null Beeld

John le Carré - 'Spion buiten dienst'

Terwijl de geheimagent die hij opvoert met amper 47 lentes al ongeveer fin de carrière is, levert John le Carré met ‘Spion buiten dienst’ op zijn 88ste nog een nieuw boek af.

Al heeft de nestor onder de Britse thrillerschrijvers hier en daar al laten vallen dat de snedige spionageroman over de zo goed als uitgerangeerde inlichtingenofficier Nat wellicht zijn laatste wordt. Going out with a bang noemen ze dat aan de overzijde van het Kanaal, maar trouwe lezers weten dat de auteur, die in een ver verleden zelf voor de Britse geheime diensten werkte, niet bepaald in ontploffingen grossiert. Wél in zorgvuldig opgebouwde spanning, realistische personages en een grens tussen goed en kwaad die zo dun is dat je ze onder de deur van een anorexiakliniek zou willen schuiven.

Waar voorganger ‘Een erfenis van spionnen’ nog aanvoelde als een halfbakken poging om de Koude Oorlog opnieuw op te warmen, zit Le Carré in ‘Spion buiten dienst’ de actualiteit iets dichter op de hielen. Op het moment dat de Britse premier Boris Johnson op het politieke podium een deal met Europa probeert te forceren, verzint de schrijver die in 1931 het licht zag als David John Moore Cornwell een verhaal dat zich afspeelt in de coulissen van het brexittheater. Daar vragen verschillende spionnen zich af wie de ergste vijand is, wanneer hun eigen land geleid wordt door een ‘zootje post-imperialistische nostalgische types’, en een klassieke bondgenoot als de Verenigde Staten plots ‘sloopkogel’ Donald Trump als regeringshoofd krijgt. De man die morele ambiguïteit tot hét kenmerk van de hedendaagse spionageroman bombardeerde, laat zijn spionnen nu worstelen met de vraag hoe ze hun land kunnen verdedigen wanneer ze het beleid van dat land onverdedigbaar vinden. De grote verdienste van John le Carré is dat hij in de jaren 60 en 70 met klassiekers als ‘Spion aan de muur’ en ‘Edelman, bedelman, schutter, spion’ Ian Flemings Bond-erfenis bijstelde en van geheimagenten weer geloofwaardige personages maakte. Niet alleen door hen eerder het openbaar vervoer dan een met gadgets uitgeruste Aston Martin te laten gebruiken, maar vooral ook door hen te laten twijfelen aan zichzelf en aan de intenties van hun leiders. Als Le Carrés ‘helden’ zich in volle Koude Oorlog al eens afvroegen voor wie of wat ze precies vochten, dan doen ze dat ‘in een tijdsgewricht waarin de VS regelrecht aansturen op institutioneel racisme en neofascisme’ alleen maar meer. En als Britse spionnen óók maar mensen zijn, dan valt te verwachten dat ze zich, net als hun landgenoten, niet allemaal even gretig achter het vertrek uit de Europese Unie scharen. In ‘Spion buiten dienst’ is het vooral de badmintonbuddy van hoofdpersonage Nat die de brexit graag de grootste clusterfuck uit de geschiedenis noemt, maar de ‘ambachtelijke spion van achter in de veertig die een pesthekel heeft aan kantoorwerk’ is zelf ook geen vurig verdediger van de leave-campagne. Die spanning levert klassieke Le Carré-dilemma’s op, waarbij staatsbelang, eigenbelang en wereldbelang niet steeds op één lijn liggen.

undefined

null Beeld

Op zijn oude dag laat Le Carré hier en daar een verhaallijn iets te makkelijk uitdoven en hij durft een gaatje in de plot weleens met een toevalligheid te dichten, maar de maestro weet die kleine onvolkomenheden te verdoezelen met elegante zinnen en het soort Britse humor waarin badminton omschreven wordt als ‘een slappe versie van squash voor corpulente mannen die bang zijn een hartaanval te krijgen’. Er schuilt oprechte brexitboosheid in ‘Spion buiten dienst’, maar wat Le Carrés verhaal even relevant, geloofwaardig en angstaanjagend maakt als eerder werk, is de manier waarop hij aantoont dat spionage zelfs in hoogtechnologische tijden nog steeds een zaak is van ambtenarij, gekonkel en geklungel. Precies wat de patriottische brexiteers Europa verwijten, eigenlijk.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234