Jonathan Franzen - Het einde van het einde van de wereld

Midden in Jonathan Franzens nieuwste essaybundel staan ‘Tien regels voor de romancier’ die de Amerikaanse succesauteur in 2010 op vraag van de Britse krant The Guardian heeft geformuleerd.

Naast algemene regels over verbeeldingskracht en de afnemende waarde van uitgebreide research voor een roman, schrijft Franzen daarin ook wetten uit over het gebruik van het woord ‘toen’ als voegwoord en over schrijven in de derde persoon. Een lezing van ‘Het einde van het einde van de wereld’ leert echter dat er een elfde, ongeschreven regel bestaat, die luidt: ‘Vermeld te allen tijde zoveel mogelijk vogelsoorten.’ De grijskuifklauwier, de vorkstaartscharrelaar, de hanenstaartwidavink en de kerguelenstormvogel: er staan meer exotische vogelsoorten in deze bundel dan in de gemiddelde vogelgids.

Dat de man die als Great American Novelist ooit de cover van Time Magazine sierde, niet alleen de schrijver van hedendaagse klassiekers als ‘De correcties’ en ‘Vrijheid’ is, maar ook een verwoed vogelaar, weten trouwe lezers al sinds hij het in 2005 in The New Yorker over zijn ‘vogelprobleem’ had. En een probleem is het wel degelijk in deze nieuwe verzameling essays, waarin acht van de zestien teksten handelen over vogelsoorten die met uitsterven bedreigd worden.

‘Het einde van het einde van de wereld’ leest bij momenten niet langer als een essaybundel van één van ’s werelds meest gevierde schrijvers, maar in de beste teksten als een nummer van National Geographic, en in de slechtste als een pamflet van Greenpeace. ‘En waarom ook niet?’ denkt u misschien, terwijl u het breiwerk aan uw nieuwste paar geitenwollen sokken even neerlegt, en u hebt daar niet eens ongelijk in. Er is geen reden te bedenken waarom Jonathan Franzen zijn wereldwijde podium niet zou mogen gebruiken om iets aan te kaarten dat hij als een wereldwijd probleem beschouwt, maar de inconvenient truth is dat hij simpelweg beter is wanneer hij over mensen schrijft, dan wanneer hij het lot van de magentastormvogel betreurt.

Het titelessay, dat het verslag van een vogelspotterscruise naar Antarctica mengt met het levensverhaal van de oom die Franzen het geld voor de trip heeft nagelaten, toont het verschil in kwaliteit het best aan. Terwijl de beschrijving van de zeereis een flauw doorslagje lijkt van wat zijn overleden schrijfmakker David Foster Wallace al met zoveel bravoure in ‘A Supposedly Fun Thing I’ll Never Do Again’ had gedaan, herinnert het verhaal over Franzens overleden oom Walt je meteen aan de vele tranen die je plengde bij de even hopeloze als hilarische familietragiek van ‘De correcties’.

De verteerbaarste vogelstukken in de rest van de bundel zijn dan ook die waarin de 59-jarige auteur zijn omschrijvingen van papegaaien en kuifkwartelduiven opsmukt met persoonlijke details en de droge zelfspot die we inmiddels van hem gewend zijn.

Als genadeloze observator van zijn eigen gedrag en dat van zijn soortgenoten blijft Jonathan Franzen een uitzonderlijk creatief talent. En hoewel hij weleens een zin durft aan te vangen met ‘Laten we de simulacrumtheorie van de Franse socioloog Jean Baudrillard er eens bij pakken’, lukt het hem vervolgens wél om die theorie simpel uit de doeken te doen aan de hand van zijn eigen ervaringen met de tseetseevlieg.

Waarlijk slecht geschreven stukken krijgt Franzen vooralsnog niet uit zijn pen, en zijn superieure stijl zal zelfs opwarmingsnegationisten uiteindelijk ook voor zijn klimaatartikels doen smelten, maar de net iets minder met onze gevleugelde vrienden begane lezers zullen toch stilaan beginnen te hopen dat ’s mans volgende boek nog eens een hartverscheurende familiekroniek is.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234