Karel De Gucht en psycholoog Paul Verhaeghe: uitwegen uit de crisis

Als zekerheden massaal op de tocht komen te staan, wordt de kilte steeds indringender. De crisis, economisch en ethisch, blijft guur door de straten waaien. Karel De Gucht, Europees commissaris voor Handel, en Paul Verhaeghe, klinisch psycholoog en psychoanalyticus, gaan de crisis te lijf op papier.

Morgen presenteert Karel De Gucht 'Vrijheid. Liberalisme in tijden van cholera' (De Bezige Bij), waarin hij op zoek gaat naar een nieuw elan voor een door de crisis besmette ideologie. Van de hand van Verhaeghe verscheen twee maanden geleden 'Identiteit' (De Bezige Bij), waarin de schade van dertig jaar ontspoorde vrijemarktwerking opgemeten wordt.

Hun beider analyses en inzichten vullen elkaar gezwind aan: De Gucht hanteert het vogelperspectief, vanuit de hoogte macro-economische en geopolitieke bewegingen registrerend; en Verhaeghe kiest voor het kikvorsperspectief, van op de werkvloer en van aan het ziekbed inzoomend op micro-economische verhoudingen en ideologische collateral damage.

Op het kabinet van De Gucht kruisen de blikken van de heerser en van de underdog elkaar.

HUMO In beide boeken duikt dezelfde Chinese vervloeking op: 'Moge u in interessante tijden leven.'

Paul Verhaeghe «Ik heb gemerkt dat er wel meer analogieën in onze boeken zitten.»

Karel De Gucht «De tijden zíjn interessant, niet? Ik zeg niet dat het er allemaal perfect toegaat, maar we leven in een uitdagende periode. Er verandert veel, niet allemaal ten goede, en niemand ter linker- of rechterzijde heeft zomaar een remedie paraat voor de economische crisis.»

Verhaeghe «'t Is een kantelmoment, waarop we allemaal verplicht worden keuzes te maken. Dat maakt het interessant.»

HUMO In 'Vrijheid' worden de tijden 'hard' en 'meedogenloos' genoemd.

Verhaeghe «Dat is wat ook ik vaststel, in mijn dagelijkse praktijk en vooral op grond van onderzoek. Het vertrekpunt van 'Identiteit' was een grootschalig onderzoek uit 2000, naar mensen die een depressie doormaakten die ernstig genoeg was om hen te laten opnemen.

»Vanuit mijn klassieke opleiding verwachtte ik dat vroege jeugdervaringen, moeilijkheden binnen het gezin en aanverwante zaken tot die depressies geleid zouden hebben. Maar wat bleek? In een significant aantal gevallen had het met het werk te maken. Dat was nieuw voor mij. Daarom ben ik er meer over gaan lezen en heb ik die trend met extra aandacht gevolgd, en daar kwam een boek van.»

HUMO Bent u zeker dat u niet overdrijft? De recent vrijgegeven Vlaamse Regionale Indicatoren (VRIND) schetsten een rooskleurig beeld, en volgens EU-cijfers is 80 procent van de Europeanen tevreden over hun werk.

Verhaeghe «Onderzoek naar geluk is enorm gevoelig voor sociale wenselijkheid: maar weinig mensen willen zichzelf als ongelukkig presenteren. Bovendien is het methodologisch niet evident: steekproeven zijn zelden representatief en psychologisch onderzoek gebeurt beter niet met vragenlijsten.

»Liever kijk ik naar objectieve indicatoren: het aantal mensen in de gevangenis, het aantal gevallen van huishoudelijk geweld, het aantal suïcides, schooluitval, medicatiegebruik, psychiatrische stoornissen... Allemaal objectief meetbaar. De evolutie van dat soort cijfers is niet rooskleurig: één op de negen Vlamingen neemt antidepressiva. Dat is enorm.»

De Gucht «'t Is niet omdat de tijden nu meedogenloos zijn, dat ze dat in het verleden minder waren. Daar heb ik grote twijfels over, al verandert de maatschappij natuurlijk. Men spreekt vandaag veel over het uiteenvallen van gezinnen, waar ongetwijfeld ook een aantal depressies mee gemoeid zijn.

»Maar vroeger vielen gezinnen niet uiteen, omdat men het zich eenvoudigweg niet kon permitteren. Die landbouwmaatschappij van vroeger is niet zo bucolisch als men haar nu probeert voor te stellen.»

HUMO Er wordt nergens in 'Identiteit' beweerd dat het vroeger beter was.

Verhaeghe «Neen, het ideaal van een bucolische maatschappij is mij compleet vreemd. Ik heb gisteren nog een historicus gesproken: als je 't over millennia bekijkt, zijn dit de beste tijden waarin de mens ooit heeft geleefd. Maar wetenschappelijk onderzoek én de psychosociale gezondheidsindicatoren, waarvoor we trouwens cijfers van de EU krijgen, tonen onomstotelijk een aantal veranderingen ten kwade gedurende de laatste vijftien jaar.»

De Gucht «Het klopt natuurlijk: dit zijn moeilijke tijden. Maar ik heb het maatschappelijk beleven altijd kritiek gevonden. In de jaren zeventig na de oliecrisis, toen wij studeerden, kregen we enkele jaren van 'laat duizend bloemen bloeien', maar verder is de onwrikbare regel: in een maatschappij stellen zich problemen.

»Daarom moet men niet doen alsof er vandaag plotseling méér problemen zouden zijn. Wel waar is dat mensen zich vandaag veel meer bewust zijn van wat in er de maatschappij gebeurt, zowel in hun eigen omgeving als in de wijde wereld. Dat de verwarring daardoor groter wordt, wil ik aannemen - ik wil geen uitspraken doen over disciplines waar ik geen verstand van heb.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234