Jordan Peterson: psycholoog en goeroe van de bange, blanke man. 'Als u denkt dat sterke mannen gevaarlijk zijn, bedenk dan eens hoe gevaarlijk zwakke mannen zijn'

De Canadese psycholoog Jordan Peterson trekt in de hele wereld volle zalen, bij Amazon verkoopt geen boek beter dan het zijne. Is hij een superster die zin geeft aan de levens van massa’s dolende jongeren? Of is hij een intellectueel die zich gewillig voor de kar van extreemrechts laat spannen? Humo vroeg het hem zelf.

'Stop eens een maand met liegen. Dat zal je relaties met je partner, je vrienden en je collega's enorm verbeteren'

De 55-jarige Canadese klinisch psycholoog Jordan Peterson is voor veel mensen een volslagen onbekende. Bij recente bezoeken aan Amsterdam en Londen trok hij nochtans overvolle zalen. Zijn faam dankt Peterson aan zijn verbeten strijd tegen wat hij ziet als het grote gevaar voor een gezonde samenleving: de tirannie van de radicaal-linkse ideologie.

Peterson is professor psychologie aan de Universiteit van Toronto. Zijn aanhangers zien hem als een onbevreesde intellectueel, die eindelijk zegt waar het op staat. Zijn YouTube-kanaal telt meer dan 600.000 abonnees en op Twitter heeft hij ruim 350.000 volgers. Zijn critici – en dat zijn er ook niet weinig – noemen hem een vrouwenhater, homofoob en uithangbord voor alt-right, een groep extreemrechtse activisten in Amerika.

Peterson is in Europa om zijn nieuwe boek voor te stellen: ‘12 Rules for Life: An Antidote to Chaos’. In twaalf hoofdstukken wijst hij op de positieve stappen die we kunnen zetten in ons leven.

HUMO U schreef een zelfhulpboek. Intellectuelen kijken wel eens neer op dat genre.

Jordan Peterson «Dat zijn dan geen psychologen. Veel van mijn cliënten hebben baat bij zo’n boeken.»

HUMO Er zijn al zoveel boeken met adviezen over hoe we moeten leven.

Peterson «Ik vind helemaal niet dat ik adviezen voor het leven geef. Iedere psycholoog weet dat dat het laatste is wat mensen willen horen. Je moet inzicht bieden in de regels die we als mens moeten volgen om het smalle pad tussen chaos en orde te bewandelen. Dat is wat ik doe. Dat gaat veel dieper dan advies.»

HUMO Wat gebeurt er als je die regels niet opvolgt?

Peterson «Dan maak je je leven tot een hel, vooral als je je niet houdt aan regel 7, ‘streef na wat zinvol is, niet wat nuttig is’, of aan regel 8, ‘spreek de waarheid, of althans, lieg niet.’

»Die nuance heb ik toegevoegd omdat je niet altijd weet wanneer je de waarheid spreekt, maar wel weet wanneer je liegt. Als je nu eens een maand stopt met liegen, zal dat je relaties met je partner, je vrienden en je collega’s enorm verbeteren.»

HUMO Is dat de regel uit uw boek die het gemakkelijkst is om te volgen?

Peterson «Geen enkele van de regels uit mijn boek is gemakkelijk. Maar mensen wíllen dat ook niet. Wie gelooft nu dat het leven gemakkelijk is?

»Bij lezingen vertel ik dat er een paar vreselijk moeilijke dingen in het leven zijn die iedereen zal móéten doen. Als je ze niet doet, zullen de gevolgen voor jou en je omgeving verschrikkelijk zijn. Mensen in de zaal zitten dan op het puntje van hun stoel, want niemand heeft hen ooit zoiets verteld – en zeker niet op de manier waarop ik het zeg.»

HUMO U klinkt veel strenger dan de gemiddelde zelfhulpgoeroe.

Peterson «Veel auteurs van zelfhulpboeken zeggen dat je jezelf moet accepteren en liefhebben zoals je bent, dat je jezelf moet overladen met complimentjes, zodat je zelfvertrouwen opbouwt. Ik vind dat een akelige boodschap, vooral voor jonge mensen.

»Als alles prima is zoals het is, wat moet je dan nog? Je moet jonge mensen juist veel meer uitdagen. Ik zeg: ‘What the hell is wrong with you!?’ Ik vertel dat ze zoveel meer kunnen zijn dan wie ze nu zijn. Volgens mij willen ze dat liever horen, want dan wordt het leven veel interessanter. Als je wil dat anderen luisteren, moet je streng zijn.»

HUMO U bent een soort vaderfiguur voor de vele jonge mannen die naar u luisteren.

Peterson «Misschien zeg ik dingen die vaders generaties lang tegen hun kinderen hebben gezegd, maar die vaders van nu niet meer zeggen.

»Ik zie ook teveel ouders die nee zeggen tegen hun kinderen en vervolgens niets doen wanneer hun kinderen toch hun zin doen. Je moet niet te vaak nee zeggen, maar áls je nee zegt, moet je het menen en er werk van maken.»

'Omdat luidruchtige activisten beweren dat ze namens alle transgenders spreken, betekent dat nog niet dat het ook zo is'


Zwakke mannen

Dat Peterson weinig vrouwen aanspreekt, heeft te maken met zijn kritiek op feministen. Niet dat hij vrouwen de weg naar de top wil ontzeggen, maar hij vindt dat ze zich te weinig rekenschap geven van bepaalde natuurwetten en hij vreest dat de gevolgen daarvan onwenselijk zullen zijn voor mannen én vrouwen.

Het was dan ook geen toeval dat James Damore – de topmedewerker van Google die afgelopen zomer werd ontslagen na een omstreden memo over het diversiteitsbeleid – Peterson opzocht voor zijn eerste openbare interview na de affaire.

Peterson (cynisch) «Omdat Damore een typische techneut is, compleet met licht autistische trekjes, dacht hij dat ze feedback en discussie wilden. Hij deed zijn huiswerk, dacht erover na, las erover, bekeek op YouTube een paar van mijn lezingen over verschillen tussen de geslachten en schreef zijn memo. Maar dat was natuurlijk nooit de bedoeling. Wat daarna gebeurde, is bekend. Zijn ontslag is een groot schandaal.»

HUMO Sundar Pichai, de CEO van Google, zei dat hij geen spijt heeft van dat ontslag.

Peterson «Nóg niet, maar dat komt wel. Google is bij mijn weten het enige bedrijf dat verwikkeld is in een juridische strijd wegens discriminatie, tegen vrouwen en mannen. Als je het spelletje speelt zoals Google verlies je hoe dan ook. Je zal dan niet de beste technici krijgen. Als je die wel wil, zal je buitenproportioneel veel mannen krijgen, ook al maak je de samenleving nog zo egalitair. Vrouwen zijn nu eenmaal veel beter in werken met mensen, mannen in werken met dingen.»

HUMO Waarom stoort u zich aan feministen als ze kritiek uiten op mannelijkheid?

Peterson «Het is een absurde mythe dat mannelijkheid slecht zou zijn. De taak van de man is om verantwoordelijkheid te nemen in het leven en in de wereld. Ik zeg niet dat mannen moeten domineren, maar zij moeten hun taak ernstig nemen. Wanneer ze dat niet doen, ontstaat er een gevaar. Als u denkt dat sterke mannen gevaarlijk zijn, bedenk dan eens hoe gevaarlijk zwakke mannen zijn.»

HUMO Wat is het gevaar van zwakke mannen?

Peterson «Ze zijn niet productief en niet zinvol bezig met de wereld. Achterbakse wraak is hun enige wapen. Ze slaan toe, slinks en gluiperig. Zwakke mannen zijn nergens goed voor.»

HUMO Hoe herken je een zwakke man?

Peterson «Hij liegt. Hij is niet te vertrouwen, heeft geen discipline en zit vol wrok. Een zwakke man heeft geen visie voor zichzelf of op zijn toekomst.»

HUMO Zijn er veel van zulke mannen?

Peterson «Absoluut! En die trekjes zijn zeker niet uniek voor mannen.»

HUMO Bestaat een groot deel van uw publiek ook niet uit zwakke mensen?

Peterson (denkt na) «Ze wíllen zo niet zijn, en dat is al een stuk beter. Weet u, we zijn allemaal kwetsbaar, maar zodra je besluit om jezelf te verbeteren, neem je een moedig besluit.»

HUMO Herkent u een cultus rondom uw persoon?

Peterson «Ergens wel. Het is een vreemde en ook geestige paradox om beroemd te worden door mensen te vragen om verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen leven. Ik zeg: ‘Wees een individu!’ – en vervolgens word ik massaal gevolgd en aanbeden.»

HUMO Zoals in de beroemde scène uit Monty Python’s ‘Life of Brian’.

Peterson (lacht) «Ja, precies! Het is belangrijk om nuchter te blijven. Ik weet dat sommige goeroes de verleiding niet kunnen weerstaan, maar ik zal mezelf niet laten meeslepen door al die vleierij. Op bijeenkomsten komen mensen me vertellen dat ze zo blij zijn dat ze op het juiste pad zijn dankzij mijn werk. Sommigen hebben een glazige blik in de ogen en zijn wat nerveus, maar veruit de meesten zijn gewoon beleefd en dankbaar.»

HUMO Uw volgers zouden vooral aanhangers van alt-right zijn.

Peterson «Volgens mij klopt dat niet, ik denk dat ze uit het hele politieke spectrum komen. De meesten zullen wel rechts stemmen, maar dat komt vooral omdat links de rol van het individu onderschat om maatschappelijk onrecht aan te vechten en de wereld te verbeteren. Dat is een dodelijke fout. Zo leer je mensen dat de overheid maar een oplossing moet vinden voor alle moeilijkheden in het leven.»

HUMO Waarom voelen zoveel jonge, blanke mannen zich aangetrokken tot rechtse partijen?

Peterson «Links stelt dat onderdrukte groepen voorrang verdienen, omdat de rest bestaat uit gewetenloze onderdrukkers.​ ​Als links ​​hen onderdrukkers noemt en andere groepen wil voortrekken, kan je jonge blanke mannen toch moeilijk kwalijk nemen dat ze voor rechts kiezen?»

'Channel 4-presentatrice Cathy Newman tijdens het omstreden interview met Peterson: 'Ze wilde per se de kijker overtuigen dat ik foute ideeën heb''


Reputatieschade

In 2016 was Jordan Peterson het middelpunt van een controverse rondom een Canadees wetsvoorstel, de Bill C-16. Die wet biedt speciale bescherming aan transgenders en mensen die zichzelf niet strikt als man of vrouw zien. Peterson stelde dat de vrije mening bedreigd is.

Mensen die zich noch man, noch vrouw voelen, gebruiken in het Engels andere woorden dan he en she om zich te omschrijven, bijvoorbeeld xe, vem of zhe. Volgens Peterson maakt de wetswijziging het strafbaar wanneer je iemand niet aanspreekt zoals xe, vem of zhe dat wil. Hij ziet dat als een aanval op de vrijheid om vrijuit te spreken en te denken.

HUMO Met deze geslachtsloze voornaamwoorden willen sommige mensen gewoon uiting geven aan hun vrijheid om te kunnen zijn wie ze zijn.

Peterson «Die verzonnen woorden zijn helemaal geen symbool voor de vrijheid om te zijn wie je bent. Ze zijn een poging om controle uit te oefenen over onze gedachtenwereld.»

HUMO Vindt u de vrijheid van die mensen om zich niet beledigd en gemarginaliseerd te voelen dan niet net zo geldig als uw vrijheid om uw mening te uiten?

Peterson (zucht) «Wanneer een journalist zo’n vraag stelt, zitten we nog dieper in de problemen dan ik dacht...»

HUMO Maar u kunt toch wel meewerken wanneer een transgender u vraagt om hem of haar aan te spreken zoals hij of zij dat wil?

Peterson «Dat zou ik ook best willen doen. Nog niemand heeft geklaagd dat ik zoiets niet doe.»

HUMO Toch denkt iedereen dat u iets tegen transgenders hebt.

Peterson «Luister, ik heb niets tegen transgenders. Mijn verzet tegen die wet heeft niets met hen te maken, zij zijn volkomen irrelevant in dit debat. De Canadese overheid heeft nog nooit bepaald wat we wel en niet mogen zeggen, welke woorden we wel en niet mogen gebruiken. Het schept geen goed precedent als we dit laten gebeuren.»

HUMO De gemeenschap van transgenders denkt daar anders over.

Peterson «Er ís helemaal geen ‘gemeenschap van transgenders’. Er zijn mensen die transgender zijn, maar zij zijn onderling net zo divers als alle andere mensen. Of dacht u ook dat alle zwarte mensen hetzelfde zijn en hetzelfde denken? Omdat luidruchtige activisten beweren dat ze namens alle transgenders spreken, betekent dat nog niet dat het ook zo is. Zij zijn niet verkozen als spreekbuis, toch?»

HUMO Deze wet dient toch om transgenders te beschermen?

Peterson «Zo wordt het voorgesteld, maar ís dat ook zo? Iedere werkgever neemt een onaanvaardbaar risicio door mensen aan te nemen die transgender zijn, of ergens halverwege het genderspectrum zitten. Want het risico bestaat dat zo iemand zich op een goed moment gediscrimineerd voelt en een klacht indient of een rechtszaak begint die de werkgever vrijwel zeker zal verliezen en reputatieschade zal brengen.

»Uit onderzoeken weten we dat bedrijven niet zozeer de beste mensen aannemen, maar wel de minst risicovolle kandidaten. Hoe meer wettelijke bescherming transgenders krijgen, hoe groter de kans dat zij zich gediscrimineerd zullen voelen. Dan kan je beter met een grote boog om die groep heen lopen. Dus zie ik niet in hoe deze nieuwe wet transgenders gaat helpen.»


Foute ideeën

Jordan Peterson is in Europa op een missie, dus hij grijpt elke kans om zijn meningen uiteen te zetten. Die gesprekken verlopen niet altijd even gemoedelijk. In een interview voor Channel 4 wilde presentatrice Cathy Newman hem ontmaskeren als lompe antifeminist, door hem woorden in de mond te leggen: ‘Dus u zegt dat vrouwen geen loonsverhoging verdienen.’ Newman zat er telkens naast.

Het interview werd binnen enkele dagen door miljoenen mensen bekeken en door tienduizenden van commentaar voorzien.

HUMO Op het internet is Cathy Newman stevig aangepakt na dat interview. Heeft ze dat verdiend?

Peterson «Je kan niet zeggen dat ze het níét heeft verdiend. Ze weet hoe tv werkt en hoe de publieke opinie werkt, en ze koos haar interviewstrategie.

»Het hangt ervan af waarom Newman deed wat ze deed. Ze leek me niet oprecht; toen de camera aanging, leek ze een totaal andere persoon dan in de paar minuten dat we vooraf kennismaakten. Ze leek erop gebrand om kijkers ervan te overtuigen dat ik er foute ideeën op nahoud.»

HUMO Vond u haar vooringenomen?

Peterson «Ja, maar vooringenomen zijn is helemaal niet erg. Maar het is níét goed om vervolgens niet te luisteren als in het gesprek blijkt dat de vooroordelen niet kloppen.»

HUMO Newman kreeg veel over zich heen. Channel 4 overweegt zelfs aangifte te doen wegens bedreigingen.

Peterson «Tja, nu schilderen ze haar af als een slachtoffer. Alsof ze geen deelnemer was in wat er is gebeurd.»

HUMO Geniet u ervan om de boel op te stoken, om tegendraads te zijn?

Peterson (zet grote ogen op) «Nee, nee! Maar ik geniet er nog minder van om niet te zeggen wat ik vind.»



Jordan Peterson,

‘12 Rules for Life:

An Antidote to Chaos’, uitgeverij Random House Canada

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234