Juli Zeh - Briefroman. Over schrijven, literatuur en schrijverschap

Waarom komen schrijvers vlotter dan ooit aandraven op podia en krantenpagina’s om hun schrijfsels, zichzelf en de wereld te verklaren? Juli Zeh (met romans als ‘Speeldrift’ en ‘Nultijd’ op haar 40ste al een kanon in de Duitse letteren) kent het antwoord: schrijvers zijn bang.

‘Contemporaine literatuur is het resultaat van een merkwaardige selectie van toeval, publieksgril en recensentensmaak. Een huis waar je op elk moment weer uitgesmeten kunt worden. Althans, dat is wat de schrijvers geloven. Ze moeten hun bestaansrecht in de boekenwereld telkens opnieuw veroveren. Door middel van initiatierituelen. Door hun aanwezighed in literatuurbijlagen, door voor te dansen op boekenbeurzen, door publiekelijk te liegen in het kader van gerenommeerde poëticacolleges.’

Toen ze zelf gevraagd werd voor een poëticacollege, bleek Juli Zeh bang genoeg om daarop in te gaan, maar ook origineel genoeg om alle dorheid te verjagen wanneer ze eraan begon. Gevraagd naar de achterkant van haar schrijversleven toont ze toch vooral de voorkant: ‘Briefroman’ (Ambo/Anthos) is een staalkaart van haar literaire kunnen.

Op het eerste gezicht verzamelt ‘Briefroman’ een zootje: mails, brieven aan haar man, enkele vrienden, en enkele onbevriende instanties als de afval- en belastingdienst. Dat levert een boel snapshots op van de condition humaine van de hedendaagse schrijver – monter, zonder te zeuren, maar niet zonder scherpte neergezet. Op het tweede gezicht levert ‘Briefroman’ niettemin een afgerond beeld op van wat Zeh zich bij literatuur voorstelt, en hoe ze zelf bij het schrijven te werk gaat. Ze doet dat in beperkte mate door achterom te kijken naar haar gepubliceerde romans, vooral doet ze het door on the spot aan een nieuw werk te beginnen.

‘Een grote Gatsby van de 21ste eeuw’ staat haar voor ogen, F. Scott Fitzgerald achterna. Haar vriend ‘Ouwe Zweed’ zal model staan voor één van de hoofdpersonages: in geinige brieven bericht ze hem over alle situaties, ingevingen die het embryonale boek doen aanzwellen. Nu en dan kan ze een algemenere waarheid over het schrijven kwijt, soms met enige aforistische kracht: ‘Omdat ik te jong ben voor aforismen, zal ik ook het volgende Thomas Mann maar weer in de schoenen schuiven: ‘Een gebeurtenis is niet dat wat gebeurt, maar dat wat verteld kan worden.’’

De roman die Zeh uitprobeert, wil ook een zeitroman zijn, maar uiteindelijk beslist ze hem niet te schrijven. Wat spijtig is, want over de hypochondrie van dit tijdsgewricht verneem ik het liefst iets van iemand met dit soort lichte pen. Onderweg heeft Zeh het ergens over de euforische staat waarin een goed essay je kan achterlaten – ‘Hoe groot de opluchting is als een tekst niet buigt voor de vermeende domheid van de lezer.’ ‘Briefroman’ verwekt dit soort euforie.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234