De Amerikaanse vrouwenvoetbalploeg knielt tijdens het volkslied, 5 juni 2021 Beeld Getty Images
De Amerikaanse vrouwenvoetbalploeg knielt tijdens het volkslied, 5 juni 2021Beeld Getty Images

Olympische Spelen

Knielen tijdens het volkslied? Black Lives Matter? Dan riskeer je op de Olympische Spelen een uitsluiting

Grote sporters spreken zich uit tegen onrecht in de wereld. Maar olympisch Tokio is daar niet het decor voor, meent het IOC, dat de oude regels handhaaft. Maar laat iedereen zich daardoor beteugelen? ‘Een statement heeft alleen maar meer waarde als je zelf ook iets te verliezen hebt.’

Wat gebeurt er straks als de Amerikaanse activiste Megan Rapinoe voorafgaand aan de olympische voetbalfinale in Tokio knielt tijdens haar volkslied? Wat als atletieksensatie Noah Lyles voor een van zijn starts zijn vuist ingepakt in een zwarte handschoen in de lucht steekt, zoals de sprinter deed bij de Amerikaanse trials? Officieel mag het niet. Volgens de regels van het Internationaal Olympisch Comité (IOC) staan er zware sancties op, tot uitsluiting aan toe.

Prachtig, die bevlogenheid van atleten voor zaken als Black Lives Matter, inclusie en gelijkheid, maar in Japan even niet, zo heeft het IOC bepaald. In elk geval niet binnen het olympisch decor. Vriendschap en respect zijn olympische kernwaarden, maar heb je op dat gebied een boodschap, dan creëer je zelf maar een podium in de mixed zone, via social media of op een persconferentie. Na stevige kritiek heeft het IOC de mogelijkheden voor atleten om hun mening te uiten voorzichtig verruimd, zo is het voor het eerst toegestaan om bijvoorbeeld bij het betreden van het veld of bij de introductie van een atleet of team een gebaar te maken. Dat alles moet echter in lijn zijn met ‘de olympische beginselen’, niet gericht tegen mensen, landen en organisaties en het mag al zeker niet een volkslied of olympisch protocol (geen vlag, of spandoek) verstoren. Kortom: elke vorm van protest óp het olympische veld en podium blijft strikt verboden. Netjes afgekaart in de veelbesproken Rule 50, die neutraliteit waarborgt en verdeeldheid voorkomt onder atleten.

Waar tal van sportieve grootmachten als de Engelse voetbalbond FA, de Amerikaanse basketbalkoepel NBA en de Formule 1 juist steeds meer openstaan voor alle vormen van meningsuiting, wil het IOC nauwelijks versoepelen. ‘Het heeft voor het IOC iets heiligs. Deze regels zijn ingevoerd in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw, toen atleten zich begonnen te roeren. En dat hebben ze nooit los willen laten’, weet historicus Paul Reef.

Reef deed promotieonderzoek naar protesten bij Olympische Spelen en snapt de IOC-houding tegen alle vormen van protest wel. ‘Het is uit angst dat er eventueel een actie plaatsvindt die niet meer te censureren valt, met alle gevolgen van dien.’

Een Black Lives Matter-shirt van een atleet van naam zien de hoge heren wellicht door de vingers, vermoedt Reef. ‘Ze zijn vooral bang dat een sporter iets politieks roept, bijvoorbeeld dat Japan deze Spelen niet had moeten organiseren. Of dat hij aandacht vraagt voor de positie van de Oeigoeren in China. Dat kan gevolgen hebben voor sponsors, organiserende landen en bonden, als je die sluis tussen sport en politiek opentrekt.’

Het IOC communiceert gretig dat het merendeel van de atleten vrede heeft met de ban. Een jaar geleden zei zo’n 70 procent van de ondervraagde sporters de Spelen geen geschikte plaats te vinden voor protesten. ‘Maar zo’n uitkomst is helemaal niet zo gek, want een statement laat zich niet regisseren door een stemming’, stelt Mark Tuitert, zelf olympisch schaatskampioen in 2010. ‘Een actie moet helemaal uit jezelf komen en echt niet alle sporters willen zich uitspreken, dat is een misvatting.’

Het gaat juist om die ene atleet met een krachtige boodschap. De Tommie Smith of John Carlos van 2021, de Amerikaanse sprinters die in 1968 met hun vuisten omhoog op het podium stonden in Mexico. Of een moderne versie van Peter O’Connor, de Ierse atleet die in 1906 bij de zogeheten ‘tussenliggende’ Spelen in Athene tot zijn eigen afgrijzen als Brit moest uitkomen en bij de ceremonie in de vlaggenmast klom om de Union Jack demonstratief om te wisselen voor het Ierse groen. Tuitert: ‘Atleten die écht iets vinden, die laten zich niet beteugelen door eventuele consequenties. Een statement heeft alleen maar meer waarde als je zelf ook iets te verliezen hebt.’ Wat die consequenties zullen zijn? ‘Als het een grote sporter met een mooi statement is, gaan ze echt het goud niet afpakken. Dat durft het IOC niet aan’, vermoedt Tuitert.

Atletenmanager Jos Hermens kan er kwaad om worden. Blijven roepen dat sport en politiek twee gescheiden dingen zijn, noemt Hermens - die zich terugtrok van de Spelen in 1972 na de terroristische aanslag op een deel van de Israëlische ploeg - steevast ‘onzin’. ‘De hele wereld is politiek, daar ontkom je niet aan. Zeker bij wat er nu allemaal gebeurt in de wereld. De mens moet zich altijd kunnen uitspreken. Bij andere sporten kan dat wel en op de Spelen niet. Dat geeft de bekrompenheid van het IOC aan. Een achterhaalde organisatie, totaal niet van deze tijd’, aldus Hermens, die net als Tuitert hoopt op een actie van een moedige atleet. ‘Als je als atleet echt ergens voor staat, neem je alle risico’s voor lief. We zitten in een maatschappij waar we keuzes moeten maken: gaan we voor openheid of blijven we zwichten voor druk?’

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234