null Beeld Arjan Gotink
Beeld Arjan Gotink

verslaving

Katja draagt enkelband die via zweet registreert of ze alcohol drinkt

De enkelband is voor Katja* een stok achter de deur, die helpt om de fles te laten staan. Zij is niet de enige met die ervaring. Een Nederlands proefproject rond de alcoholband verliep zo positief dat de regering de maatregel er nu landelijk wil invoeren.

Tactus Verslavingsreclassering uit Enschede volgt de discussie over de enkelband in Nederland met grote belangstelling. De band kan bij een deel van de dragers goed uitpakken, daarom wil de regering de maatregel ook landelijk invoeren. Maar het is ook een heel ingrijpend middel, zeggen critici, met een grote inbreuk op de privacy. Bij één op de drie leidt de enkelband tot veel lichamelijk ongemak. Tactus is een van de uitvoerders van de proef in Oost-Nederland. Ze heeft goede ervaringen opgedaan met de alcoholmeter. Hetzelfde geldt voor Katja, een 38-jarige alleenstaande moeder van vier kinderen.

Katja draagt de alcoholmeter met tussenpozen nu drie jaar. Ze noemt het haar waakhond. De denkbeeldige hulpverlener die haar voortdurend bij de les houdt. Geen moment van de dag is ze zonder. Ze slaapt ermee, gaat ermee onder de douche en ermee naar buiten. ‘Voor mij is de enkelband een voortdurende trigger. Het herinnert me er continu aan dat ik op het rechte pad moet blijven. Ik ben alcoholist en zal dat mijn hele leven blijven. De band helpt me om de duivel die in mij schuilt en mij aan de drank wil hebben, onder controle te houden.’

Katja is een opvallende verschijning in haar woonplaats. In eerste instantie gaat de aandacht ook niet uit naar de vierkante ‘doos’ aan haar onderbeen, maar naar haar lange blonde haar. Maar wie langer met haar omgaat, kan de enkelband nauwelijks missen. Eerst schaamde ze zich. ‘Je associeert zo’n doos toch snel met een geïnterneerde of iemand met een contactverbod. Met een crimineel dus, wat ik niet ben. Ik pas mijn kleding erop aan. Dit ding samen met een rokje of hakje ziet er niet uit. Daar houd ik rekening mee. Maar ik ga er ook geen wijde broeken om dragen. Skinny jeans passen bij me. De consequentie is dat de band goed zichtbaar is. Dat is dan maar zo, denk ik. Ik zie mensen wel kijken. Soms vraagt iemand ernaar. Dan draai ik er niet omheen. Ik ben alcoholist en dit kastje legt mijn eventuele drankgebruik vast.’

null Beeld Arjan Gotink
Beeld Arjan Gotink

Poging tot sabotage

Katja zet haar voet op tafel. Ze legt uit dat de 220 gram zware doos aan haar been de zender is. Ergens in haar huis staat een modem, de ontvanger. ‘Zie je dat aluminium plaatje met die gaatjes? Daarachter zit een pompje dat elk half uur transpiratielucht opzuigt. Sensoren meten de eventuele alcoholconcentratie en zetten dat om in een schatting over de tijd. Twee keer per dag stuurt de modem de data naar een server. Mijn toezichthouder bij de reclassering krijgt daar via een beveiligde verbinding grafieken van doorgestuurd.’

Technisch klinkt het logisch en volgens Ozlem Colak en haar collega Tony Rubino van Tactus Verslavingsreclassering in Enschede werkt het in de praktijk goed. Ook als de drager niet zichtbaar zweet, werkt het apparaat. Via zweetklieren en diffusie geeft de huid altijd damp af. Het is vergelijkbaar met de concentratie alcohol die iemand uitademt.

‘Je moet het zo zien dat de meter het alcoholgebruik continu meet. Het is geen momentopname. Als je de band doorknipt, dan hebben de sensoren van de band dat direct in de gaten. Hetzelfde gebeurt wanneer je je huis verlaat. Maar zodra zender en modem weer bij elkaar in de buurt komen, wordt de voorgeschiedenis geladen en volgt alsnog een totaalbeeld.’ Buiten zicht van de modem kun je dus alcohol drinken, maar dat is niet zonder consequenties.

Valt het systeem te saboteren? Nee, zeggen Rubino en Colak eensgezind. Beiden hebben ruime ervaring met pogingen tot sabotage. Ze kennen zogezegd de hele trukendoos. ‘Een voorbeeld? Een cliënt had kipfilet tussen zijn enkel en de alcoholmeter gestopt. Filet voelde aan als huid, dacht hij. Maar hij viel direct door de mand. De enkelband checkt namelijk ook de lichaamstemperatuur. Die kipfilet was veel te koud. Het kwam uit de koelkast. We maken ook regelmatig mee dat er een papiertje of een stukje stof tussen is gedaan. Ook dat werkt niet.’

 De alcoholmeter.
 Beeld Emiel Muijderman
De alcoholmeter.Beeld Emiel Muijderman

Dodelijk promillage

Omdat Tactus als het ware meekijkt met het drinkpatroon van haar cliënten, zien ze soms schrijnende situaties. Ze vertellen over een cliënt die een week lang pieken had boven de vier promille. ‘Het was een vreemde situatie. De dagelijkse score zat telkens op 4,6. Vanwege die herhaling vonden we dat vreemd. Dus belden we de leverancier. Die vertelde dat 4,6 de hoogst meetbare waarde was. Toen we de grafiek bestudeerden en de lijn daarin doortrokken, kwamen we nog hoger uit. Boven de vijf. Dat is echt heel extreem. Iemand is dus een week lang heel erg dronken. Als je weet dat drie tot vijf promille dodelijk kan zijn. Laat het tot je doordringen. Het ging om een man van nog geen dertig jaar.’

Ozlem Colak en Tony Rubino waren nauw betrokken bij de proef met de alcoholmeter in Oost-Nederland. 117 proefpersonen kregen in 2017 en 2018 de alcoholmeter maximaal 75 dagen om. Zij kozen er allemaal vrijwillig voor.

Van de 91 personen die in 2018 aan de proef meededen, namen er 42 deel aan een evaluatie. Vier van hen pleegden in de tijd dat ze de band droegen een delict. Van de cliënten uit de vergelijkingsgroep die in plaats van de alcoholmeter een urinecontrole ondergingen, kwamen er 38 in aanraking met de politie. Ook is gekeken hoe het de deelnemers verging nadat ze de enkelband niet meer droegen. Daaruit bleek dat van de groep die de enkelband had gedragen, zeven personen een delict pleegden. In de vergelijkingsgroep waren dat er 35.

Tony Rubino met de alcoholmeter. 
 Beeld Emiel Muijderman
Tony Rubino met de alcoholmeter.Beeld Emiel Muijderman

Veiliger

De evaluatie geeft dus aan dat de dragers van de enkelband minder vaak in aanraking kwamen met de politie dan de groep die urinecontroles onderging. Voor de Stichting Verslavingsreclassering GGZ is het duidelijk. ‘De alcoholmeter in combinatie met reclasseringstoezicht draagt bij aan een veiliger samenleving. De pilots laten zien dat dragers van een alcoholmeter significant minder delicten plegen’, aldus directeur Saskia Capello in een persbericht eerder dit jaar.

SVG wijst erop dat 26 tot 43 procent van het geweld in Nederland is gerelateerd aan alcohol. De maatschappelijke schade van misbruik wordt op 2,3 tot 4,2 miljard euro per jaar geraamd. De alcoholband is bedoeld voor personen die onder invloed een strafbaar feit hebben gepleegd. Vaak gaat het om geweld tijdens stappen, huiselijk geweld of voor rijden onder invloed.

Ozlem Colak: ‘De meter is een goed alternatief voor de reguliere controlemethoden zoals de urine- of blaastest. Die urinetest bijvoorbeeld wordt nu veel toegepast bij alcoholverboden. Twee of drie keer per week moet iemand daarvoor naar een afgesproken locatie. Maar omdat de tijden vooraf bekend zijn, is het mogelijk om daar omheen te drinken. Het is niet waterdicht.’

Dat met urinetesten te sjoemelen valt, wordt bevestigd door Katja. ‘Als je twee testen in de week hebt en je drinkt de dagen voor de testen heel veel water, val je niet door de mand. Je kunt die ene dag in de week die overblijft, wel gewoon drinken.’ Katja stond onder reclasseringstoezicht toen ze de enkelband in december 2019 voor de eerste keer kreeg aangemeten. ‘Ik koos er zelf voor. Dat had meer te maken met de Jeugdbescherming dan met de reclassering. Mijn twee oudste kinderen waren toen onder de hoede van hun vaders. Met beiden woonde ik niet meer samen. Ik wilde mijn kinderen vaker en onder andere omstandigheden zien dan onder toezicht in zo’n kamer met van die speelgoedkeukentjes.’

De alcoholmeter. Beeld Emiel Muijderman
De alcoholmeter.Beeld Emiel Muijderman

Verdrietige conclusie

‘Maar dat kon alleen met waterdicht bewijs dat ik droog stond. Daarom heb ik zelf de alcoholmeter voorgesteld. Die is betrouwbaarder dan de urinetesten. Met de meter gingen ze akkoord. Ik had het zo geregeld dat de reclassering toezicht hield. Als ik in de fout ging, zou mijn toezichthouder dat doorgeven aan de jeugdzorginstantie.’

Het ging meer dan een half jaar goed. Tot de band in juli 2020 af mocht en Katja een terugval kreeg. ‘Gelukkig liep het met een sisser af. De omgang met mijn jongste zoon kon gehandhaafd blijven. Ik besloot om de enkelband in augustus weer om te doen. Tot januari van dit jaar. Inmiddels had ik in 2019 weer een man leren kennen. Ik raakte zwanger en in april is de tweeling geboren. Helaas is het halverwege mei weer een keer mis gegaan.’

Sinds 19 mei heeft Katja de alcoholmeter weer om. Als ze de balans opmaakt van haar leven, leidt dat tot de verdrietige conclusie dat ze op diverse momenten in haar leven andere keuzes had willen maken. Ze heeft nu vier kinderen van verschillende vaders. Katja had een problematische jeugd. Waardoor ze nu lijdt aan een complex posttraumatisch stresssyndroom.

Onschuldig begonnen

‘Ik heb veel verschillende banen in de zorg gehad. Het laatst werkte ik als psychiatrisch verpleegkundige. In 2015 maakte ik een lastige periode door. Ik was alleenstaande moeder en dat is niet makkelijk. Toen is het drinken heel onschuldig begonnen met een glaasje om beter te kunnen slapen. Lang ging dat goed. Maar onder invloed van persoonlijke problemen is het overgegaan in bingedrinken. Ik kan maanden geen druppel drinken, maar dan ineens volledig los gaan. Hoe dan? Vier of vijf flessen wijn op een dag. En dan meerdere dagen achter elkaar. Ik besef nu dat het mentale, obsessieve waanzin is. Maar als verslaafde sluit je een pact met de duivel, die je influistert dat je het leven beter aankunt als je jezelf verdooft. Het is een quick fix.’

‘Maar de oorzaak van je problemen omzeil je. Ook de alcoholmeter is natuurlijk geen oplossing. Dat is een illusie. Maar de band werkt wel, omdat het een stok achter de deur is. In de periodes dat ik ’m draag, kan ik op wilskracht de fles laten staan. Daarom is het ook een goed instrument, maar altijd in combinatie met een behandeling. Herstel zit ’m niet in de alcohol-enkelband, maar in honderd procent overgave. Je moet vanuit jezelf je verslaving erkennen en openstaan voor behandeling.’

Katja. Beeld Arjan Gotink
Katja.Beeld Arjan Gotink

Verplichten?

Er zitten wel nog haken en ogen aan het systeem. Uit onderzoek blijkt namelijk dat de meter ook alcohol kan detecteren, terwijl er sprake is van het gebruik van lijm of ammoniakdampen. Daarnaast hebben de rechters een opmerking over het draagcomfort. Een op de drie dragers heeft heel veel last van de band. Meer dan de helft van de dragers kampt met blauwe plekken, een geïrriteerde huid en schaafplekken.

Als het aan ervaringsdeskundige Katja ligt, krijgen rechters in het hele land de mogelijkheid om de enkelband verplicht op te leggen. Maar wel in combinatie met een behandeling van de verslaving. ‘Dat van die blauwe plekken herken ik wel. Daar had ik eerst ook last van. Maar wat is zwaarwegender: dat lichamelijke ongemak of de veiligheid van de samenleving en kinderen? Het eerste weegt niet tegen het laatste op en daarom zie ik geen enkel bezwaar om de enkelband zo snel mogelijk landelijk in te voeren.’

Ozlem Colak en Tony Rubino van Tactus Verslavingsreclassering zijn terughoudender. Ze vinden de alcoholmeter een prima instrument, maar volgens hen werkt het minder goed als iemand de maatregel verplicht krijgt opgelegd. ‘Je kunt de band niet aanleggen bij iemand die zich fysiek verzet. Iemand loopt hier weg en knipt buiten de band door. Dat is vrij eenvoudig. Wij zien de meter als een heel goed middel, maar de cliënt moet er zelf de noodzaak van in zien. Dan werkt het vaak heel goed. Wij hebben dat zo vaak gehoord. De band herinnert de cliënt er voortdurend aan dat hij op de rechte pad moet blijven.’

‘Wij kennen een cliënt die zijn leven lang niet meer van de band af wilde. Hij was betrokken bij een ernstig geweldsincident. De man flipte zo erg, dat zes agenten bovenop hem zaten om hem enigszins tot rede te brengen. Dat maakte zo’n indruk. Hij wilde het nooit meer meemaken.’

*Om Katja’s privacy te beschermen zijn haar achternaam en woonplaats niet vermeld.

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234