null Beeld

Juli Zeh - Ons soort mensen

Overdrijven is een kunst: in Amerika kopen sommigen nu al zoveel mogelijk boeken op, ‘om ze te beschermen tegen het moment dat er straks boekverbrandingen plaatsvinden’. Mag ook gered worden én weerspiegelt tegelijk mooi de ‘Eigen portemonnee eerst’-filosofie van Drumpf: ‘Ons soort mensen’ (Ambo|Anthos).

In haar zevende roman blaast de Duitse Juli Zeh met een zwierige grimmigheid leven in de fictieve Oost-Duitse negorij Unterleuten. Die ‘bewoonde paardenweide’ heeft geen winkels, dokter, postkantoor, apotheek, school, station of riool, wél een ruileconomie (‘Je ging behangen bij Silke en Sabine, en als beloning nam je een vette gans mee naar huis’). Wanneer de deelstaat Brandenburg plannen heeft om in Unterleuten een windmolenpark te bouwen, voelen de dorpelingen zich eerst in de onderrug genomen, daarna zien ze vooral mogelijkheden om er een slaatje uit te slaan.

Vanaf dan wordt ‘Ons soort mensen’ een masterclass in hebberigheid, pesterijen en achterklap. Klinkt te bekend om er ook uw vrije tijd mee te verkloten? Lees het als een ‘Game of Thrones’ met modderpoten: de intriges spelen zich af tussen de paardenmest, maar de personages zijn minstens zo meedogenloos. Net als in de HBO-reeks geldt één regel: ‘Wie meespeelt, heeft slechts twee opties: winnen of sterven.’

Juli Zeh, die zelf in een Brandenburgs minidorpje woont, is amper 42 en nu al – vijftien jaar na haar debuut – één van de meest bezongen spelverdelers van de Europese literatuur. Ze maakt met tegenzin deel uit van een generatie schrijfsters die als ‘de nieuwe feministische garde’ wordt samengevat. Zelf ontkent ze met klem haar vagina te gebruiken tijdens het schrijven. ‘Heldinnen bestaan net zomin als helden,’ zegt de schrijfster ergens. ‘Waar we staan ten opzichte van de lijn tussen goed en kwaad, heeft alles te maken met een gunstige lichtinval.’ Ook dat klinkt vintage ‘Game of Thrones’, en het is de psychologische kern van ‘Ons soort mensen’ (kwezel-slang voor ‘wij tegen zij’). Zeldzaam zijn de schrijvers die, zoals Zeh, begrip hebben voor ál hun personages, krom en rechtschapen. Ze weet bij de lezer sympathie los te weken voor de botte schroothandelaar Schaller (‘het beest van hiernaast’), de verbitterde, vrouwen slaande Kron en de hardvochtige kapitalist Meiler, en het verhaal wint zo aan geloofwaardigheid.

Uit ‘Ons soort mensen’ walmt, de lichte toon ten spijt, een diep pessimisme. Het dorp wordt omschreven als ‘een dansende beer: goed te handhaven voor wie de wortel-en-stokbenadering weet te hanteren’. En morele principes zijn hinderpalen voor wie geld ruikt. Zeh werpt zo doeltreffend een nieuw, donker licht op de echte debatten rond hernieuwbare energie.

Dit is geen roman, het zijn zés romans. Naast het overkoepelende ‘Greed is good’-verhaal is het een studie in volledigheid, waarin de detailfreak Zeh een eindeloze reeks petites histoires van kleurrijke personages aan elkaar snoert. Ze haakt prangende vragen over neoliberalisme aan het bescheten en gespleten Duitse verleden. Het is een sociale roman over een verdeelde maatschappij, waarin generaties met elkaar botsen, en new age met oldskool. ‘Als Meiler zich de nieuwe generatie voorstelde, zag hij een leger van jonge mensen met uitgestrekte rechterarm, niet om de Hitlergroet te brengen, maar om hun eigen gezicht vast te leggen met de smartphone.’

En het is – eek! – een metaroman, zij het op een grappige manier. Computernerd Frederik doorbreekt de vierde wand net niet wanneer hij vaststelt dat het verhaal wel érg veel spelers kent: ‘Het dorp veranderde in een Dostojevski-roman, waarin elk personage begeleid werd door de vraag: wie was dat ook alweer?’ Ook wordt ‘Ons soort mensen’ verkocht als een praktijkversie van de theorie van ene Manfred Gortz, een ‘levensconsultant’ die de weg naar het succes heeft ontleed, en waar Zeh haar personages over laat spreken. Door het succes van Zeh ging in Duitsland eerst ook Gortz aan populariteit winnen. Een maand later bleek dat hij (ondanks een uitgebreide aanwezigheid op het internet) niet écht bestaat, maar een alter ego is van Zeh die, naast ‘Ons soort mensen’, dus ook het hele Gortz-boek heeft geschreven – naar het zich laat aanhoren voornamelijk voor de lol.

Het zal u allemaal aan de reet roesten? U hebt geen zin om door een lasagne van verschillende lagen te ploegen en wil gewoon geëntertaind worden? Ook uw soort mensen wordt in ‘Ons soort mensen’ bediend, met een prima psychologische thriller, een pageturner met cliffhangers en verrassende haarspeldbochten. Telkens wanneer u denkt te weten waar het heen gaat, gooit Zeh het roer helemaal om.

‘Ons soort mensen’ snijdt minder diep dan ‘Nultijd’ of het akelige ‘Corpus delicti’, maar maakt dat ruimschoots goed met slimme veelzijdigheid. Zeh heeft een uitstekende totaalroman geschreven die niet lelijk staat naast de strips van Jonathan Franzen en Dave Eggers.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234