Jonge Leeuwen: Alexia Leysen, 27 Moeder van Dagen Zonder Vlees, dochter van Thomas Leysen

Nooit had Alexia Leysen (27), toen ze de eerste keer Dagen Zonder Vlees lanceerde, durven te denken dat ze vijf jaar later alle partijvoorzitters zover zou krijgen om haar campagne te steunen en veertig dagen lang minder vlees en vis te eten. Laat staan dat, meer dan een week voor de aftrap, al meer dan zestigduizend deelnemers zich zouden hebben aangemeld.

'Ik ben geen vegetariër, ik koop nog steeds plastic en ik heb een veel te grote voetafdruk'

‘Het enige wat ik wist,’ zegt Leysen, ‘was: dit is een goed idee.’ Ze zegt het zacht, maar met een zelfverzekerdheid en een daadkracht die het ondernemersbloed van vader en grootvader Leysen verraden. Maar ondernemen is niet waar ze van droomt. Ze maakt theater met haar collectief Brut. Hun voorstelling ‘Mieren slapen nooit’ wordt deze week hernomen in de Studio in Antwerpen. Ze schreef een filmscript op vraag van Frank Van Passel, en toen ze Tom Lenaerts bombardeerde met haar ideeën over een milieushow, mocht ze meteen komen brainstormen. Ze is een wonder der natuur dat haar masterplan voor Dagen Zonder Vlees in bed bedacht.



Alexia Leysen «Ik kan heel slecht slapen. Als ik in bed lig, begint mijn hoofd altijd te tollen van de gedachten. Die zijn soms negatief, en soms zijn het wilde plannen. Die nacht was het een wild plan. Ik lag een boek te lezen over hoe we onze aarde om zeep aan het helpen zijn. En op een bepaald moment dacht ik: ‘Oké, ik kan me hier niet zomaar verder in verdiepen, ik moet er iets aan doen.’ Ik ben opgestaan, ben achter mijn computer gaan zitten en ik heb die eerste tekst van Dagen Zonder Vlees geschreven. De volgende dag heb ik het concept op punt gesteld en op het internet gezwierd. Het basisconcept is eigenlijk nog altijd hetzelfde als toen. Ik voelde toen al: ‘Dit is een goed idee.’ Maar dat ik na vijf jaar alle partijvoorzitters zover zou krijgen mee te doen met Dagen Zonder Vlees, en dat het echt een begrip en een traditie zou worden, dat had ik niet gedacht. Nu, ik durf wel vooruit te denken, en groot te denken. Elk jaar wilde ik wel een stap verder zetten, bekende mensen vragen zich achter de actie te scharen en mee te helpen om het idee duidelijk in de media neer te zetten. Ik vind het ook tof om met zoveel mensen over duurzaamheid en mijn ideeën van gedachten te wisselen.»

HUMO Je bent niet bang?

Leysen «Ik doe meestal dingen die ik eigenlijk net iets te spannend vind, waarvan ik weet: ik kan ook op mijn bek gaan. Ik ben dan zeker bang, maar ik overtroef mezelf daarin.»

HUMO Je was 22 toen je Dagen Zonder Vlees opstartte. Wanneer ben je je voor het eerst zo over het milieu beginnen op te winden?

Leysen «Dat weet ik niet precies. Ik merkte gewoon dat ik altijd daarop focuste als ik naar het nieuws keek. Bij andere conflicten en problemen waar ze over berichtten, wist ik niet goed hoe ik iets kon bijdragen aan mogelijke oplossingen. Maar als het ging over plastic in de oceaan of over broeikasgassen, dacht ik: ‘Maar dat komt rechtstreeks door ons!’ Het is de opstelsom van wat mensen samen doen. Dat maakt het tegelijk heel erg, maar ook het mooiste probleem om je mee bezig te houden, aangezien je er zelf iets aan kunt doen.»

HUMO Was jij in de klas ook al iemand die misstanden aan de kaak stelde?

Leysen «Nee, helemaal niet. Ik was een kind dat met grote ogen naar de wereld keek. Nieuwsgierig en heerlijk onzelfbewust. Dat is een fase waar je helaas nooit terug naartoe kunt. Zodra je gaat nadenken over hoe het met jou moet in die wereld, begint de twijfel en het gepieker: wat is mijn plaats? Wat moet ik hier doen? En daar raak je niet meer van af.»

HUMO Je besloot theater, film en literatuurwetenschappen te gaan studeren.

Leysen «Ja. Ik las graag, ik ging veel naar het theater en de film en ik heb gewoon mijn goesting gevolgd zonder te weten wat ik er later mee zou gaan doen. Al vanaf het eerste middelbaar, in de tijd van ‘In de gloria’ en ‘Vaneigens’, merkte ik hoe prettig ik het vond te kijken naar mensen die met humor een andere kijk geven op de wereld en hoe mensen in elkaar zitten. Dat was zo verlichtend om even buiten de realiteit te stappen, ermee te lachen of de schoonheid in de miserie te zien.

»Na die studie dacht ik: ‘Ik ken de theorie, nu wil ik zelf graag dingen maken.’ En ik ben regie gaan studeren aan de Toneelschool van Maastricht.»

HUMO Valt de realiteit je zwaar, dat je er zo graag aan ontsnapt?

Leysen «Het leven kan vaak fantastisch zijn, maar toch is het voor bijna niemand simpel. Ik probeer ook altijd van anderen te weten te komen: ‘Hoe doe jij dat in het leven? Wat ontbreekt er in je leven? Waar ben je naar op zoek? Wat zijn je twijfels?’ Ik denk dat dat menselijk is: weten dat anderen ook in een gevecht zitten met zichzelf, of hunkeren naar iets dat ze niet hebben, geeft troost en relativeert de dingen.»

HUMO Jij komt, lijkt me, toch uit een heel goed nest, dat je alle vrijheid geeft jezelf te zoeken en waarin je niks tekort zal komen.

Leysen «Ja, maar dat je goed gevallen bent, betekent niet dat je gespaard blijft van verdriet of miserie, hè. Het is in geen enkel huis alleen maar rozengeur en maneschijn.»

HUMO Je Dagen Zonder Vlees-initiatief is heel aards en reëel, terwijl je zegt dat je in theater juist aan die realiteit probeert te ontsnappen.

Leysen «Ja. Ik heb twee kanten in mij, met verschillende behoeftes. De ene kant heeft er heel erg nood aan de werkelijkheid te overstijgen. Dat is eigenlijk iets egoïstisch: ik wil iets kwijt dat in mij zit, wil vormgeven aan wat mij bezighoudt zonder nuttig te moeten zijn. Mijn andere kant vindt dat ik mij wél nuttig moet maken en wil in de werkelijkheid actie ondernemen, iets concreets en goeds teweegbrengen.»

'Een breuk is pijnlijk, maar het heeft toch iets om alle bruggen achter je te verbranden en weer alle horizonten te voelen die je kunt verkennen'

HUMO Die kant besloot nu ook een Dagen Zonder Vlees-boek uit te brengen.

Leysen «Ja, uitgeverijen vragen me dat al twee jaar, maar hun ideeën voelden te veel als commerciële uitbuiting van Dagen Zonder Vlees – gewoon wat recepten bij elkaar harken en klaar. Maar dit jaar wilde ik de boodschap breder maken en er drie nieuwe uitdagingen aan toevoegen: minder voedselverspilling, meer seizoensgroenten en minder verpakking. Een kookboek waarin bekende koks zelf vertellen dat duurzaam eten ook gewoon lekkerder is, dacht ik, kan die boodschap kracht bijzetten.»

HUMO Ben je echt een meisje met een missie?

Leysen «Zo moet je het niet zien. Het is een moeilijk evenwicht dat ik steeds probeer te vinden tussen iets willen veranderen en toch niet belerend zijn. Daarom zeg ik ook altijd duidelijk: ‘Ik ben geen vegetariër.’ Ik wil dat mensen weten dat ik niet heiliger ben dan zij. Ik heb zelf ook een veel te grote voetafdruk, ik koop nog steeds plastic en ik rijd soms met de auto. Ik wil niet dat mensen denken dat ik zo iemand ben die zegt: ‘Jaja, jij eet wel geen vlees, maar wat voor schoenen heb jij aan?’ Met extreme regels verlam je mensen compleet. Als je echt zin hebt in vlees, moet je dat jezelf kunnen gunnen. Als die ruimte er niet is, lok je al snel een cynische houding uit: ‘Ik kan het toch niet perfect doen, dus doe ik het maar helemaal niet.’ Met Dagen Zonder Vlees proberen we vooral aan te tonen dat duurzaam eten vaak gewoon lekkerder is, dat minder eten verspillen ook minder geld weggooien is, dat het een win-winsituatie is. Als je het op die manier bekijkt, is het geen straf meer, of een opoffering die je doet voor het milieu, maar gewoon een manier om lekker te eten terwijl je ook nog iets goeds doet.»

HUMO Je bent duidelijk begaan, maar toch vertel je alles sfinxachtig rustig en beheerst.

Leysen «Ik heb gewoon weer weinig geslapen (lacht). In mijn hoofd gonst het van de plannen.»

HUMO Welke?

Leysen «Na Dagen Zonder Vlees ga ik een stuk maken met Lukas Smolders, een geweldige acteur, over het mechanisme van het verlangen, dat wat Schopenhauer de condition humaine noemt. We willen iets, we hebben een verlangen, zien af en kunnen alles kapotmaken om datgene wat we niet hebben te krijgen. En op het moment dat we het hebben, is er een kortstondige bevrediging, en dan verlangen we naar het volgende. Mooi, want dat mechanisme stuwt je vooruit in je leven, doet je blijven dromen. Maar tegelijkertijd is het zo tragisch dat je vaak niet gewoon kunt koesteren wat je hebt. Ik denk dat het leven draait om het evenwicht tussen de twee vinden. Maar het is moeilijk omdat je zelf moet bepalen wanneer het goed genoeg is – of dat nu gaat over de liefde, werk, bezit of ambitie. Ik snap natuurlijk dat er geluk kan schuilen in het accepteren hoe de dingen zijn, en niet meer te denken: ‘Maar anders is misschien beter.’ Maar hoe weet je wanneer je dat moet besluiten?

»Ik ben blij dat ik in een tijd ben geboren waarin ik zoveel vrijheden en keuzes heb. Dat ik niet verplicht ben te moeten settelen in iets dat ik eigenlijk niet wil en steeds weer iets nieuws kan uitproberen, aan elk verlangen kan toegeven. Het levert fantastische ervaringen op, maar het zorgt niet voor meer tevreden mensen, denk ik als ik zo om me heen kijk. Integendeel.»

HUMO Zeker in de liefde gaat er op het ogenblik veel mis.

Leysen «Ja. Dat onstuitbare verlangen naar meer is, volgens mij, ook de reden waarom vandaag zoveel relaties stuklopen. We willen zoveel. We willen dat er passie is, maar we willen ook het warme, rustige gevoel van thuiskomen, en we denken snel: ‘Kan het niet nog beter?’ Nu, hoe tragisch het ook is dat er zoveel verbroken relaties en eenzame zielen zijn – zeker in de stad en misschien vooral tussen getalenteerde, intelligente en veeleisende mensen – tegelijkertijd ben ik toch blij dat ik niet bij mijn eerste schoolliefje ben moeten blijven en dat ik de vrijheid had te kunnen denken: ‘Misschien is het toch tijd voor iets anders, want het is op.’ Weggaan is natuurlijk pijnlijk. Je gooit ook wat weg, maar het heeft toch iets om alle bruggen achter je te verbranden en weer alle horizonten te voelen die je kunt verkennen.

»Nu goed, dat ga ik dus in een stuk proberen te vatten – na de Dagen Zonder Vlees-campagne.»

HUMO Het lijkt me toch verwarrend, zo’n leven op twee sporen.

Leysen «Ja. Ik besef ook dat het handiger is je op één ding te focussen als je een carrière wilt, om heel goed te worden in één ding. Bij mij zal dat langer duren. Nu, ik merk wel dat mijn twee kanten elkaar kruisbestuiven. Bij Dagen Zonder Vlees leer ik delegeren en een beetje de leiding nemen, en dat helpt me als ik regisseer in het theater. Daar moet je ook weten: hoe breng ik wat ik denk over op iemand, hoe zorg ik dat iemand iets voor mij doet en dat nog zelf wil ook?»

HUMO ‘Eigenlijk was Dagen Zonder Vlees een regie van 55.000 mensen,’ zei je vorig jaar toen dat recordaantal deelnemers op de teller stond.

Leysen «Natuurlijk is het iets totaal anders. Maar ook daar trek ik maar aan enkele touwtjes en moet ik afwachten wat er gebeurt als we de confrontatie met het publiek aangaan.»

'Als ik in de stad ben, verlang ik naar het platteland. Maar laat mij te lang in het groen en ik verveel me steendood.'

HUMO Je schreef pas een script voor filmproducent Frank Van Passel en je bent met Tom Lenaerts aan het brainstormen over een milieuprogramma.

Leysen «Ja. Frank heeft ‘Mieren slapen nooit’ van ons theatercollectief Brut gezien, en daarna heeft hij enkele teksten van mij gelezen. Toen hij me vroeg om met hem te werken, zei hij: ‘Wat je maakt, is tegelijkertijd hard, maar ook zacht en schoon.’»

HUMO Vooral jullie stuk ‘Ketchikan’ is heel heftig. Het gaat over een kind dat de zorg voor haar emotioneel verwarde moeder opneemt.

Leysen «Het is gebaseerd op David Vanns ‘Legend of a Suicide’. Die zorg is heel mooi om te zien. Tot op een bepaald punt. Daarna is het niet meer mooi. Eigenlijk gaat ‘Ketchikan’ over: hoever kun je gaan in het op je schouders nemen van de last van iemand anders?»

HUMO Waarom wou je daar iets over maken?

Leysen «Omdat dat iets is waar ik zelf ook mee bezig ben. Die wanhoop van dat volwassen personage, die bijna destructief is, ken ik. Ik heb zoiets al in mijn nabije omgeving zien gebeuren. En dat moeder en dochter samen naar de natuur vluchten, begrijp ik ook goed. Daarachter zit hetzelfde idee als in de film ‘Into the Wild’, dat de natuur alles wel zal oplossen, want de natuur is harmonieus en rustig. De natuur oordeelt niet, in de natuur moet niks. Daar komt alles goed. Dat is natuurlijk een utopie, maar wel een utopie waar ik heel veel voor voel. Al ben ik ook daarin dubbel. Ik hunker naar rust en harmonie, maar tegelijkertijd heb ik nood aan avontuur en risico. Als ik in de stad ben, verlang ik naar het platteland. Maar laat mij te lang in het groen en ik verveel me steendood, dan wil ik naar de vuile stad en de mensen die dwaze dingen doen. Dat is ook iets wat ik me afvraag: is elke vervulling niet ook altijd een kleine ontgoocheling?»

HUMO Wat ben je van plan met Tom Lenaerts?

Leysen «Goh... Wat ik op dit moment voor ogen heb, is zeker geen kijkcijferkanon. We moeten nog zien welke kant het opgaat. Ik zou iets willen maken als ‘Van de schoonheid en de troost’ (VPRO-reeks met Wim Kayzer, red.). Die aflevering met de schrijver John Coetzee vind ik van de mooiste televisie die ik al heb gezien. Die man zegt bijna niks, maar net daardoor kom je zo dicht op zijn huid. Er gebeurt zo weinig, maar daardoor gebeurt er ook zoveel: je ziet hoe de vraag bij hem binnensijpelt, hoe hij oprecht nadenkt en twijfelt en probeert te antwoorden. Je hebt achteraf echt het gevoel dat je hem hebt ontmoet. Ik zou zoiets wel willen zien met mensen die superinspirerend zijn op het vlak van milieu. Waarom doen ze wat ze doen? Zo iemand sleurt je mee in zijn gedachtegang en dan ga je vanzelf denken: ‘Ah, maar die gaat daar zo mee om, dat kan ik ook.’ Dat vind ik ook makkelijker dan zomaar volgens heel juiste, maar dorre regeltjes te beginnen leven.»


Blèten bij Brel

HUMO Heeft je vader je op die manier kunnen inspireren?

Leysen «Ja, in de zin dat hij vooruitkijkt, en niet achterom. Maar hij is natuurlijk ook wel anders. Hij gelooft meer in eeuwige groei dan ik. Ik ben daartegen, want dan produceer je op den duur meer dan de aarde aankan. Hij heeft er vertrouwen in dat de dingen wel goed komen, terwijl ik de dingen soms meer in vraag stel en denk: ‘Als we niks doen, dan komt het helemaal niet goed.’ Wat dat betreft, lijk ik meer op mijn moeder. Zij is ook iemand die wél achteruitkijkt en vragen stelt. Ze staat heel passioneel in het leven. Mijn moeder is een stroom van liefde en empathie, maar ze is soms ook een speelbal van haar emoties. Mijn vader is in evenwicht. Hij is daadkrachtig en kan mensen op sleeptouw nemen. Ik ben, denk ik, echt een combinatie van beiden.»

'Mijn vader gelooft in eeuwige groei, ik ben daartegen'

HUMO Heeft je moeder artistieke interesses?

Leysen «Zij is degene die me naar Jacques Brel en Leonard Cohen heeft doen luisteren en me hun teksten heeft laten lezen. Ze kon een nummer van Brel opzetten in de auto, me alle woorden uitleggen die ik niet begreep, en me vertellen wat ze erbij voelde. En dan reden en luisterden we samen jankend verder. Dat is toch prachtig, hè, hoe Brel de tristesse van het leven in schoonheid heeft gevat. Ik ben zo blij dat mijn moeder mij dat heeft meegegeven, en me ook op die manier naar de wereld heeft leren kijken.»

HUMO Heeft de bijzondere levensloop van je grootvader je ook geïnspireerd?

Leysen «Hij was in de eerste plaats mijn grootvader, die altijd scheidsrechter speelde als we in de tuin speelden. Maar hij en mijn grootmoeder hebben veel verteld over wat ze samen hebben meegemaakt in de oorlog, en over de foute keuze die hij toen heeft gemaakt (André Leysen was lid van de Hitlerjugend-Flandren, maar nam later afstand van het nationaalsocialisme en het oorlogsverleden van zijn familie, red.). Hij is ook een bewijs van hoe je je niet hoeft te schikken in je lot: je kunt evolueren en je horizon verruimen. Dat is wat ik ook wil.»

HUMO Geloof je dat je als individu iets kunt veranderen?

Leysen «Jeroen Brouwers zegt: ‘Niets bestaat wat niet ook iets anders aanraakt.’ Bij wat je ook doet, bewust of onbewust, word je zelf beïnvloed en beïnvloed je anderen. Daarom vind ik het belangrijk iets reëels en goeds te doen en anderen daar ook toe te bewegen. Mensen denken vaak: ‘Of ik al dan niet mijn best doe, maakt geen hol uit. Ik ben toch maar een kleine druppel.’ Maar dat is niet waar. Proberen het wel goed te doen is immens waardevol, want het is alles wat er is. De wereld is niks anders dan een optelsom van kleine individuutjes, van mensen die al dan niet hun best doen.

»Het is toch raar, hè, hoe het komt dat je als mens iets normaal vindt. Vaak is het gewoon een kwestie van gewenning. Onze grootmoeders kenden geen wegwerpzakjes en gingen altijd met hun trolleys naar de winkel. In mijn jeugd kreeg iedereen gratis plastic zakken bij de supermarkt en vond je dat normaal. Als je je eigen zak meenam, was je een weirdo. Tot je moest betalen voor de zakken. Nu is het normaal om je eigen zak te vullen aan de kassa. Maar voor de rest verpakkingloos shoppen is nog te extreem. Tot we daar de voordelen van zullen inzien. We kunnen veel straffere maatregelen nemen die politici niet durven te nemen, omdat ze ons bepaalde dingen niet willen afpakken. Maar kijk naar Rwanda. Dat is het eerste land ter wereld dat heeft gezegd: we bannen alle plastic zakken. Die extreme omslag heeft hun alleen maar voordelen opgeleverd: tot dan verstopte het plastic alle afvoerbuizen en raakten de dieren erin verstrikt. Dat land is nu volledig plasticvrij, en druppelsgewijs volgen andere steden en landen in de hele wereld. Dat plastic afzweren, daar had iedereen dus baat bij. Dat is waarom we in deze Dagen Zonder Vlees-campagne zo benadrukken wat je bij duurzaam eten allemaal kunt winnen. We willen volgens mij allemaal wel ons best doen, als we maar weten dat we er beter van worden.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234