Jussi Adler-Olsen, thrillerschrijver: 'Soms word ik bang van mezelf: wat ik schrijf, gebeurt daarna écht''

Jussi Adler-Olsen voorspelde al aanslagen met vliegtuigen, auto’s en vrachtwagens, en in ‘Slachtoffer 2117’, de nieuwste thriller uit zijn populaire ‘Serie Q’, heeft hij het over binnen- en buitenlandse terreur en de vluchtelingencrisis. Het wijdverspreide gebrek aan empathie heeft de Deense bestsellerauteur echter niet zien aankomen. ‘Niemand in Europa is bereid om vluchtelingen écht te helpen.’

'Niemand in Europa is bereid om vluchtelingen écht te helpen'

Klusjesman, componist, filmoperateur en stripimporteur: Jussi Adler-Olsen (69), genoemd naar Jussi Björling, de favoriete tenor van zijn moeder, heeft al vele watertjes doorzwommen, maar de laconieke Deen koos net op tijd voor de literatuur.

JUSSI ADLER-OLSEN «Ik was uitgever bij een groot concern, ik had een managersfunctie en verdiende goed mijn boterham, maar ik zag ook dat al mijn collega’s op hun 55ste bezweken aan een hartaanval door de stress en de onophoudelijke deadlines. Ik was 45 en nog lang niet klaar om te sterven, dus ben ik schrijver geworden. Ik heb het mijn vrouw uitgelegd en vroeg haar of ze dat zag zitten. Ze zei dat we het vijf jaar konden proberen en dat we daarna goedkoper konden gaan wonen als ik er niet meteen financieel succes mee had.»

HUMO Ze had er blijkbaar vertrouwen in.

ADLER-OLSEN (lacht) «Dat weet ik niet, maar ze was het gewend dat ik om de vier of vijf jaar van baan veranderde. En toen ik haar mijn debuut ‘Het alfabethuis’ liet lezen, vond ze het meteen goed.»

HUMO Met meer dan 23 miljoen verkochte boeken in meer dan 40 landen hoeft ze zich intussen geen zorgen meer te maken.

ADLER-OLSEN «In ieder geval geen financiële zorgen, maar dat heeft ook een pervers effect. Waarom lijken rijke mensen vaak zo ongelukkig, denk je? Als die besognes wegvallen, heb je simpelweg te veel tijd om aan je eigen eindigheid te denken. En dan ga je soms gekke dingen doen.»

HUMO Zoals boeken schrijven waarin u de ergste nachtmerries van politiediensten werkelijkheid laat worden?

ADLER-OLSEN «Ja, maar de grote verhaallijnen van mijn ‘Serie Q’ heb ik al in 2005 bedacht. Toen kon ik onmogelijk weten dat we er vandaag zo slecht voor zouden staan. Syrië was één van de stabielste landen in het Midden-Oosten, om maar iets te zeggen.

»Soms word ik bang van mezelf. Ik heb vóór 9/11 aan een boek gewerkt over vliegtuigen die zich in flatgebouwen boren, en over antraxbrieven vóór die in Amerika werden rondgestuurd. Toen dat gebeurde, was ik echt gechoqueerd. Destijds vonden sommigen de plot van ‘De vrouw in de kooi’, het eerste boek uit de reeks, vergezocht, maar sinds Natascha Kampusch en de zaak-Fritzl is dat wel anders.

»In mijn vorige boek, ‘Selfies’, schreef ik over auto’s en trucks die gebruikt werden om mensen mee te doden, en daarna werden er op die manier aanslagen gepleegd in Nice, Stockholm, Londen en Barcelona. Verschrikkelijk. In mijn nieuwe thriller heb ik het ook over Berlijn. Ik hoop echt dat daar nu niets gebeurt.»

HUMO Bent u niet bang dat u nog meer angst zaait met een verhaal waarin moslimterroristen als vluchtelingen naar Europa komen?

ADLER-OLSEN «Bedoel je dat ik mensen angsten zou bezorgen die ze daarvoor nog niet hadden? Zo heb ik het nog nooit bekeken. Ik denk dat de meeste lezers inmiddels wel weten dat veel terreuraanslagen in Europa gepleegd worden door terroristen die samen met gewone vluchtelingen zijn overgekomen. Net zoals we allemaal weten dat ze worden gerekruteerd door imams die hier nog niet zo heel lang zijn.»

HUMO Wat kunnen we doen om die terreur te voorkomen?

ADLER-OLSEN «Ik denk dat we mensen eerst en vooral beter moeten registreren, maar dat vraagt tijd. We moeten ook iets doen aan onze eigen arrogantie en minder te koop lopen met onze rijkdom. We moeten beseffen dat de samenleving veranderd is. Op televisie lijkt het plots doorgeschoten. Zelfs op reguliere zenders zie je programma’s als ‘Dating Naked’. Dat is toch extreem uitdagend? Mensen uit andere religies haten ons daarvoor. We hebben een nieuwe ethiek nodig vóór we verder kunnen.

»We moeten ook mensen helpen waar ze wonen, in plaats van geld uit te geven aan militair materieel. Steun jonge mensen met de energie, de spierkracht en de hersenen om iets te doen aan de situatie in hun eigen land. En wie toch naar Europa komt, verdient een beter leven. Vluchtelingen moeten kunnen blijven en jobs krijgen. Daar moeten we veel meer tijd en middelen in steken, maar dan hebben we andere leiders nodig. Niemand in Europa is bereid om te doen wat nodig is om vluchtelingen echt te helpen. En het zal er alleen maar op verslechteren, want steeds meer grenzen gaan dicht.»

HUMO Bij ons hebben politici de mond vol van het Deense migratiemodel. Ze zien Denemarken als een uitstekend voorbeeld.

ADLER-OLSEN «Wat daar nu gebeurt, is nochtans verfoeilijk. En het is allemaal de schuld van de voormalige premier Anders Fogh Rasmussen. Hij is in 2001 aan de macht gekomen en heeft van Denemarken een liberale staat gemaakt, en sindsdien is alles veranderd. Niet ten goede: mensen denken alleen nog maar aan zichzelf. Er is een compleet gebrek aan empathie, en dat zie je aan de manier waarop we mensen behandelen.

»Liberalisme zou voor vrijheid moeten staan, maar niet voor vrijheid van verantwoordelijkheid. Niet voor de vrijheid om te graaien. Vandaag betekent liberalisme in Denemarken, en niet alleen daar, dat je voor je eigen familie zorgt en dat de rest het maar moet uitzoeken. Die verandering is nergens goed voor geweest. Niet voor ons vermogen om ons in anderen in te leven, maar ook niet voor de gezondheidszorg of het belastingstelsel. Ze heeft het hele sociale systeem aangetast. We waren een oude sociaaldemocratie en empathie is onze erfenis, maar we kunnen die blijkbaar niet meer aan de volgende generatie doorgeven.»

HUMO U bent onlangs grootvader geworden. Wat is uw grootste angst voor de generatie van uw kleindochter?

ADLER-OLSEN «Keuze genoeg, lijkt me, en zolang mensen zoals Matteo Salvini en Donald Trump de wereld verpesten, lijkt de situatie hopeloos. Oké, we waren vroeger misschien naïever. Ik werd 18 in de zomer van 1968. Ik ben een flowerpowerjongen: make love, not war. Die naïviteit heb ik definitief verloren in 2001, maar ik ben blij dat ik 51 jaar lang naïef heb kúnnen zijn. Het ergste voor de volgende generatie is dat ze niet weet hoe de maatschappij er vóór hun geboorte uitzag. Voor mij lijkt die tijd nog niet zo ver weg, maar voor hen is het geschiedenis en ze beseffen niet hoe groot de veranderingen zijn geweest.

»Het zijn donkere tijden. Toen ik werd geboren, waren er drie miljard aardbewoners. Over tien jaar zullen we met tien miljard zijn. En intussen denken ze in Denemarken dat ze tegen 2030 de CO2-uitstoot met 70 procent kunnen verminderen. Wel, ik geef het je op een briefje: dat zal niet gebeuren in onze materialistische maatschappij. Het maakt ook niets uit, want elke dag komen er een kwart miljoen mensen bij en daar wordt vrijwel niets aan gedaan. Ik weet ook niet meteen hoe we het kunnen oplossen, maar we zullen meer moeten doen dan een handvol condooms uitdelen. Ik probeer in mijn boeken niet te preken, maar…»

HUMO ...u bent wel een sociaal geëngageerde schrijver.

ADLER-OLSEN «Jazeker, en ik heb heel bewust voor het thrillergenre gekozen omdat je er alles in kwijt kunt: liefde, dood, politiek en sociale thema’s. Ik ga niet zeggen wat andere schrijvers wel of niet moeten doen, maar voor mij is dat engagement belangrijk. Met thema’s als de vluchtelingencrisis, radicalisering en terrorisme lijkt ‘Slachtoffer 2117’ misschien mijn meest politieke boek, maar ik vind mijn vorige boek ‘Selfies’ nóg politieker getint. Dat gaat over oppervlakkigheid en egoïsme, over de binnenkant van de mens. Mijn nieuwe boek zal niets veranderen aan de internationale problemen die het aankaart, maar bij ‘Selfies’ zullen misschien toch een paar mensen nadenken over hoe ze zelf in elkaar zitten en hoe ze zich gedragen tegenover anderen.»

HUMO Gelooft u echt dat literatuur nog een verschil kan maken?

ADLER-OLSEN «Zeker, maar op korte termijn. Ik denk niet dat een boek mensenlevens kan veranderen, maar hier en daar kan het misschien wel een kleine discussie onder vrienden sturen.»

Jussi Adler-Olsen, ‘Slachtoffer 2117’, Prometheus

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234