Karel Van Miert neemt afscheid

In 1999 nam Karel Van Miert afscheid van Europa en van de politiek. Wij haalden het gesprek dat Onze Man toen met hem had uit het archief.


Karel Van Miert neemt afscheid

Uit: Humo 3080; 14 september 1999

'Agusta heeft mij ver van de SP verwijderd'

Volgens het Amerikaanse weekblad Time was hij: 'A Commissioner with Iron in His Veins.' De Franse krant Libération was gecharmeerd omdat hij zijn bezoekers bij hun vertrek tomaten of fruit uit zijn eigen tuin meegaf. Een damesblad vond hem vorig jaar de best geklede man van Europa. Een Nederlandse krant verkoos hem onlangs tot de meest bekwame Europese commissaris. De Vlaamse socialist Karel Van Miert (58) geniet overal in Europa de reputatie een sympathiek maar vooral onkreukbaar politicus te zijn.

Ondanks diepe dalen - de rakettenbocht van de SP, het failliet van 'De Morgen', de Agusta-affaire en het ontslag van de Europese commissie - werd de eenvoudige boerenzoon uit Turnhout de machtigste man van Europa. Als EG-commissaris voor het Concurrentiebeleid tikte hij zeven jaar lang regeringen op de vingers en spelde hij de captains of industry van Microsoft, Boeing, Volkswagen, CocaCola enzovoort de les. Deze week verlaat hij definitief de politiek. In de coulissen van de macht haalt men opgelucht adem.

HUMO Toen de Europese Commissie in maart tot ontslag werd gedwongen, vond u dat verschrikkelijk onrechtvaardig. Hebt u de ontgoocheling al verwerkt?

Karel Van Miert « Ach, ik ben vooral dankbaar dat ik elf jaar EG-commissaris ben geweest, maar de manier waarop ik afscheid moet nemen, vind ik nog altijd onrechtvaardig. Het Comité van Wijzen dat de fraude in de commissie moest onderzoeken kwam tot de bevinding dat er eignelijk maar één commissaris buiten de schreef was gegaan, met name Mevr. Cresson, maar besloot haar rapport niettemin met het zinnetje: dat het moeilijk was in de commissie iemand te vinden die zijn verantwoordelijkheid nam. Dat is een foute veralgemening, want collega's hebben wél goed gewerkt. Maar de zogenaamde wijzen hebben niet eens de moeite genomen met hen, met mij of hun medewerkers te praten. Ik ben de eerste om toe te geven dat er her en der zaken verkeerd zijn gelopen, maar als de schrijver van het rapport achteraf toegeeft dat hij dat zinnetje alleen voor de journalisten heeft geschreven, voel ik mij gepakt, want dat heeft niets met wijsheid te maken, maar met onrechtvaardige veralgemening.»

HUMO Volgens het rapport van de wijzen bent u - toen u voor het personeelsbeleid verantwoordelijk was - veel te laks opgetreden in een fraudezaak in de toerismesector.

Van Miert « Daar ben ik nog altijd verschrikkelijk boos over, want dat verwijt houdt geen steek. De wijzen hebben zich alweer compleet vergist. Walter Van Gerven (een van de wijzen, kh.) heeft dat achteraf zelf toegegeven. Als ze de moeite hadden gedaan met mij te praten, had ik tenminste kunnen zeggen dat ze zich gewoon van periode vergisten en dat het ging om zaken van mijn voorganger. Trouwens, toen ik kort het personeelsbeleid onder mijn hoede had, maakte ik voortdurend ruzie met de vakbonden, omdat ik streng optrad tegen de mistoestanden. Ik heb zelf een paar tuchtonderzoeken heropend die zonder gevolg waren geklasseerd.»

HUMO Alle commissarissen wisten dat er op het kabinet van Edith Cresson gesjoemeld werd. Waarom hebben jullie nooit ingegrepen?

Van Miert « Het wat hier een algemeen bekend geheim dat ik omwille van haar praktijken met Edith Cresson compleet overhoop lag. En in december '98 ben ik voorzitter Santer gaan opzoeken om hem te zeggen: 'Jacques, er moet dringend iets gebeuren.' Ik heb hem voorgesteld Edith Cresson haar bevoegheden te ontnemen. Ik wist dat een meerderheid van de collega's helemaal daar achter stond. Maar Santer geloofde dat het Comité van Wijzen de uitweg zou vormen. Dat was een misrekening.»

HUMO Commissievoorzitter Romano Prodi wou Philippe Maystadt of Jean-Luc Dehaene als Belgisch EG-commissaris benoemen, maar hij moest vrede nemen met Philippe Busquin.

Van Miert « Tja, de nieuwe commissievoorzitter heeft het recht kandidaat-commissarissen af te wijzen, maar de lidstaten stellen nog altijd de kandidaten voor, en zij trekken zich van de rest niet veel aan. De meeste landen, waaronder België, Duitsland en Groot-Brittannië hebben Prodi gewoon geen keuze gelaten.

» Het is heel jammer dat Jean-Luc geen kans heeft gekregen commissaris te worden. Het was hem van harte gegund. Dat betekent niet dat men nu Philippe Busquin moet afbreken. Het is een vergissing hem te onderschatten. Wetenschap en onderzoek zijn misschien geen zware politieke portefeuilles, maar op economisch vlak betekenen ze wel iets.»

HUMO De voorbije jaren hebt u zich verschillende keren pessimistisch over de toekomst van de Unie getoond. Gaat het werkelijk zo slecht?

Van Miert « Ik heb gemengde gevoelens. De eenheidsmarkt blijft gelukkig groeien, want dat is de enige manier om ons op economisch vlak tegen de Amerikanen te verdedigen. Maar op buitenlandse vlak staan we nog altijd nergens. En Europa drijft op een motor die men gisteren heeft gebouwd. Ik hoop dat de commissie snel een nieuwe uitdaging vindt en de negatieve beeldvorming in de media en bij de publieke opinie kan omdraaien. Het zou een enorme vergissing zijn te denken dat de Unie zomaar zal blijven voortbestaan.»

Eigen land eerst

HUMO U bent de laatste Belg die een Europese topfunctie bekleedde. Is België in de toekomst tot een figurantenrol veroordeeld?

Van Miert « Ach, de Nederlanders zijn lange tijd evenmin aan de bak gekomen, maar met Wim Duisenberg (de voorzitter van de Europese Centrale Bank, kh.) hebben ze vorig jaar opnieuw een Europese topfunctie uit de brand gesleept. En als de Fransen hem niet hadden geblokkeerd was Wim Kok voorzitter van de commissie geworden. Trouwens, de grote landen zijn een stuk chauvinistischer geworden: ze bedienen eerst zichzelf. De kleinere landen gaan het steeds moeilijker krijgen. Alleen met uitstekende kandidaten maak je nu en dan nog een kans.»

HUMO 'De Standaard' schreef onlangs: 'Karel Van Miert schept er genoegen in de Belgische autoriteiten de les te spellen.'

Van Miert « Dat is bij haren getrokken. Kijk, ik zal u een actueel voorbeeld geven. Ik ben met de Belgische overheden zwaar in de clinch gegaan over het monopolie van Electrabel. Elke mens met een dosis gezond verstand besefte toch hoe dom het was dat de intercommunalen zich in sommige gevallen tot 2026 exclusief aan die elektriciteitsmaatschappij zouden binden. Overigens behoort de elektriciteit in België voor de gewone gebruiker tot de duurste van Europa. Gelukkig heb ik die exclusiviteit, ondanks veel weerstand, ook van de Belgische politiek, kunnen beperken tot 2006. Nu is er op initiatief van Steve Stevaert een discussie op gang gekomen om de sector sneller te liberaliseren. Ik sta daar volledig achter.

» Trouwens, de Duitsers, de Fransen, de Portugezen, de Nederlanders en al de anderen zeggen ook dat ik hen te streng aanpak. Maar niemand heeft ooit één echt concreet voorbeeld van discriminatie kunnen geven. Ik behandel iedereen op dezelfde manier.»

HUMO Uw SP-partijgenoot Johan Vande Lanotte vindt België belangrijker dan het buitenland. Bert Anciaux, Annemie Neyts en Frank Vandenbroucke verkiezen een nationale ministerportefeuille boven een Europees mandaat.

Van Miert (diepe zucht) « Met zo'n mentaliteit moet je niet verbaasd zijn dat België in Europa niets meer betekent. Iedereen zal wel zijn redenen hebben, maar hoe leg je dat in godsnaam aan de mensen uit? Ik kan dat niet, hé. Volgens mij verlies je daarmee elke geloofwaardigheid bij de bevolking.»

HUMO Volgens VLD-voorzitter Karel De Gucht moet de regering-Verhofstadt boeten voor de leugens die de regering-Dehaene in de dioxinecrisis aan de Europese commissie heeft verteld.

Van Miert « Tja, wie de commissie om de tuin probeert te leiden, betaalt daar de volgende keer een prijs voor. Als het vertrouwen weg is, kan je dat niet meteen herstellen, hé. Maar de regering-Verhofstadt is op de goede weg: de problemen worden tijdig gemeld en de regering speelt open kaart met Europa. Freddy Willockx heeft op een paar weken tijd heel wat goodwill gecreëerd en bewezen dat er met de paarsgroene regering wél op een open manier naar oplossingen kan worden gezocht.»

HUMO Wordt België niet te hard aangepakt? Voor de meeste landen zijn de strenge maatregelen in de dioxinecrisis toch gewoon een alibi om de eigen markt te beschermen.

Van Miert « Ach, dat doet iedereen. Maar als er aan de grenzen een Belgische vrachtwagen ten onrechte wordt tegengehouden, grijpt de commissie óók in.

» Neen, dat verwijt slaat nergens op. Integendeel, de commissie is juist heel redelijk. Vergeet niet dat de vorige regering zwaar heeft gefaald. Ze heeft de crisis niet tijdig gemeld; ze heeft wekenlang niet geweten waar de oorsprong van de besmetting lag; er kwamen voortdurend nieuwe besmettingshaarden bij; de methode om de crisis op te lossen, bleek niet te werken, en op de koop toe heeft men de zaak wekenlang geminimaliseerd. Tja, zo herstel je het vertrouwen natuurlijk niet. De enige manier om dat te doen, waren PCB-testen in alle stallen. En die verplichting hebben we dan ook zonder aarzelen opgelegd.»

HUMO Hebt u geen medelijden met de regering-Verhofstadt?

Van Miert « De Belgische regering moet af en toe wat voorzichtiger zijn. Als de minister van Landbouw beweert dat hij testen heeft die bewijzen dat ook in buitenlands vlees te veel PCB's zitten, dan moet hij dat hard kunnen maken. Anders werkt het contraproductief. Maar goed, het is een nieuwe ploeg met weinig ervaring, hé. Ik heb tegen mijn collega's gezegd dat ze daarvoor begrip moesten hebben. En wie mij goede argumenten geeft, kan altijd op mijn steun rekenen. Maar de regering-Dehaene stelde op een gegeven moment voor, de goede met verdachte melk te mengen en het probleem zo op te lossen. Sorry, maar zoiets verdedig ik als commissaris niet.»

Karel De Grote

HUMO U hebt als commissaris voor het concurrentiebeleid verschillende bijnamen gekregen: Karel De Grote, Il Sheriff, El Castigador (de bestraffer, kh.), de doodgraver van Forges de Clabecq, de onderkoning van Europa, Rambo, enzovoort. Welke naam geniet uw voorkeur?

Van Miert « Ach, die bijnamen amuseren mij. En ik heb liever dat men zoiets zegt dan dat men schrijft dat ik een zachte heelmeester ben die stinkende wonden maakt. En ik zuig dat ook niet uit mijn duim: ik zorg gewoon dat de Europese regels worden gerespecteerd. Ik zoek ook altijd eerst naar een oplossing samen met de betrokkenen. Maar goed, als dat niet lukt, moet je door de zure appel bijten.»

HUMO Vindt u het leuk om elke dag te moeten onderhandelen met bedrijfsleiders en politici keihard?

Van Miert « Je leert daarmee leven. In het begin was het moeilijk omdat dat niet in mijn natuur ligt, maar als je je job eerlijk en coherent wil doen, moet je soms keihard zijn. En je groeit daarin, hé. Ik heb deze job gekregen toen ik al meerdere jaren ervaring had; tien jaar geleden zou dat veel lastiger zijn geweest. Maar leuk is natuurlijk anders. Mijn huis is ten tijde van de problemen bij Forges de Clabecq maandenlang bewaakt omdat men de boel kort en klein wou slaan. Dat was voor mijn familie heel onaangenaam. De baas van Volkswagen is mij ooit komen afdreigen dat, als we zo streng bleven, hij met zijn fabriek in Saksen naar Oost-Europa zou uitwijken. Dat zijn bijzonder onprettige ervaringen.»

HUMO Hoe reageert u daarop?

Van Miert « Zulke dreigementen maken niet de minste indruk op mij. In die omstandigheden mag je gewoon niet toegeven. Als je gelooft in de rechtsstaat moet je je verantwoordelijkheid nemen. En je moet ervoor zorgen dat je dat op een consequente manier doet, want anders verlies je alle geloofwaardigheid en respect. Trouwens, ik heb de voorbije vijf jaar in de commissie niet één geval verloren. Dat zegt genoeg, hé.

» En het is niet omdat bedrijfsleiders of politici zo tekeer gaan dat de publieke opinie je niet steunt. In Finland heb ik de fusie verboden tussen de nummers één en drie van de distributiesector. De politieke heibel was enorm, maar tachtig procent van de bevolking vond het een goede beslissing.»

HUMO Wat doet u als Bill Clinton of de Duitse Kanselier Gerhard Schröder u persoonlijk onder druk zetten?

Van Miert (lachje) « Clinton belt altijd naar de commissievoorzitter. En als Schröder mij belt, zegt hij aan de telefoon altijd: 'Mein Lieber Karl'. Tja, dan weet ik meteen hoe laat het is en dan zeg ik: 'Ja, Gerhard, was gibt's nun wieder?' Als hij zijn zaak heeft verdedigd, leg ik hem rustig uit dat Duitsland altijd heeft geëist dat de Europese richtlijnen streng worden toegepast en dat ik voor hem moeilijk een uitzondering kan maken. (Lachje) Meestal begrijpt Gerhard dat wel. Trouwens, die telefoontjes zijn de laatste jaren sterk verminderd, omdat iedereen weet dat ze niets uithalen. Ik heb er niets tegen dat men mij belt of eens op bezoek komt. Ik zal mij altijd zo tegemoetkomend mogelijk opstellen, maar wel zonder een oog dicht te knijpen of de regels te verkrachten.»

HUMO Wie zijn de hardste onderhandelaars: politici of bedrijfsleiders?

Van Miert « Captains of industry vormen een apart ras. Een politicus kan minister worden omdat hij in de juiste provincie woont, maar een bedrijfsleider komt tegenwoordig niet meer toevallig aan de top. Ik zou niet graag in hun schoenen staan, want ze worden voortdurend op de huid gezeten. Ik krijg ze dagelijks over de vloer en je voelt meteen dat ze onder enorme druk staan. Ze zijn enorm gecrispeerd. Soms heb ik wel eens medelijden met de één of de ander, al verdienen ze stukken van mensen.

» Maar dat betekent niet dat politici doetjes zijn, hé. Ik heb ooit meegemaakt dat een Spaanse minister voor mijn neus zat te zweren dat hij Volkswagen geen financiële hulp had gegeven terwijl zijn woordvoerder een week eerder precies het tegendeel had beweerd. Toen ik hem daarmee confronteerde, was dat 'een stomme uitspraak van zijn woordvoerder'. Maar toen ik hem de tekst van zijn akkoord met Volkswagen vroeg, bleek dat onder het bedrijfsgeheim te vallen. Toch heeft hij het op tafel moeten leggen, en toen bleek wel degelijk dat men getracht had ons te bedotten. Ach, ze proberen ons wel eens vaker om de tuin te leiden. Dat zal misschien even lukken, maar het blijft nooit duren.»

HUMO Een paar jaar geleden zei u in een interview: 'De moeilijkste onderhandelaars komen uit de sportwereld.'

Van Miert « Bwaa... De bobo's hebben mij inderdaad met hun arrogantie verbaasd. Ze hebben lange tijd gedacht dat ze boven de wet stonden. Ze maakten en veranderden hun regels naar eigen goeddunken en als er een probleem was, klopten ze aan bij een bevriend minister die hun problemen regelde. (Lachje) Toen ik hen duidelijk maakte, dat ook zij zich aan de regels moesten houden, waren ze - om het zacht uit te drukken - heel verbaasd. Ik heb Uefa-voorzitter Lennart Johansson een keer in mijn kantoor ontvangen en hij zat mij echt aan te kijken met een air van: het kan toch wel niet waar zijn dat zo'n Europese commissaris de UEFA ter verantwoording roept. Zijn blik verraadde dat hij mij het liefst naar Siberië wilde sturen. In de zaak-Bosman dachten de Belgische voetbalbazen ook dat hun goede vriend Dehaene hun problemen wel zou oplossen. Maar die tijd is definitief voorbij.»

HUMO U behandelt jaarlijks honderden dossiers waar enorm veel geld is mee gemoeid. Is dat niet veel voor één man?

Van Miert « Twaalfhonderdvijftig dossiers zijn het per jaar. Alleen als je, zoals ik, kunt rekenen op toegewijde topmedewerkers lukt dat. Ik heb dan ook alles aan hen te danken. En voor de rest is er maar één oplossing: keihard werken. Ik ben nu met een fusie in de papierindustrie bezig. Ik ken die sector niet zo goed. Er is dus maar één oplossing: snel en grondig instuderen! En dat is niet rustig in de tuin een paar dossiers lezen, maar écht blokken, hé.

» Maar je hoort mij niet klagen. Ik leer graag nieuwe dingen en ik heb van mijn ouders twee belangrijke zaken geleerd: verantwoordelijkheidszin en hard werken. Ik kom uit een boerenfamilie. Ik was de oudste van negen kinderen en als mijn ouders de koeien gingen melken, moest ik op mijn broertjes en zusjes passen. En toen ik wat ouder was, heb ik van 's morgens tot 's avonds op de boerderij gewerkt. Dat is de basis van mijn carrière.

» En ik heb een uitstekende administratie en een kabinet dat niet politiek is samengesteld. Mijn kabinetschef is een Fransman. Ik heb hem verboden met mij over zijn politieke overtuigingen te praten. Ik weet niet eens of hij lid is van een partij. Met zulke mensen werk je echt professioneel en ook menselijk gezien in een aangename sfeer: zij leggen de dingen kant en klaar op mijn bord en beperken het risico op uitschuivers.»

HUMO Hoe vaak heeft men u getracht om te kopen?

Van Miert « Nooit. (Lachje) Maar dat is dan ook het enige dat men niét heeft geprobeerd. Ik ben gechanteerd en afgedreigd en ik weet dat er mensen zijn die geld hebben gekregen om mij met alle middelen in diskrediet te brengen. (Zucht) De druk op bedrijfsleiders is zo groot dat ze in hun middelen om een doel te bereiken steeds minder kieskeurig worden. Dat zal in de toekomst een groot probleem voor de Unie worden. Want we evolueren ook hier snel naar Amerikaanse toestanden.»

Aan tafel met Verhofstadt

HUMO Welke rol hebt u bij de laatste regeringsvorming gespeeld?

Van Miert « Geen enkele. Die fabel is ontstaan omdat een journalist Verhofstadt en mij vlak voor de verkiezingen samen in een restaurant heeft gezien. Kijk, ik heb altijd met een aantal Belgische politici goede contacten onderhouden: Jean-Luc Dehaene, Philippe Busquin, Louis Michel, e, Mark Eyskens, om er maar enkele te noemen, kwamen hier wel eens over de vloer. In het begin hoorde Verhofstadt daar niet bij. Er is nooit een persoonlijke vijandschap tussen ons geweest, maar ik vond zijn ideeën destijds te extreem. Geleidelijk aan is hij milder geworden. Hij verwachtte niet langer alle heil van de abstracte burger, en ik vond anderzijds dat de SP zich te veel met de vakbond en andere belangengroepen vereenzelvigde. We hebben daar een paar keer over gepraat en dat waren altijd heel prettige, pretentieloze en open contacten.»

HUMO Heeft Verhofstadt getracht u te overtuigen naar de Belgische politiek terug te keren?

Van Miert « Toen Herman De Croo nog VLD-voorzitter was, heeft hij mij dat verschillende keren gevraagd. Ik heb dat altijd geweigerd, en tijdens mijn laatste etentje met Guy hebben we daar zelfs niet meer over gepraat, omdat hij wist dat mijn beslissing onherroepelijk vast stond.»

HUMO Waarover hebt u dan wel gepraat?

Van Miert « Hij maakte onder meer zijn beklag over zijn slechte relaties met de SP. Hij vond het niet verstandig om, met het oog op de onzekere toekomst na de verkiezingen, op voet van oorlog te leven, en hij vroeg of ik daar iets aan kon doen. Omdat ik vond dat hij gelijk had, heb ik zijn boodschap overgemaakt.»

HUMO Toen u voorzitter was, haalde de SP bijna dertig procent van de stemmen. Hoe pijnlijk is het dat de partij nu onder de vijftien procent is gezakt?

Van Miert « Ik heb gelukkig iets meer afstand van de Belgische politiek genomen, maar anders zou ik daar kapot van zijn geweest. Ik begrijp heel goed dat Verhofstadt na de vorige verkiezingen zo ontgoocheld was dat hij ontslag heeft genomen. Ook Dehaene heeft de eer aan zich gehouden; chapeau. Maar wat bijzonder veel pijn deed, was dat het Vlaams Blok de SP voorbijgestoken is. En dat heeft niét alleen met de dioxinecrisis te maken.»

HUMO Wat is de voornaamste oorzaak van de nederlaag?

Van Miert « In de politiek moet men de belangen van de bevolking boven die van instellingen kunnen plaatsen. De SP heeft die keuze nooit voldoende duidelijk willen of kunnen maken. De partij bleef te zeer verbonden met het zogenaamde middenveld - de vakbonden, de ziekenfondsen, enzovoort. Ik zeg niet dat je het middenveld moet veronachtzamen, zeker niet, maar je moet het wel tot zijn juiste rol herleiden. Waarom heeft men zich al niet veel vroeger ingezet voor goedkopere elektriciteit en tégen de gevestigde belangen van Electrabel en de intercommunales?

» En als je een grote partij wil blijven, moet je voortdurend inspanningen doen om je basis te verbreden en jongeren aan te spreken. Als je dat niet voortdurend en consequent doet, betaal je vroeg of laat een zware prijs.»

HUMO U hebt een aanbod geweigerd om de Europese lijst van de SP te trekken. Had u de meubels niet kunnen redden?

Van Miert « Ach, ik weet dat het een brutale en ongepaste vergelijking is, maar toen ik de Europese lijst trok - weliswaar vijftien jaar geleden - haalden we geen 14 maar 28 procent van de stemmen. Maar het zou hoogmoedig en totaal onterecht zijn te beweren dat ik de nederlaag had kunnen vermijden. Ik had de schade ten hoogste een beetje kunnen beperken.

» Ik was wel verrast dat de SP-top mij nog een aanbod deed. Maar mijn besluit om de politieke arena te verlaten stond vast. Ik had ook het gevoel dat ik mij in Straatsburg na elf jaar actief commissariaat niet meer zo in mijn doen zou voelen. Kortom: de motivatie ontbrak.»

Agusta mon amour

HUMO Tijdens uw afscheidsspeech als SP-voorzitter zei u in 1989: 'Ik betreur het dat ik het opportunisme en het profitariaat niet heb kunnen uitroeien.' Voelde u de bui toen al hangen?

Van Miert « Tja, ik vrees dat het wel nooit helemaal zal lukken. Toen we in 1988 opnieuw in de regering stapten, heb ik tegen alle SP-ministers gezegd: 'Pas op, want de strontvliegen zullen weer op ons afkomen.' Maar ik kon mij toen in de verste verte niet voorstellen dat er zoiets als Agusta zou gebeuren. Zelf wilde ik opstappen als voorzitter, en ik had dat ook al midden '88 aangekondigd. Ik had elf jaar alles gegeven; ik was moe, en ik vond dat er sleet op mijn voorzitterschap kwam.»

HUMO Reclameman Patrick Janssens moet de nieuwe Karel Van Miert worden.

Van Miert « Ik heb hem vorige week op zijn verzoek voor de eerste keer in mijn leven ontmoet. Het is een zeer openhartig en positief gesprek geworden. Alleen wordt de term 'Van Miert-operatie' nogal lichtzinnig gebruikt. Ik was helemaal geen groentje toen ik voorzitter werd: ik zat al enkele jaren in het partijbestuur en was actief bij de Jongsocialisten. Het nieuwe was mijn jeugdige leeftijd, mijn katholieke afkomst en het feit dat ik geen parlementair mandaat bekleedde.

» Het is goed, en in de huidige toestand zelfs noodzakelijk, om nieuwe mensen binnen te halen. In dit geval is het ook een teken van bloedarmoede binnen de eigen partij. Maar ik ben al elf jaar weg als voorzitter, en ik heb nooit voor schoonmoeder willen spelen. De Agusta-affaire heeft me trouwens ver van de partij verwijderd. Ik blijf wel een overtuigd sociaal-democraat en ik ben ook SP-lid gebleven, maar alleen uit respect voor de vele militanten en sympathisanten die me destijds hebben geholpen om de SP er weer bovenop te krijgen.

» Ik hoop uiteraard dat Patrick Jansens - als hij door de leden verkozen wordt - een kentering teweeg kan brengen. Behalve frisse ideeën vind ik in hem ook menselijke warmte, en dat kan de SP best gebruiken. Maar hij staat voor een nog moeilijker opdracht dan ik destijds.»

HUMO Volgens Tobback heeft Agusta op persoonlijk vlak geen wonden geslagen en zijn jullie nog altijd goed bevriend met elkaar.

Van Miert (diepe zucht) « Ik heb jarenlang heel nauw met Louis samengewerkt, maar na Agusta is daar nog weinig van overgebleven. Het klopt dat Vandenbroucke, Tobback en ik na ons getuigenis voor het Hof van Cassatie nog samen iets zijn gaan drinken, maar... (zwijgt)»

HUMO In tegenstelling tot wat Louis Tobback beweert, was het absoluut niet gezellig?

Van Miert (lange stilte) « Daar wil ik niets over zeggen.»

HUMO Gewezen SP-parlementslid Lode Hancké zei onlangs in Humo:'Zolang de SP-top de waarheid over Agusta niet zegt, zal er rond Karel Van Miert altijd een sfeer van verdachtmaking blijven hangen.'

Van Miert « Ik kan alleen herhalen dat ik met Agusta niets, maar dan ook niets te maken had en dat ik door niemand van wat dan ook op de hoogte was gebracht. Ik vraag mij nog altijd af wat er precies is gebeurd. Ik zou het heel graag weten, want het blijft de meest pijnlijke ervaring uit mijn leven. Voor mij was geld krijgen van een wapenfabrikant het ergste wat de SP kon overkomen. Ik geloofde rotsvast dat zoiets onmogelijk was; ik had ook een strenge codex opgelegd die het totaal verbood. Ik heb dus alles gedaan om het te vermijden, en toch is het gebeurd. Dat was voor mij een verschrikkelijke nachtmerrie. Ik heb er maandenlang ziek van geweest.»

HUMO In 1995 hebt u tegen Tobback gezegd: 'Louis, kies voor de korte pijn en vertel de volledige waarheid.' Was hij op de hoogte van het bod van Agusta?

Van Miert « Toen het gerecht Luc Wallyn aanhield, heb ik inderdaad tegen Louis gezegd: 'De beste houding is: helpen de waarheid aan het licht te brengen.' Maar ik weet niet wat Tobback wel en niet wist, hé. Op de duur waren er zoveel onbeantwoorde vragen en tegenstrijdigheden dat ik het spoor bijster ben geraakt.»

HUMO U weet toch welke rol uw levensgezellin Carla Galle in de affaire heeft gespeeld.

Van Miert « Carla (Galle, nvdr) heeft absoluut niets met Agusta te maken. Dat is nog zo'n smeerlapperij. Er waren een paar rekeningen zoek in de boekhouding van '89, maar de meeste zijn nadien teruggevonden. Dat is alles.»

HUMO Was Agusta erger dan het failliet van 'De Morgen'?

Van Miert « Dat kan je niet vergelijken. Ik heb de krant opgericht, en ik heb alles gedaan om ze te redden. Ik ben zelfs met de pet in de hand gaan bedelen. En toen De Morgen desondanks failliet ging, schreef Paul Goossens dat ik de krant had vermoord. Dat was onterecht, onverdiend en oneerlijk. Paul heeft zich daar nadien meermaals voor verontschuldigd. Maar goed, het was een emotionele reactie. Toen de wonden waren geheeld, kon ik daar nog enig begrip voor opbrengen.

» Agusta was veel erger, want enkele mensen moeten weten wat er precies is gebeurd en wie voor wat verantwoordelijk is. Ze weten ook pertinent dat ik er in de verste verte niets mee te maken heb gehad, maar ze bleven zwijgen, en daardoor blijft een waas van onduidelijkheid hangen. Dat ligt nog altijd zwaar op mijn maag. Meer nog: het is een belangrijke reden waarom ik heb beslist de politiek definitief te verlaten.

» Voor het overige moet je wel compleet naïef zijn om te denken dat alleen de SP en de PS Agusta-geld hebben gekregen. En het blijft heel merkwaardig dat men elders niets heeft gevonden.»

HUMO In 2000 wordt u voorzitter van de Nederlandse universiteit Nijenrode. Wat gaat u daar doen?

Van Miert « Ik heb fantastische voorstellen gekregen, onder meer van Amerikaanse advocatenfirma's, maar daar kon en wilde ik om deontologische redenen niet op ingaan. Anderhalf jaar geleden kreeg ik een voorstel van Nijenrode en dat zag ik meteen zitten. Ik blijf in België wonen, maar het is de bedoeling dat ik in de week in Nijenrode ben en de dagelijkse leiding op mij neem. Men heeft mij ook aangetrokken om de internationale programma's uit te bouwen en de internationale contacten te versterken.»

HUMO Stoort het u niet dat men vooral van uw naam wil profiteren?

Van Miert « Zo zit de wereld in elkaar, hé. De naam Van Miert zal misschien tijdelijk wat extra aantrekkingskracht uitoefenen, maar als je niets in huis hebt, blijft dat natuurlijk niet lang duren. Hoe dan ook, ik heb altijd graag met studenten gewerkt. Het is iets dat mij uitstekend ligt.»

HUMO Uw moeder zei ooit in Humo: 'Zelfs als je zoals Karel aan de top staat, kan je niets veranderen.' Heeft ze gelijk gekregen?

Van Miert « Ik ben niet zo onbescheiden te zeggen dat ik hier elf jaar niets heb bereikt. Als Europa in de volgende eeuw nog een belangrijke rol wil spelen en het nationalisme onder controle wil houden, is een Europese unie de enige weg. Ik heb mij altijd vanuit die overtuiging voor Europa ingezet en ik heb het gevoel dat ik daartoe een bijdrage heb kunnen leveren.»

HUMO De voorbije jaren hebt u vele miljoenen verdiend. Moet u nog werken om in uw levensonderhoud te voorzien?

Van Miert « Neen, dat is strikt genomen niet nodig, maar ik wou in mijn professioneel leven nog één leuke uitdaging aangaan en dat is Nijenrode geworden. Ik ga ervan uit dat ik iets minder hard moet werken en wat meer tijd heb voor mijn vrienden en om te tuinieren. Het is altijd mijn droom geweest een echte boomgaard te hebben. Nu heb ik al een paar jaar ongeveer 250 fruitbomen, maar ik heb veel te weinig tijd om ze te onderhouden. (Lachje) Deze zomer hebben de vogels al mijn kersen opgegeten.»

HUMO Uw ouders waren boeren. Hebt u nooit spijt dat u geen boer gebleven bent?

Van Miert « Ik heb in mijn jeugd ook op de boerderij gewerkt, maar ik zag al vlug in dat een klein landbouwbedrijf geen toekomst had. Dat vond ik heel jammer: ik werkte heel graag op de boerderij en het was mijn jongensdroom mijn vader als boer op te volgen. Maar goed, als ik nu zie wat landbouwers allemaal meemaken, ben ik blij dat ik op tijd heb ingezien dat ik maar beter naar iets anders uitkeek.»

HUMO Tot slot, mijnheer Van Miert: keert u ooit nog naar de Belgische politiek terug?

Van Miert « Dat is absoluut niet mijn bedoeling. Ik heb het gevoel dat ik meer dan lang genoeg in de politiek gezeten heb. Ik heb ook vaak gezegd dat ik me niet aan een politiek mandaat zou vastklampen. En het valt mij helemaal niet zwaar woord te houden, wel integendeel. En er is een nieuwe generatie aangetreden waarvan ik de meeste mensen zelfs niet kén. Neen, ik zou aan een slechte remake van mijn carrière beginnen, en dat wil ik de Belgische politiek maar vooral mijzelf niet aandoen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234