waarheid uit de titel – en het tegen wil en dank gevormde trio wijst het noodlottige samenwerkingsverband tussen overheid en bedrijfsleven met de vinger: ‘Oorlog is een particuliere onderneming geworden,’ waarbij een land dienen ondergeschikt is geworden aan geld verdienen. Het staatsbelang als schaamlap voor de multinational, de vrije markt als verdediger van de vrijheid. Ideologie, patriottisme en rechtvaardigheid in de uitverkoop.

The Guardian bracht vorige week in avant-première het voorwoord van Le Carré bij de deze zomer te verschijnen feestelijke verjaardagsherdruk van ‘Spion aan de muur’, waarin hij haarfijn het morele dilemma van zijn roman(s) verwoordt: ‘Hoever kunnen we gaan in de verdediging van onze westerse waarden, zonder ze onderweg op te geven?’ Wat gold voor zijn Koude-Oorlogromans, geldt misschien nog meer voor zijn na-oorlogse werk. En nog akeliger: de gekneusde moraliteit van de echte wereld en die van de geheime schaduwwereld zijn venijnig gelijkaardig, zo leert ook het aan Oscar Wilde ontleende motto van ‘Een broze waarheid’: ‘Als je de waarheid vertelt, dan val je vast en zeker vroeg of laat door de mand.’

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234