null Beeld

Jonathan Coe - Klein Engeland

In zijn als een neutrale state of the nation vermomde Remain-roman probeert de Britse bestsellerschrijver Jonathan Coe wat de politici van zijn land al enkele jaren weigeren te doen: de polarisering overstijgen om de sentimenten achter de brexit te doorgronden.

Een even integer als bewonderenswaardig project, maar grootse literatuur levert het niet op. Inhoudelijk verzandt het in een belerend middenklassecompromis dat boven de hoofden is geschreven van diegenen die het Verenigd Koninkrijk in 2016 naar de Europese uitgang hebben gestemd.

Jonathan Coe is doorgaans een nostalgische schrijver, maar aangezien de melancholische toon van romans als ‘De Rotters Club’ en ‘De gesloten kring’ te dicht in de buurt komt van de heimwee naar vervlogen tijden die ook tot de brexitfarce heeft geleid, moest de schrijver op zoek naar een andere toonaard. Dat hij er toch voor koos om de personages uit die twee romans opnieuw op te voeren, hoeft niet te verbazen. Coe had de familie Trotter, en het web van vriendschappelijke en andere relaties om hen heen, al ingezet om het politieke Engeland van de seventies en daarna ook de jaren onder Tony Blair satirisch binnenstebuiten te keren. De aanloop naar de brexit sluit daar vrijwel naadloos op aan.

In ‘Klein Engeland’ is Benjamin Trotter, het alter ego van Jonathan Coe, van Londen naar het platteland verhuisd, trouwt zijn nichtje Sophie met een boze blanke man in wording en legt boezemvriend Doug premier David Cameron, de voorganger van Theresa May, het journalistieke vuur aan de schenen als linkse columnist. Hoewel Coe zijn sympathie voor het Remain-kamp moeilijk kan verbergen, doet de geëngageerde schrijver toch een verdienstelijke poging om in het hoofd van de brexiteers te kruipen. Benjamins vader herkent zijn land niet meer, Sophies echtgenoot hekelt haar ‘morele verhevenheid’ en haar schoonmoeder ergert zich aan de ‘politieke correctheidsbrigade’. Veel verder dan goedbedoelde pogingen tot wederzijds begrip gaan die karaktertekeningen niet, en zo schiet de roman zijn verzoenende doel enigszins voorbij. Jammer, want voor die vaak weinig subtiel geformuleerde handreiking schuift Jonathan Coe de superieure satireschrijver die hij ooit was aan de kant. Waar is de auteur gebleven die in zijn meesterwerk ‘Het moordend testament’ zijn politieke verontwaardiging over het Thatcher-tijdperk nog in zelfrelativerende maar bijtende humor wist te gieten?

De schrijver van ‘Het huis van de slaap’, ‘De regen voor hij valt’, ‘Expo 58’ en ‘Nummer 11’ heeft zijn belangrijkste troeven laten kapen. Nostalgie is een politiek middel geworden, Britse humor heeft clowns als Boris Johnson aan de macht geholpen en politieke verontwaardiging is het goedkoopste stukje merchandising van elke verkiezingscampagne geworden. ‘Klein Engeland’ maakt bij momenten pijnlijk duidelijk dat de romancier geen afdoend antwoord op die patstelling heeft gevonden.

Alle Coe-kenmerken zijn nog steeds aanwezig, en er valt zeker nog te lachen, zoals wanneer de verloren geraakte geurkaars van tante Julie in een donkere kast voor een penis in erectie wordt gezien. Maar in deze brexitroman spreekt vooral een schrijver die niet meer zichzelf durft te zijn. Een schrijver die niet langer genadeloos afrekent met de politieke mores van zijn tijd, maar in een misplaatste poging om zich boven het debat te plaatsen precies doet wat de ‘sukkelaars’ de culturele elite zo vaak verwijten: vanuit een moreel superioriteitsgevoel zijn medelijden betuigen.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234