null Beeld

John Williams - Stoner

Als ik later groot ben, word ik literaire goudzoeker. De schattenjagers van The New York Review of Books achterna: in 2006 herdrukten ze in hun respectabele reeks NYRB Classics de vergeten parel 'Stoner', één van de vier romans van de bijna twintig jaar geleden overleden John Williams.

Bart Vanegeren

Daarop werd het boek, voor het eerst verschenen in 1965, massaal herontdekt, met loftuitingen overladen en onder klaroengeschal in de canon bijgezet. Enkele maanden terug zorgden de goudzoekers van Lebowski Publishers voor een Nederlandse vertaling, die in de betere boekhandel met gepaste liefde als geheimtip doorgegeven wordt.

De roman is genoemd naar William Stoner, een Elckerlyc met een nobody's life. De boerenzoon, geboren aan het eind van de negentiende eeuw, trekt naar de universiteit van Missouri, ontdekt er de literatuur, werkt zich op tot hoofddocent en wordt tussendoor echtgenoot en vader.

Het lijkt bij momenten de goede kant op te gaan, maar het wordt nooit heus wat: zijn onzekere amechtigheid geeft aan leven en werk van Stoner een patina van troosteloze onbeduidendheid, alsof hij aan een levenslang aanslepende midlifecrisis laboreert.

Hij vat het zelf perfect samen, wanneer hij in het midden van zijn leven vaststelt 'dat op lange termijn alle dingen, zelfs het inzicht dat hem dit deed inzien, vergeefs en onbetekenend waren, en uiteindelijk oplosten in een leegte waaraan ze niks veranderden'.

Die leegte zuigt als zwart gat allerlei kommer en kwel aan: Stoner vervreemdt van vrouw en dochter, schikt zich in een wrang status-quo ten gevolge van de harde kantoorpolitiek aan de universiteit, spartelt door een droefenis genererende episode met een minnares, en schuifelt er ouder dan zijn leeftijd uitziend naar de uitgang.

De spaarzame periodes van voorzichtig geluk en tevredenheid vermogen de ellendige dingen des levens nauwelijks te counteren. Toch houdt Stoner zich min of meer overeind, zowel in zijn huwelijk als op de universiteit, met de moed der wanhoop en de lijdzaamheid van zijn 'voorvaderen, die allemaal de gewoonte hadden om een hardvochtige wereld met een uitdrukkingsloos, onbuigzaam en somber gelaat tegemoet te treden'.

De grote liefde van Stoner blijft zijn leven lang de literatuur. De vonk springt over tijdens zijn studies landbouwkunde en is heftig genoeg om de volgzame jongeman zijn ouders tot in het diepst van hun wezen te doen ontgoochelen en naar de afdeling letterkunde te verhuizen.

De letteren vertekenen zijn aard en zijn zicht op de dingen, geven 'm de kracht zich af te wenden van het patriottisme dat zijn generatiegenoten en later zijn studenten naar twee wereldoorlogen stuwt, en kwadrateren de liefde en lust voor zijn minnares. Logisch dat Stoner, in de slotzin van de roman, sterft met een boekband in de hand.

Wat literatuur vermag, bewijst ook John Williams, die op z'n best is in heldere, kernachtige en naar de essentie borende verwoordingen, bijvoorbeeld ook als hij de voor Stoner onvermoede literaire kracht beschrijft als 'de liefde voor literatuur, voor taal, voor de geheimen van de geest en het hart, die zichzelf in de minieme, merkwaardige en onverwachte combinaties van letters en woorden toonden'. Het lijkt wel het credo van de literaire goudzoeker.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234