null Beeld

Jonge Leeuwen: Arne Focketyn, bezieler van 'Het eerste kwartaal' en zoon van Frank Focketyn

Arne Focketyn gaat heel voorzichtig zitten. Zijn bovenste lumbale ruggenwervel is gebroken geweest. Dat komt ervan als je zo intens met je programma’s bezig bent: de maker van de Canvas-docureeks ‘Het eerste kwartaal’, over jonge en beginnende ondernemers, begint na elke draaidag meteen te monteren in zijn hoofd. Eén avond, op de terugweg van opnames, ging hij daar dermate in op dat hij de weg uit het oog verloor en tegen de vangrail terechtkwam.

'Bij 'Vaneigens' heb ik de ongelofelijke kracht van de camera ontdekt'

Arnes verschijning is een combinatie van het spichtige jongetje uit ‘Vaneigens’ en vader Frank, die dezer dagen schittert in het stuk ‘Dit zijn de namen’ van NTGent. Arne kijkt je even recht en priemend in de ogen als zijn vader, en sleept je op Focketynse wijze mee in de wonderlijke wereld van zijn geest. Hij is net terug van een draaidag, en nog niet helemaal op aarde.

Arne Focketyn «Voor ik een documentaire begin te draaien, heb ik altijd een scenario, een gevoel, een sfeer en een opbouw in mijn hoofd, en dat moet ik nu allemaal uit de realiteit proberen te halen. Ik moet dus constant een evenwicht zoeken tussen wat ik voor ogen heb, en het schone dat de realiteit biedt. Dat vergt veel van mijn processor (wijst op zijn hoofd).

»Bij de filmpjes van drie minuten die ik voor ‘Fans of Flanders’ maakte – net als bij ‘Het eerste kwartaal’ werkte ik alleen, met de camera op mijn schouder – lukte het me wel alles te blijven overzien, maar het is heel moeilijk om ook bij deze verhalen, die ik gespreid over zes maanden film, zo’n spanningsboog vast te houden. Gelukkig heb ik een hoofdredacteur die me af en toe zegt: ‘Denk er ook niet té veel over na. Het is maar televisie.’ Zo haalt hij de druk er een beetje af. Maar toch: als ik iets maak, vind ik dat het mijn taak is om er álles uit te halen. Anders moet je er niet aan beginnen.»

HUMO Met welke start-upjongeren uit ‘Het eerste kwartaal’ voelde je je het meest verwant?

Focketyn «Met NewB, tien mensen die een coöperatieve bank proberen op te richten. Omdat er aan het mechanisme van vóór de crisis eigenlijk nog niet veel veranderd is. Alle winst gaat nog steeds naar de aandeelhouders. Bij NewB zijn de klanten zélf aandeelhouder en dus mede-eigenaar. Vandaag is hun betaalkaart gelanceerd, en ik heb gefilmd hoe daar voor het eerst een betaling mee wordt gedaan. Je weet dat handelaren altijd een percentage aan de banken afdragen om met het bankkaartensysteem te mogen werken? Wel, als je met een NewB-kaart betaalt, kun je online een goed doel aanduiden: 5 cent van de commissie die de handelaar betaalt, gaat dan daarheen. Bij NewB hopen ze niet alleen dat zoveel mogelijk mensen hun diensten zullen gebruiken, maar ook dat de grote banken gaan denken: ‘Dat is eigenlijk geen slecht idee: er is een publiek voor.’ Misschien beslissen ze dan wel om ook ethische producten aan te bieden. Missie geslaagd!»

HUMO Een bank moet ook rendabel zijn.

Focketyn «Ja, maar de loonspanning – het verschil tussen de hoogste en de laagste weddes – was dertig jaar geleden bij de banken één op dertig. Vlak vóór de crisis was die gestegen naar één op vierhonderd: de directeur verdiende dus vierhonderd keer meer dan de laagste bediende. Bij NewB is de loonspanning één op vijf: het spreekt voor zich dat het makkelijker is om rendabel te zijn als je je directeur geen gigantisch loon moet uitbetalen.»

undefined

null Beeld

HUMO Verdiep je je elke keer zo in je onderwerp? Oók als je Judith volgt bij het opstarten van haar lingeriecollectie?

Focketyn «Neen (lacht). Maar ík heb Judith wel gevraagd om mee te doen. Ze is de kleedster van theatercollectief FC bergman, waarbij ik dit weekend in Hamburg weer een gastrol speel. Het is fantastisch hoe zij met die lingerielijn bezig is.»


De borsten van de juf

HUMO Je studeerde aan het RITCS en bent televisieregisseur. Maar je speelt mee in toneelstukken van FC bergman en deed vlak voor je afstudeerde auditie voor de Ketnet-reeks ‘De 5de boog’. Met succes.

Focketyn «Klopt, maar dat was vooral omdat Jan Matthys die serie regisseerde. Ik wou eens van dichtbij bekijken hoe hij dat aanpakte.»

HUMO Daarna acteerde je in de film ‘Groenten uit Balen’.

Focketyn «Ik nam daar de opnameleiding voor mijn rekening: ik werkte dus vooral áchter de schermen. Maar toen Frank Van Mechelen me vroeg in een scène mee te spelen, wou ik dat wel doen. Ook omdat één dag acteren zes keer meer opbracht dan één dag als opnameleider werken.»

'Ik deed bij zo erg mijn best om die paar zinnen juist te zeggen dat het vanzelf grappig werd.'

HUMO Dacht je toen niet: ‘Ik was beter acteur geworden.’

Focketyn «Neen. De bestaansonzekerheid van een acteur is me te groot. Als opnameleider kan ik in principe aan de ene film na de andere werken. Ik vind acteren wel leuk, maar niet leuk genoeg om mijn bestaan te organiseren in het teken van die onzekerheid. Je hangt volledig af van de goodwill van makers, regisseurs en castingbureaus. Dat vind ik onaangenaam. Maar ik doe het wel graag, dus toen ik in ‘Groenten uit Balen’ samenspeelde met Bart Hollanders, die deel uitmaakt van de kern van FC bergman, heb ik hem gezegd: ‘Als jullie iemand nodig hebben, mag je best aan mij denken.’ En toen er opeens een gat viel in hun cast, belde hij.»

HUMO Voor de presentatie van het Ketnet-programma ‘Go Cosmo Go!’ ben je indertijd ook gevraagd omdat degene die het eigenlijk zou aaneenpraten, had afgehaakt. Als mensen een snelle oplossing zoeken, denken ze dus vaak: ‘We bellen Arne, die doet het wel.’

undefined

null Beeld

Focketyn «Ik doe niet alles, hè (lacht). Maar als het me wat lijkt, weet iedereen wel dat ik me smijt. Zo ben ik. Tijdens ‘Vaneigens’ deed ik ook heel erg mijn best om die paar zinnen juist te zeggen. Alleen al die overgave, zei Jan Eelen me later, maakte het zo grappig.

»Mijn pa is trouwens ook een keer ingevallen in ‘300 el x 50 el x 30 el’, een stuk van FC bergman waar ik in meedeed. Een hele ervaring om hem zo van dichtbij iemand anders te zien worden. Ik vind het altijd fascinerend om te zien hoe échte acteurs zich al vóór de voorstelling in een andere huid beginnen te wringen. Ze gaan zich dan anders gedragen. Ik doe dat niet, kán dat ook niet, denk ik. Ik probeer wel aan te voelen hoe de sfeer is en daar dan mijn plaats in te vinden, maar om er zo helemaal in op te gaan en een kracht te worden die anderen kan meesleuren, zoals mijn vader dat kan? Neen, dat heb ik niet in mij. Je moet jezelf een beetje kennen, hè. Het ergste wat je kunt doen in het leven, is iets achternalopen waarvan je zelf hebt vastgesteld dat je er niet de juiste ‘tentakels’ voor hebt.»

HUMO Wanneer ontdekte je dat je voor acteren niet de juiste ‘tentakels’ had?

Focketyn «Al snel, hoor, tijdens ‘Vaneigens’. Ik begreep er in het begin niks van. Als je die eerste fragmenten van mij bekijkt, hoe ik de dingen doe – baf! – zonder enige reserve? Dat was gewoon omdat ik het niet snapte. Mijn vader had me meegenomen omdat ik anders thuis maar wat rondhing, en voor ik het goed en wel besefte had Jan Eelen me naast mijn vader voor de lens van de camera gezet. Ik had er geen idee van dat ik met twee weken vertraging bij iedereen in de living te zien zou zijn. Wij hadden geen televisie thuis. Maar op den duur voelde ik wel – omdat het zo’n impact op mijn leven had – wat een ongelofelijke kracht zo’n camera bezat.

»Ik weet nog dat ik bij ‘Vaneigens’ eens had gezegd dat mijn juf zulke grote borsten had, en twee weken later was ik opeens de held van de klas. Toen ik dat meemaakte, dacht ik direct: ‘Hoe zo’n camera en televisie werkt, daar wil ik meer over weten.’ Op het RITCS merkte ik al snel dat ik geen fictie wou maken, dat er over de realiteit zoveel te vertellen is dat niet verteld wordt. Vanaf het moment dat ik mijn eigen leven moest beginnen te regelen – een btw-nummer aanvragen, gas en water betalen – ben ik me gaan afvragen: ‘Hoe die wereld waar ik nu in terechtkom, georganiseerd is: wie heeft daar baat bij en wie niet?»


Ruzie is gezond

HUMO Wat is, denk je, jouw grootste talent?

Focketyn (lange stilte) «Mezelf bestoefen al zeker niet. Ik wou zeggen: mezelf ergens in verdiepen. Maar dat is helemaal niet waar, want als iets me niet interesseert, dan doe ik het niet en voel ik me daar ook helemaal niet schuldig over.»

'Mijn vader kon weleens zó hard op tafel slaan dat we ervan schrokken, maar dat hadden we ook nodig.'

HUMO Hoe deed je dat op school? Wat voor kind was je in de klas?

Focketyn «Eentje dat heel veel vragen stelde. Ik zal best irritant geweest zijn, want zodra ik dacht: ‘Hier klopt iets niet’, hield ik niet op met vragen stellen. Ik verveelde me ook dikwijls, omdat ik alles al gelezen had en alles al wist, of toch dacht dat dat zo was.»

HUMO Je eerste kortfilm, ‘First Things First’, gaat over een vader die zijn twee zonen vraagt hem te vermoorden. Wat zou Freud dáárvan zeggen?

Focketyn (lacht) «Dat zegt wel iets, ja. Ik ben in een gezin opgegroeid met drie jongens, en wij hadden geen enkele aanleiding nodig om ambras te maken. Drie minuten samen in de tuin en het was oorlog. Dus ik dacht: ik ga iets maken over broers die niet overeenkomen en zet ze in een context waarin ze verplicht zijn om samen te werken. De vader wil dood, maar wil geen zelfmoord plegen omdat zijn zonen dan zijn levensverzekering niet krijgen.»

HUMO Pappie in ‘Vaneigens’ was heel opvliegend.

Focketyn «En onredelijk. Dat is mijn vader niet. Hij kon weleens zó hard op tafel slaan dat we ervan schrokken, maar dat hadden we ook nodig. Ouders móéten grenzen stellen aan onaanvaardbaar gedrag.

'Uiteindelijk hadden mijn pa en zijn broer medelijden met de vader die hen had misbruikt'

»Trouwens: ruziemaken in een gezin is gezond. Mijn moeder was redelijk opgelucht toen ze dat eens las, in een interview met Peter Adriaenssens. Ik denk in elk geval dat wij elkaar daardoor hebben gevormd.»

HUMO ‘Je opvoeding,’ zei je vader me tien jaar geleden, ‘raak je nooit meer kwijt. Ze vormt je of misvormt je, en het enige wat je kunt doen is ermee in het reine komen, onder ogen zien wat er is gebeurd. Daarom ben ik blij dat ik mijn grootouders en overgrootouders heb gekend en mijn ouders als kinderen van hún ouders heb gezien.’ Die uitspraak kreeg pas echt betekenis toen hij zes jaar later vertelde dat hij en zijn tweelingbroer door hun vader waren misbruikt.

Focketyn «Ja, mijn opa is 69 geworden, maar was eigenlijk nooit opgegroeid. Zijn moeder was een heel aanwezige en bepalende vrouw wat, volgens mijn vader, dan weer een reactie was op háár tirannieke vader. Die wou eigenlijk helemaal geen kinderen. Mijn overgrootmoeder was ongewenst, werd geslagen en als reactie daarop heeft ze gezegd: ‘Dat nooit met mijn kind!’ Dus toen ze mijn grootvader kreeg, heeft ze hem altijd overdreven in de watten gelegd, waardoor hij eigenlijk nooit volwassen is geworden. Hij is eigenlijk als kind gestorven. Hij was altijd aan het spelen, organiseerde theater voor kinderen en zat altijd in een soort kinderwereld.»

HUMO Was het voor jou een verrassing toen het verhaal in het nieuws kwam?

undefined

null Beeld

Focketyn «Nee, na de dood van mijn grootvader zag ik dat mijn pa en mijn peter – zijn tweelingbroer Kris – met een uitgestreken gezicht de begrafenis bijwoonden, volkomen onbewogen. Ik bekeek dat en dacht: die nemen helemaal geen afscheid. Ik ben toen gaan vragen: ‘Wat is er?’ En toen hebben ze zo goed en zo kwaad als het ging uitgelegd wat er was gebeurd en gezegd dat ze al jaren geleden emotioneel afscheid van hun vader hadden genomen. Dat Kris er opeens zo open over sprak in de media, was omdat de ouders van mijn grootvader, die hem hadden overleefd, toen gestorven waren. De broers van opa leefden wél nog, voor hen is dat hard aangekomen.»

HUMO Je vader en zijn broer praatten er heel laconiek over.

Focketyn «Ze hadden elkaar, en ze hebben ingezien dat hun vader eigenlijk een slachtoffer van zichzelf was. Uiteindelijk hadden ze zelfs medelijden met hem.»

HUMO Hoe heb jij het geplaatst?

Focketyn «Ik weet dat ik kwaad was, omdat ze het verzwegen hadden. Maar ik was tóén zelfs nog maar 13: ze hadden het me echt niet vroeger kunnen vertellen. Ik weet ook nog dat ik tegen mijn moeder heb gezegd: ‘En nu ga je me beloven dat er geen andere lijken uit de kast zullen vallen.’ Maar eigenlijk veranderde er verder niet veel, want mijn vader en Kris waren er allang klaar mee. Dat bleek ook uit de manier waarop ze het me vertelden: heel gewoon.

»Wat me wel verontrustte, was dat ze ons ook altijd gewoon met opa op stap hebben laten gaan. Nu, ze hebben ons wel bijna nooit met hem alleen gelaten. Eén keer, kan ik me herinneren. Opa had mijn communiefeest gefilmd. Hij kon ook een beetje monteren – toen nog met verschillende videorecorders – en had een kamer vol apparatuur, wat natuurlijk heel fascinerend is voor een ventje dat alles van filmen wil begrijpen. Ik wou dat communiefilmpje toen zélf monteren. Dat is de enige keer dat ik alleen was met mijn grootvader. Een heerlijke dag waarop we samen met al zijn apparatuur hebben zitten spelen.

»Nu denk ik: eigenlijk is het een groot cadeau dat ze nooit met hem hebben gebroken om ons bij voorbaat af te schermen, maar hem gewoon de kans hebben gegeven met zijn kleinkinderen om te gaan en ons de kans hebben gegeven een opa te hebben.»

undefined

'Ik kan niet tegen het geheven vingertje – dat hebben pa en ik gemeen'

HUMO Jij en je vader zijn ook mensen die blijven spelen. Dat is ook een kracht.

Focketyn «Zeker, maar je moet de twee kunnen. Je moet altijd dingen blijven doen die de moeite waard zijn en het leven leuk maken, maar wél met alle verantwoordelijkheden die de volwassenheid erbij oplegt. Mijn pa doet dat ook. Hij is héél verantwoordelijk.»

HUMO Maar crost wel nog geregeld met de karretjes door de Delhaize.

Focketyn «Hm. Dat zal hij wel gezegd hebben omdat hij eens net iets wilder dan gemiddeld was geweest in de Delhaize en dan door een paar mensen betuttelend was aangekeken, zo van: ‘Tuutuut, dat doe je niet.’ Dan denkt hij tijdens een interview meteen: ‘En nu ga ik eens uitgebreid zeggen dat het plezier in het leven erin bestaat om met een karretje door de Delhaize te crossen. Niet omdat dat écht zijn levensfilosofie is, maar omdat die mensen hem recalcitrant hebben gemaakt. Van die mensen met het vingertje – dat heb ik met mijn vader gemeen – daar kunnen wij niet tegen. Dan begint onze creativiteit met 100 kilometer per uur iets uit te vinden om daartegen in opstand te komen. Wat je irritant maakt als kind – niet gehoorzaam luisteren – is voor volwassenen eigenlijk een geschenk dat ervoor zorgt dat je de dingen op je eigen manier blijft doen.

»Dat is ook wat mij het meest boeit aan de starters uit mijn reeks: hun drive. Wat maakt hen zo sterk dat ze springen? Dat ze zeggen: ‘Oké, ik pas niet in de heersende logica. Dan creëer ik maar mijn eigen logica, mijn eigen wereld.»


Kerk & leven

HUMO Heb je weleens gedacht dat je té anders was voor de wereld? Of ga je ervan uit dat je altijd wel op je pootjes terechtkomt?

Focketyn «Dat laatste! Er is zoveel te doen mocht het regisseren niet meer lukken of me niet meer gelukkig maken. Ik zet bijvoorbeeld elke morgen koffie, en dan denk ik altijd: ik weet niks van koffie. Ik weet niet hoe dat bij jou zit, maar ik vind dat eigenlijk zot: dat je niks weet over iets wat zo’n grote rol speelt in je leven. Ik weet dat er twee soorten zijn – arabica en nog iets – maar ik wil daar toch dringend eens een boek over lezen en misschien wel een cursus volgen. Stel dat ik me nu echt in koffie zou verdiepen. Daarna behoor ik misschien tot de tien mensen die het meest weten over koffie. Als ik dan een koffiezaak begin, hebben onderweg al heel veel mensen met wie ik heb gepraat, gedacht: ‘Die mens weet nu toch wel héél veel over koffie. Dus als ik goeie koffie wil drinken, dan moet ik bij hem zijn.’ Als je interesse je in een bepaalde richting duwt, en je zet stappen, dan kom je snel in een situatie terecht waarin de dingen die je doet, waarde hebben. En dan willen mensen daar meestal wel iets voor betalen ook. Maar dat geld is bijkomstig, dat is niet waar het in eerste instantie om gaat.»

HUMO Je bent zeer onmaterialistisch opgevoed. ‘Spullen,’ zei je vader, ‘vind ik alleen maar in de weg staan.’

Focketyn «Dat is zeker zo. Al merk ik daar alleen iets van als ik in een omgeving ben waar wél veel spullen staan. Wat nodig was, hadden we. Zo hadden we een computer. En toen we in ‘Vaneigens’ speelden, hebben we een tv gekocht omdat het wat belachelijk was dat we bij de buren naar onszelf moesten gaan kijken. Mijn broers en ik hadden een fiets... Nee, we misten niks.»

HUMO Heb je een lief?

Focketyn «Ja. Dankzij de paus. Twee jaar geleden vroeg ‘Koppen’ me om vijf jongeren te filmen die paus Franciscus mochten interviewen. Mijn vriendin was erbij als journalist van Kerk&Leven. Zo hebben we elkaar ontmoet.»

HUMO Ben je gelovig?

Focketyn «Neen. Mijn vriendin ook niet, denk ik. We zijn allebei observeerder. We kijken naar de wereld en lachen veel.»

HUMO Wat zoek je in een relatie?

Focketyn «Dat je niet te veel moet uitleggen. Dat iemand je aanvaardt zoals je bent. En dat het ergens over gáát als je met elkaar praat. Maar dat is niet wat ik zoek, dat is wat ik heb gevonden (lacht). Mooi gezegd, hè.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234