Jonge Leeuwen: Nozizwe Dube, de nieuwe voorzitter van de Vlaamse Jeugdraad

'Als je iets wil bereiken, moet je uit je zetel komen en iets dóén.'

Halverwege het interview, dat plaatsvindt in het pand van de Vlaamse Jeugdraad, komt de secretaris melden dat ze weggaat. ‘Kun jij afsluiten, Nozizwe?’ Even lijkt de nieuwe voorzitter in paniek – zo goed kent ze het gebouw in het centrum van Brussel nu ook weer niet. ‘Gewoon de buitendeur in het slot trekken,’ schiet de secretaris te hulp. ‘En checken of op alle verdiepingen het licht uit is, want deze week komt hier niemand meer.’

Een uur later zoeken we met het licht van onze gsm’s een weg naar buiten. Wanneer de zware deur in het slot valt, overvalt me het gevoel dat dit niet de laatste keer is dat ik Nozizwe zal zien. Ooit zal ze krantenkolommen doen vollopen en debatten betwisten – als wetenschapster, als politica, als schrijfster, als activiste. Het zit erin en het wil eruit, in welke gedaante dan ook.

Nozizwe Dube «Het is mijn absolute droom om ooit een boek te schrijven over mijn ervaringen in Zimbabwe en België. Iederéén heeft een verhaal, en ik denk dat ik – met alle negatieve dingen die ik al heb meegemaakt – een verschil kan maken. Ik wil mijn ervaringen gebruiken om de levens te veranderen van meisjes die in dezelfde situatie zitten als ik.

»Een boek is voor mij een middel, geen doel. Net zoals het voorzitterschap van de Vlaamse Jeugdraad geen doel op zich is: tijdens mijn driejarige termijn wil ik dingen verwezenlijken. Opdat mensen later zouden kunnen zeggen: ‘Ah, dat hebben we veranderd toen Nozizwe hier was.’»

HUMO Wat doet een voorzitter van de Vlaamse Jeugdraad?

Dube «De Vlaamse Jeugdraad is het officiële adviesorgaan van de Vlaamse regering. Als er wetten worden gestemd die kinderen en jongeren aanbelangen, dan vragen ze ons om input – al kunnen we ook zélf met een advies naar buiten komen.

»Als voorzitter is het mijn taak om het standpunt van de Vlaamse Jeugdraad te vertolken. Maar ik ben nog maar twee weken geleden verkozen: voorlopig leid ik alleen de algemene vergadering. De secretaris neemt het woordvoerderschap tijdelijk van me over.»

HUMO Wat is het laatste onderwerp waarover jullie een advies hebben uitgebracht?

Dube «Over wonen in armoede. Wij maken ons zorgen over jongeren en jonge gezinnen die in schrijnende omstandigheden moeten wonen omdat ze niet genoeg geld hebben om een fatsoenlijke, goed geïsoleerde woning te betalen.»

HUMO Geen evident thema voor een 19-jarige.

Dube (lacht) «Ik ga niet beweren dat ik er alles over weet. De algemene vergadering van de Vlaamse Jeugdraad bestaat uit twaalf jongeren die van overal in Vlaanderen komen, aangevuld met twaalf jeugdwerkers uit Chiro, KLJ, Scouts en Gidsen Vlaanderen, Wel Jong Niet Hetero...

»Voor we met een standpunt naar buiten komen, is er een discussie in de algemene vergadering. Van die gesprekken steek ik heel wat op: laatst hadden we het over euthanasie bij kinderen, iets waar ik op voorhand niets over wist. Niet dat ik nu een expert ben, maar ik heb ondertussen toch feeling met het onderwerp.»

HUMO Hoe kom je bij de Vlaamse Jeugdraad terecht?

Dube (blaast) «Lang verhaal! Toen ik in 2009 naar België verhuisde, woonde mijn mama hier al een tijdje. Zij had voor mij een traject uitgetekend – uiteraard moest ik naar school, ik was nog maar 14. Omdat Engels mijn moedertaal is, moest ik eerst Nederlands leren. Zo ben ik in de OKAN-klas (Onthaalklas voor Anderstalige Nieuwkomers, red.) terechtgekomen van het Sint-Albertuscollege (Salco) in Haasrode.

»Maar ik wilde niet eeuwig in die klas blijven zitten, ik wilde mee met mijn leeftijdgenoten. Mijn Nederlands moest dus sneller vooruit. Mijn mama kreeg de raad me in groepen van Vlaamse jongeren te droppen: elke schoolvakantie schreef ze me in voor een sportkamp – niet zozeer om te sporten of plezier te maken, maar om de kinderen Nederlands te horen spreken.

»Ik ben ook veel beginnen te lezen. Toen ik lid werd van de bibliotheek, ontleende ik een tienerboek. Dat ben ik dezelfde dag nog gaan ruilen voor een kinderboek: ik begreep er niets van. Ik heb ook elke dag de radio opstaan, en ik lees de krant. Vroeger keek ik veel naar televisie met mijn mama. We verstonden het niet altijd, maar we dachten: ‘Misschien valt onze frank nog wel.’

»Later hoorde mijn mama dat Vlaamse kinderen in het weekend vaak naar de jeugdbeweging gaan. Ik dus naar de Chiro – eerst in Tervuren, later in Overijse. Daar is mijn Nederlands echt vooruitgegaan: na zes maanden OKAN mocht ik overstappen naar het tweede middelbaar ASO. Ik kreeg andere hobby’s: ik ging schrijven voor mijnLeuven, een cultuurproject dat onder meer een magazine maakt voor en door jongeren in Leuven. ’t Was op hun site dat ik een oproep zag van de Vlaamse Jeugdraad, die jongerenambassadeurs zocht voor een Europees project over politiek en participatie. ‘Leuk!’ dacht ik.»

'Ik studeer elke dag van zes tot tien uur. Op woensdag en in het weekend uiteraard meer'

HUMO Echt?

Dube (lacht) «Ik vind naschoolse activiteiten altijd leuk! Zulke projecten zijn vaak gelinkt met debatten en dat deed ik vroeger in Zimbabwe ook. Public speaking heb ik altijd fijn gevonden. Al dacht ik ook: burgerparticipatie, wat heb ik daar nu over te zeggen? Bovendien schrikte de politiek me af, voor mij was dat gelinkt met geweld. Ik zat nog altijd met de mentaliteit van Zimbabwe in mijn hoofd, waar een dictatuur heerst en van vrije meningsuiting geen sprake is. Mijn mama heeft me toen aangemoedigd: ‘Doen, dat is eens iets anders dan school!’

»De kick-off bij de Vlaamse Jeugdraad gaf me meteen een goed gevoel. We kregen een concreet onderwerp waarmee we aan de slag konden: stemrecht vanaf 16 jaar. Met een enquête zijn we de straat opgegaan en hebben we jongeren bevraagd. Ik heb me daar zo mee geamuseerd dat ik altijd naar de site van de Vlaamse Jeugdraad ben blijven teruggaan. Toen ze anderhalf jaar geleden nieuwe leden zochten voor de algemene vergadering, heb ik me kandidaat gesteld. En bij de voorzittersverkiezingen van afgelopen november dacht ik: ‘Waarom niet?’

»Ik voel me op mijn gemak in de Vlaamse Jeugdraad, het is mijn tweede thuis geworden.»


Woordkunstenaar

HUMO Op welke thema’s wil jij als voorzitter de nadruk leggen?

Dube «Jeugdwerkloosheid, zonder twijfel. Ik zit nu in het zesde middelbaar wiskunde-wetenschappen. Volgend jaar wil ik iets gaan studeren dat me effectief werk zal opleveren – mijn vrienden ook, trouwens. Niemand ziet het zitten om zich na zijn studie bij een interimkantoor in te schrijven om jobkes van één dag te moeten doen.»

HUMO Jullie zijn nu al bang om in de werkloosheid te belanden?

Dube «Absoluut.»

HUMO Ken je veel werklozen?

Dube «Dat niet, maar het idee schrikt me af.»

HUMO Moet je tijdens je studententijd niet gewoon vier of vijf jaar doen waar je zin in hebt of waar je goed in bent? En pas daarna aan je toekomst denken?

Dube «Eerlijk? Ik denk niet dat dat mogelijk is. Je hobby moet je werk niet worden. Sommige van mijn vrienden weten waar ze goed in zijn, maar ze beseffen ook dat ze daar later geen werk mee zullen vinden. De zelfmoordcijfers bij jongeren in Vlaanderen liggen erg hoog, volgens mij speelt jeugdwerkloosheid daar een rol in. Niemand wil verdrietig of depressief worden, dus als je dat op voorhand kunt vermijden, waarom niet?»

HUMO Wat ga jij studeren? Ik las dat je cardioloog wilt worden.

Dube «Dat is keilang geleden! Toen ik dat zei, zat ik in het derde middelbaar.

»Ik denk dat het biologie of chemie gaat worden aan de KU Leuven.»

HUMO Dat is niet toevallig: het Salco in Haasrode mikt vooral op academisch-wetenschappelijke vervolgopleidingen. ’t Is een beetje een elitaire school, maar dan voor bollebozen. Je moet goed studeren om er méé te kunnen.

Dube «Ik vind goed studeren belangrijk. En het wordt me inderdaad niet op een presenteerblaadje aangeboden, ik moet hard werken.»

HUMO Studeer je veel?

Dube «Elke dag van zes tot tien uur, op woensdagen en in het weekend uiteraard meer. Elke avond ben ik bezig: schema’s maken, lessen nakijken of een boek lezen.»

HUMO Taal is belangrijk voor jou, hè? Je noemt jezelf een woordkunstenaar en houdt een blog met gedichten bij. Vanwaar die interesse?

Dube «In Zimbabwe woonde ik bij mijn grootouders en die waren niet altijd even actief. Ik mocht niet veel buiten spelen en moest veel lezen. Bij het slapengaan kwam mijn oma voorlezen of Afrikaanse verhalen vertellen. Dat is blijven hangen: op school deed ik mee met literatuurwedstrijden en won ik meestal een prijs. Toen besefte ik: ‘Hè, ik heb hier echt wel talent voor.’ Ik was ook lid van de debatteerclub – het onderwijs in Zimbabwe is op Britse leest geschoeid. Maar als jongere heb je ginder geen platform om in het openbaar te spreken, de geest van Mugabe (president en dictator Robert Mugabe, red.) is overal. Je eigen mening uiten is not done.

»Op den duur gingen de scholen dicht omdat er niet genoeg banken en stoelen waren, er ’s middags geen eten was en de leerkrachten niet betaald werden (de Zimbabwaanse economie kende in 2008 een hyperinflatie, red.).»


Overleven

HUMO Is je moeder daarom naar België gekomen? Omdat het land in puin lag?

Dube «Nee, ze is gevlucht omdat ze politiek activiste was. Ze schreef columns tegen de regering en tegen Mugabe. Het werd gevaarlijk voor haar om nog langer in Zimbabwe te blijven.»

HUMO Hoe merkte je dat?

Dube «Mijn mama vertelt daar niet veel over, ’t is een gevoelig onderwerp. Maar ik kan me er wel iets bij voorstellen: in Zimbabwe voert de politie gewoon de bevelen uit van de overheid, zonder vragen te stellen. Elke dag zag ik in de krant foto’s van doodgeslagen mensen of hoorde ik op het nieuws over verdwijningen. Ik was nog te jong om het allemaal te begrijpen, maar ik voelde wel: je mond opendoen kan je duur komen te staan.»

HUMO In de tekst die je in 2011 schreef voor Spoken World, een jongereninitiatief van het Brusselse Kaaitheater, heb je het ook over het geweld tegen meisjes in Zimbabwe.

Dube «Die tekst is een mix van dingen die ik zelf heb meegemaakt en dingen die ik opving: mijn buurmeisje dat geslagen werd, een vriendinnetje dat verkracht werd door haar buurman, nog iemand die verkracht werd door een man met aids... Je wist waar en met wie het gebeurde, je kon de huizen aanwijzen, maar niemand die er iets van zei – laat staan dat de daders ooit ter verantwoording werden geroepen.

»Toen ik op mijn 12de borsten en rondere heupen kreeg, moest ik van mijn grootouders mijn jeans voor een lange rok wisselen als ik naar de winkel ging. In Zimbabwe is dat geen wet, het staat nergens opgeschreven, maar je weet: als je naar plekken gaat waar je mannen kunt tegenkomen, dan daag je niet uit. Vrouwen die dat wél doen, vragen erom.»

HUMO Je vader heeft niet naar je omgekeken omdat je een meisje was.

Dube «Klopt. Toen ik 7 maanden oud was, heeft hij mij en mijn moeder op straat gezet. In Zimbabwe zijn meisjes niets waard in een familie, jongens zijn economisch veel interessanter. Meisjes worden beschouwd als bezit – ze worden uitgehuwelijkt in ruil voor koeien, waarna ze het bezit worden van de schoonfamilie.

»Mijn vader wilde mij niet meer hebben, hij heeft me zelfs nooit gevoed of gekleed. Voor hem ben ik dood, maar omgekeerd geldt dat evenzeer. Sinds we zijn vertrokken, hebben we nooit meer iets van hem gehoord – ik zou het ook niet meer willen. Terwijl mijn moeder in Harare, de hoofdstad, bleef wonen en werken, ging ik bij mijn grootouders in Mutare wonen. Ik zag mijn mama alleen tijdens de vakanties. En op mijn 10de is ze naar België vertrokken.»

'In Zimbabwe worden meisjes als bezit beschouwd - ze worden uitgehuwelijkt in ruil voor koeien'

HUMO Hebben jullie afscheid kunnen nemen?

Dube «Ze is nog naar Mutare gekomen, maar ik zat die dag op school. Toen ik thuiskwam, zeiden mijn grootouders dat mijn mama was langsgekomen, maar dat ze snel weer weg moest. Ik begreep onmiddellijk dat het voor mij beter was dat ik bij mijn grootouders achterbleef.»

HUMO Wacht even: je was amper 10 jaar. En je begréép dat?

Dube «Tja, doordat ik al zo veel had meegemaakt, kon ik anders denken – mezelf niet centraal stellen. Ik was blij voor mijn mama: door te vluchten, liep ze geen gevaar meer. En misschien zou mijn toekomst daardoor ook beter worden.»

HUMO Hoe is jullie reünie verlopen?

Dube «Mijn mama is erkend als politiek vluchteling, waarna ze er alles aan heeft gedaan om mij naar België te laten komen. Bellen deden we niet vaak: de telefoonverbindingen met Zimbabwe zijn slecht. Op een dag zeiden mijn grootouders dat het zover was. We zijn van Mutare naar Harare gereisd, naar de internationale luchthaven. En toen kwam het moment dat ik afscheid moest nemen. Dat was verschrikkelijk, want ik besefte dat het misschien de laatste keer was dat ik mijn oma en opa zou zien.»

HUMO Wel een heftig verhaal voor zo’n jong meisje.

Dube (pinkt een traan weg) «Het spijt me, ik praat hier niet vaak over. (Herpakt zich) Ik wil niet wenen. Het is niet altijd gemakkelijk geweest, maar soms moet je dingen doen om te kunnen overleven.»


In de brooddoos gluren

HUMO Hoe waren jouw eerste weken in België? Van Mutare kwam je plots in Tervuren terecht.

Dube «Ik heb me vaak eenzaam gevoeld. Op mijn 14de moest ik weer van nul beginnen. Het eerste wat me opviel toen ik hier aankwam, was dat alles zo snel ging. Als de metro stopt en de deur opengaat, dan vlíégt iedereen naar buiten. In Zimbabwe doet men alles op het gemak. Als je een afspraak hebt om drie uur, kan het ook vier uur worden. De tijd lijkt er trager te gaan. Hier wordt alles getimed. Als je ergens naartoe gaat, is het: ‘Nog twee minuten!’

»Ik vroeg me af of ik dat ooit zou kunnen, of ik ooit zo snel zou worden als de mensen die ik voortdurend zag hollen. En dan de taal... Het voelde aan alsof ik in een luchtbel zat. Rond me hoorde ik van alles gebeuren, maar ik begreep het niet. Dus keek ik: hoe de mensen stapten, hoe ze praatten, welke woorden ze het vaakst gebruikten.»

HUMO Wat deed je moeder ondertussen?

Dube «Ze heeft eerst Nederlands geleerd aan het ILT in Leuven (het Interfacultair Instituut voor Levende Talen, een instelling van de KU Leuven, red.). Nu studeert ze optiek en optometrie in Antwerpen, ze zit in haar specialisatiejaar contactologie. Haar grote droom is om ooit een optiekzaak te beginnen – al beseft ze dat ze eerst ervaring zal moeten opdoen. Integratie stopt niet met het leren van Nederlands.»

HUMO Wat vind je het moeilijkst aan integreren?

Dube «Dat je je ervoor moet blíjven inzetten. Het was niet altijd even prettig om naar die sportkampen te gaan. Zeker niet wanneer je ’s middags met de andere pubers aan tafel zit en iedereen vol verwachting zit te kijken tot jij je brooddoos opendoet, alleen maar om te zien wat erin zit. Want zwarte kinderen hebben meestal niets in hun brooddoos zitten.

»Ik ben vaak wenend thuisgekomen, maar dan pepte mijn mama me weer op: ‘Niet opgeven na de eerste tegenslag.’ En ’s anderendaags ging ze mee om met de monitoren te praten.»

HUMO Heb je vaak het deksel op de neus gekregen?

Dube «O ja. Toen ik pas twee weken in België was, had ik nog geen Buzzy Pazz. Elke keer als ik de bus nam, moest ik een kaartje kopen en ontwaarden. ‘Tot waar?’ vroeg de chauffeur, maar ik verstond dat niet – soms gebruiken mensen andere formuleringen dan ik gewend ben. Ik antwoordde in het Engels dat ik het niet begreep, waarop het brutale antwoord volgde: ‘Dan moet je maar Nederlands leren.’ Mensen hebben vaak geen geduld, je zíét ze denken: ‘Weer zo iemand die niet wil integreren.’ Iedereen lijkt altijd te denken dat wij profiteurs zijn en dat is zwaar. Wat verwachten ze eigenlijk? Dat ik van in het begin mijn hele levensverhaal op straat gooi?»

'Als dingen je niet zinnen, moet je ze zelf veranderen. Ik ga echt niet zitten wachten op iemand die me daarbij komt helpen'

HUMO Ken je de Nigeriaans-Belgische schrijfster Chika Unigwe?

Dube «Ja, ik heb al een boek van haar gelezen.»

HUMO Anderhalf jaar geleden sprak ik haar over racisme in ons land. Volgens haar staan zwarte mensen in België onderaan de ladder en is er veel discriminatie.

Dube «Ik vind dat een gevoelig onderwerp. Discriminatie en racisme moet je niet alleen op Belgisch niveau bekijken, zelfs in Zimbabwe is er racisme.

»Ik volg Chika’s redenering wel: vaak beseffen mensen niet dat ze te kort door de bocht gaan. Meestal uit onbegrip – als ze me zien, denken de mensen dat ze me kennen, omdat ik zwart ben. Hoe vaak heb ik niet gehoord: ‘Ik dacht dat alle zwarten zo waren!’ Toen ik in het derde jaar over de kloof tussen arm en rijk leerde, kwam tijdens de les aardrijkskunde het klassieke voorbeeld van de Afrikaanse vrouw ter sprake: eentje met veel kinderen, zodat die allemaal op het veld zouden kunnen werken. Toen ik zei dat ik thuis enig kind ben, stuitte dat op ongeloof.»

HUMO Je voert je eigen strijd door stereotypen te doorbreken?

Dube «Ja, maar ik sta niet elke dag op met het idee: ‘Vandaag moet ik bewijzen dat niet alle zwarten zus of zo zijn.’ Dit is gewoon wie ik ben. Ik zou ook niet willen dat racisme en discriminatie door mijn voorzitterschap meer naar voren worden geschoven bij de Vlaamse Jeugdraad.»


Comazuipen

HUMO Op de voorpagina van de krant stonden onlangs twee titels die met jongeren te maken hebben: de ene ging over het feit dat steeds meer leerlingen thuis geen Nederlands spreken, de andere meldde dat elke week 45 tieners stomdronken op de spoed belanden. Stel dat je één van de twee zou kunnen veranderen, waar zet je dan je tanden in?

Dube «Ik zou het comazuipen aanpakken. Ik heb het gevoel dat over de taalachterstand in het onderwijs al veel wordt gediscussieerd, maar over het psychisch welzijn van jongeren wordt nog te veel gezwegen. Er zou meer over emoties gepraat moeten worden.»

HUMO Drink jij?

Dube «Nee, ik lust geen alcohol. Op feestjes krijg ik soms rare blikken, maar ik hoor ook dat mensen het cool vinden dat ik gewoon toegeef dat ik het niet lust. Maar er zijn genoeg jongeren die niet zo sterk staan en onder de groepsdruk kraken.»

HUMO Heb je het al uit de hand zien lopen?

Dube «Al meegemaakt, ja. Geen prettige situatie – niet voor de betrokken persoon, maar ook niet voor de groep. Het is niet fijn als je ’s nachts voor een vriendin een ambulance moet bellen en daarna ook nog een vervelend telefoontje naar haar ouders moet doen: ‘Sorry mevrouw, uw dochter ligt in het ziekenhuis omdat ze te veel gedronken heeft.’»

HUMO Wat verwacht je van het leven?

Dube «Ik hoop dat ik een goeie studiekeuze maak en dat ik later een job zal vinden die me blij maakt. Het leven zal ongetwijfeld ook negatieve dingen voor me in petto hebben, maar ik hoop dat ik altijd de kracht zal vinden om daar constructief mee om te gaan.»

HUMO Je bent heel zelfbewust. Wat drijft jou?

Dube «Ik geloof heel erg in het principe dat je je eigen leven zin moet geven, dat je dingen moet doen die je fijn vindt. Ik ben geen voorzitter van de Vlaamse Jeugdraad geworden omwille van mijn ego: ik geloof écht dat kinderen en jongeren iets te zeggen hebben in onze samenleving. Ik wil me daarvoor inzetten.

»Het is mijn taak in dit leven om een indruk na te laten. Maar als je dat wil bereiken, moet je uit je zetel komen en iets dóén. Je kunt je eigen leven bepalen. En als dingen je niet zinnen, moet je ze zelf veranderen. Ik ga echt niet zitten wachten op iemand die me daarbij komt helpen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234