null Beeld

Jonathan Carr - De Wagner Clan

De familiesaga is een onverwoestbaar genre. Acht seizoenen van 'De Pfaffs' en twaalf van 'De Planckaerts' bewijzen dat ook het Vlaamse publiek eindeloos kan blijven kijken naar het gedoe tussen ouders, kinderen, wat aangetrouwd tuig en af en toe een bompa. Kijkers of lezers met een wat chiquere smaak kunnen de blik naar het oosten richten: onze Duitse buren beschikken over minstens twee families die het stoppen van penalty's en het failliet laten gaan van Litouwse houtzagerijen, hoe verdienstelijk ook, vér overtreffen. De Manns torenen natuurlijk boven iedereen uit, maar de Wagners komen dicht in de buurt. En hún saga duurt nog altijd voort.

De muziek van Richard Wagner klinkt alleen op de achtergrond in het mooie 'De Wagner clan' (De Bezige Bij) van Jonathan Carr. Net luid genoeg om er nieuwsgierig naar te worden. Richard zelf wordt na een paar hoofdstukken al uitgewuifd. Carr concentreert zich op de geschiedenis van het Festspielhaus in Bayreuth, een theater dat speciaal voor de uitvoering van Wagners megalomane opera's gebouwd werd en nu al meer dan een eeuw in handen van de familie is. Wie vandaag naar hun beroemde Festspiele wil gaan kijken, mag achteraan aanschuiven - de wachtlijsten reiken tot tien jaar ver - maar in de begintijd was 'Bayreuth' allesbehalve een commercieel succes. Na Richards dood, in 1883, kwam het festival in handen van zijn weduwe, Cosima, die behalve zijn muzikale smaak ook zijn diepe, verwarde antisemitisme deelde. In het Duitsland van na de Eerste Wereldoorlog werden de Festspiele een trefpunt voor reactionaire, antirepublikeinse personages. Hoewel stamvader Richard zijn carrière begonnen was als een wilde revolutionair, nestelde het conservatisme zich in zijn familie. Twee aangetrouwde, van oorsprong Britse familieleden muntten daarin uit: schoonzoon Houston Stewart Chamberlain was een professioneel racist, en schoondochter Winifred Williams-Klindworth raakte bevriend met een ambitieuze jonge politicus die een trouwe bezoeker van Bayreuth zou worden: Adolf Hitler. Carr wijst erop dat Hitlers liefde voor Wagner niet zo vanzelfsprekend was. In de oorlogsjaren zou de ene na de andere opera door de nazipropaganda als 'ongeschikt' uit het repertoire worden geschrapt, tot alleen de 'Meistersinger' overbleven.

De Wagners betaalden een hoge prijs voor de vriendschap met de Führer. Na de val van het Derde Rijk diende het heilige Festspielhaus een tijdje als dancing voor Amerikaanse soldaten. Pas in 1951 werd er weer opera gespeeld. Al die tijd had de uitgebreide familie in penibele omstandigheden in een buitenhuisje moeten overleven. Carr suggereert dat de Wagners ondanks alles niet de juiste prijs hebben betaald. Ze werden niet onteigend. De onverbeterlijke Winifred kwam weg met een boete en een voorwaardelijke gevangenisstraf. Haar zoon Wieland, die Hitlers persoonlijke bescherming had genoten, hoefde niet voor de rechtbank te verschijnen. Duitsland wilde vergeten en Wieland, die een geniaal regisseur bleek te zijn, hielp daar graag aan mee.

De Festspiele zijn sinds vorig jaar in handen van Katharina Wagner, een achterkleindochter van Richard. In haar eerste regie jaagde ze het personage van haar overgrootvader in zijn ondergoed de scène op. Misschien is de tijd van de grote afrekening eindelijk aangebroken

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234