Koningin Fabiola is overleden

Vandaag is koningin Fabiola op 86-jarige leeftijd overleden. De moeder van de natie was ze al een poos niet meer (we hebben nog twee andere koninginnen), en sinds de perikelen rond haar privé-stichting ook al lang niet meer 'the queen of hearts'. Maar ze was wel uniek: katholiek en excentriek tegelijk. En ze heeft met Boudewijn een onuitwisbare stempel op dit land gedrukt. Voluit heette ze donna Fabiola Fernanda Maria Maria de las Victorias Antonia Adelaide de Mora y Aragon, maar wij Belgen mochten gewoon Fabiola zeggen. Dit is het tweedelige portret van Fabiola dat zes jaar geleden, naar aanleiding van haar tachtigste verjaardag, in Humo verscheen.

(Verschenen in Humo 3536 op 10 juni 2008)


Intimi over de koningin-weduwe

Tachtig wordt Dona Fabiola de Mora y Aragón morgen. Maar wie dat wil vieren, zal het zonder haar moeten doen: de koningin-weduwe heeft een reisje naar het buitenland geboekt, en sowieso verkiest ze gewijde stilte boven luidruchtig feestgedruis. Tenminste, dat is haar imago: de mystica van Laken. De intimi met wie Humo sprak, borstelen een levendiger portret: een vrouw die tien boeken tegelijk leest, drieduizend ideeën per dag heeft en topwetenschappers zonder mededogen doormidden vraagt. Fabiolala, deel één: ‘Ze heeft Boudewijn uit zijn eenzaamheid gehaald.’

Ultramontaans, diepreligieus en aartsconservatief: dat is het beeld dat de buitenwacht van Fabiola heeft. Luc Tayart de Borms – afgevaardigd bestuurder van de Koning Boudewijnstichting en zelf vrijzinnig – erkent het imagoprobleem.

Luc Tayart de Borms «Dat is grotendeels het gevolg van een boek dat grootmaarschalk Herman Liebaers ooit heeft geschreven. Liebaers verafgoodde Boudewijn: in zijn ogen kon de koning niks verkeerd doen. Dus toen hij het wetsvoorstel voor de legalisering van abortus weigerde te ondertekenen, moest daar volgens Liebaers een kwade genius achterzitten. En hij kwam uit bij Opus Dei, waarvan Fabiola zogezegd lid was. Nu is Fabiola gelovig, heel gelovig zelfs, maar lid van Opus Dei? Zijzelf zegt van niet. In haar grote Spaanse familie heb je leden van Opus Dei, maar net zo goed republikeinen.

»In de abortuskwestie is Boudewijn niet over één nacht ijs gegaan. Voor hij besliste het wetsvoorstel niet te tekenen – en dat was een fout van hem – heeft hij een dag lang samen gezeten met Simone Veil, de Franse politica die de eerste abortuswet in Europa heeft laten stemmen. Dat getuigt toch van enige openheid? Hetzelfde geldt voor Fabiola, wat men ook moge beweren: ze hééft een sterke geloofsovertuiging, maar ze is niet fanatiek of intolerant. Ze is enthousiast. Berg je maar als ze vragen begint te stellen: álles wil ze weten. Ze volgt de wetenschappelijke evolutie op de voet, net als Boudewijn vroeger. En ze is ook bijzonder empathisch. Toen aids nog volop als een duistere besmettelijke ziekte uit de schemerzone gold, kuste zij voor het oog van de camera al aidspatiënten.»

Benoît Cardon de Lichtbuer bevestigt het ongebreidelde enthousiasme van de koningin. Tien jaar lang, van ’79 tot ’89, was hij haar secretaris. ‘Timing was onmogelijk met haar: altijd en overal eindigden we uren te laat. Toen we weer eens later dan gepland terug op het paleis verschenen, gaf de koning daarover een opmerking. ‘Sire,’ zei ik, ‘uw vrouw stelt zoveel vragen, en ze praat met iedereen.’’

Benoît Cardon de Lichtbuer «Het was ondoenbaar, maar we hebben véél gelachen: de koningin heeft een groot gevoel voor humor. En u zou eens bij haar thuis moeten komen: de vloer is bezaaid met stapels boeken – literatuur, geschiedenis, religie, Spanje, alles leest ze door elkaar. Meestal is ze in tien boeken tegelijk bezig.»

Tayart «Ik herinner me een tentoonstelling in het psychiatrisch centrum Dr. Guislain in Gent. Iedereen was zenuwachtig omdat er enkele tekeningen van Félicien Rops hingen en hier en daar een blote penis te zien was. Maar de koningin lachte om al die opwinding. En in plaats van om acht uur stonden we pas om tíén uur weer buiten.»

Cardon «Als het om public relations gaat, is ze onovertroffen. Ze kan het uit zichzelf, met mensen spreken. En vooral: ze laten spreken. Want dat appreciëren mensen het meest: als je naar hen luistert. Fabiola heeft een natuurlijk contact met Belgen van alle rangen en standen, jong en oud, Vlamingen en Walen. Voor elk bezoek wist ik: ‘Het zal lukken vandaag.’ Ze kón het, zonder dat ze ervoor was opgeleid. Maar als ze terug op het paleis kwam, zette ze alles van zich af. Dan werd ze weer ‘de vrouw van Boudewijn’.»


De nosejob

Fabiola is afkomstig uit de Spaanse bloedadel, wordt gezegd, maar dat klopt niet helemaal. ‘De familie van haar vader was géén oude adel,’ aldus onze informant. ‘De Mora’s hadden fortuin gemaakt en een respectabele positie in de Spaanse samenleving verworven, en daardoor waren ze in de negentiende eeuw in de adelstand verheven. Van haar moederskant waren ze al langer van adel.’

Informant 1 «Fabiola komt uit een familie van franquisten. Geen militanten, maar toch fellow travellers, zoals dat heet. Boudewijn was wel degelijk een democraat, maar toch koesterde hij een zekere bewondering voor Franco. Als ik me niet vergis, wilde hij zelfs nog naar diens begrafenis, maar daar heeft de regering toen een stokje voor gestoken: het gaf geen pas een dictator bij zijn dood te eren. Maar bij leven heeft Franco het koningspaar geregeld ontmoet als ze in Spanje waren. Boudewijn en Fabiola hadden géén ethische bezwaren tegen de Spaanse sterke man.

»Franco en de familie van Fabiola waren close. Na de burgeroorlog hebben ze ongestoord hun leven kunnen voortzetten: dat zegt genoeg. Ze waren ook goed bevriend met de oude koningin van Spanje, Victoria van Battenberg – de ex van Alfonso XIII, die in 1931 onder druk van links het land had moeten verlaten.»

‘En toch was Fabiola geen doorsneemeisje van de Spaanse adel,’ zegt Claude de Valkeneer, dertig jaar lang in dienst van het paleis, het merendeel als woordvoerder. ‘Ze had lef. Ze liet haar niet zo elegante neus verbouwen, wat in die tijd hoogst ongebruikelijk was. En: ze werkte deeltijds als verpleegster in een Madrileens ziekenhuis – ze dééd iets.’

Claude de Valkeneer «Ik herinner me de eerste keer dat ik haar zag, op het koninklijk domein van Ciergnon, waar ze officieel zou worden voorgesteld als de verloofde van koning Boudewijn. Ik ging haar halen. ‘Meneer,’ zei ze, ‘u bent ongeveer de eerste Belg die ik ontmoet, maar weet u: ik word misschien uw koningin!’ Daar moesten we allebei hartelijk om lachen. Ze droeg een truitje, een jurk, geen tralala – dát was Fabiola. Ze pakte je in met haar spontane charme. En dat heeft ze later met de héle Belgische bevolking gedaan.»

Informant 1 «Ze komt uit een familie die wars is van de luxe van de nouveaux riches. Ze hadden veel personeel en een ruim bemeten huis, maar in de kamers was geen warm water, als u begrijpt wat ik bedoel. En elke ochtend stonden ze vroeg op, om naar de mis te gaan. Dat is Fabiola in Laken blijven doen, en op haar buitenlandse reizen ook.»

De Valkeneer «Zelfs in Patagonië ging ze elke ochtend voor dag en dauw naar de mis.»

Informant 1 «Overal waar ze kwamen stond een priester klaar, meestal een Belg: een franciscaan of een scheutist of zo. De koning en de koningin hadden elk hun kussentje bij zich, dat ze op de grond legden om op hun knieën te kunnen bidden. Zo volgden ze de mis, met twee dienaressen achter zich, die hen met hun mantilla’s een beetje koelte toewuifden.»


Lees het vervolg »
Koningin Fabiola overleden: intimi over de koningin-weduwe

Karel en de Wit-Rus

Het geloof had hen bij elkaar gebracht: hun verloving is door de Kerk gearrangeerd. Fabiola was geen meisje dat veel mannenharten sneller deed slaan. Op haar tweeëndertigste had ze één huwelijksaanzoek gekregen. En zonder nadenken afgeslagen: de kandidaat, een rijke zakenman, was te los in de omgang. Maar opeens kreeg ze het bezoek van de Ierse zuster Veronica O’Brien – naar Spanje gestuurd door kardinaal Suenens – die liet weten dat de koning der Belgen naar haar hand dong. Dat was wel even schrikken. Fabiola, twee jaar ouder dan Boudewijn, dacht al aan een intrede in het klooster. ‘Volgens mij,’ zegt De Valkeneer, ‘verwachtte ze niet meer dat ze nog ooit een man zou vinden. Dan is het klooster, voor iemand die zo diepgelovig is, een aanlokkelijk vooruitzicht.’

In het hoofd van koning Boudewijn speelden soortgelijke gedachten. ‘Hij heeft er ook aan gedacht in het klooster te gaan,’ zegt informant 1, ‘maar niet omdat hij geen vrouw vond. Ik betwijfel of hij wel zin had om een vrouw te vinden.’

Informant 1 «Hij heeft, als jonge vorst, een hele serie vrouwen ontmoet. Isabelle van Frankrijk, prinsessen van Liechtenstein, van Beieren, van Habsburg – il y en avaient beaucoup qui défilaient, maar het interesseerde hem niet.

»Hij was, in het diepst van zichzelf, religieus. Maar het klooster was uitgesloten, want er moest een troonopvolger komen. Zijn broer prins Albert was jonger dan hij, zijn oom prins Karel (van 1944 tot 1951 regent, red.) was out, en zijn vader Leopold III wilde niet meer. Als Boudewijn in het klooster zou gaan, betekende dat het einde van de monarchie. Hij heeft daarover kardinaal Suenens geconsulteerd. Die lag hem wel: mager, rigoureus, een beetje ascetisch.»

De Valkeneer «Suenens was naar het hof gekomen om prinses Josephine-Charlotte, de zus van Boudewijn en Albert, psychisch bij te staan. Maar hij heeft zo snel hij kon beslag gelegd op de ziel van Boudewijn. Daar was het hem om te doen. Nee, ik ben geen vriend van Suenens. En Leopold III ook niet. Die haatte de kardinaal, hij ontweek hem systematisch. Hij heeft later zelfs geëist dat Suenens niet zou voorgaan op zijn begrafenis.»

Maar we hadden het over de gearrangeerde verloving. De Valkeneer sluit zich aan bij informant 1: waarschijnlijk wílde Boudewijn geen vrouw vinden. Of, nog explicieter: ‘Ik denk niet dat hij zich aangetrokken voelde door vrouwen.’

HUMO Was Boudewijn homoseksueel?

Informant 1 «De auteur Roger Peyrefitte heeft dat ooit geschreven, maar ik geloof het niet. Hij was niet bijzonder geporteerd voor seks, in tegenstelling tot zijn broer. Maar dat maakt van hem nog geen homoseksueel.»

HUMO ‘Niet geporteerd voor seks’: dat klinkt als een eufemisme.

Informant 1 «Hij was in elk geval niet impotent – Fabiola heeft later miskramen gehad. Alleen, hij was niet het type dat een mooi meisje achternaliep.

»Homoseksualiteit is vaak erfelijk, en bij de Coburgs komt het niet voor. Behalve bij prins Karel: die was meer voor de vrouwen, maar hij heeft zeker ook met mannen gevrijd. Naar het schijnt had hij een verhouding met zijn secretaris Goffinet

Een anonieme bron aan het hof «Hij is ook een keer betrapt met een ingeweken Wit-Rus. Daar is een politierapport over opgemaakt, dat even snel weer is verdwenen.»

HUMO Heeft Boudewijn níét voor het klooster gekozen omdat hij meende dat hij een goddelijke opdracht te vervullen had?

Informant 1 «Hij was vóór alles een plichtsbewust man. Ook al zou hij zich diep in zijn hart beter hebben gevoeld achter dikke kloostermuren, dan nog was er die dwingende koninklijke kwestie: hij moest regeren om de monarchie te redden.

»Na zijn troonsbestijging ging de voltallige koninklijke familie ervan uit dat hij na een jaar of drie wel weer plaats zou maken voor Leopold (Boudewijn was koning geworden nadat een volksraadpleging in maart 1950 had uitgewezen dat Leopold III niet langer aanvaardbaar was als staatshoofd, red.). Zo sprak Boudewijn ook met zijn vader: ‘Als u weer koning bent, dan...’ Maar na verloop van tijd bleek een terugkeer onmogelijk: dat hebben politici als Spaak en Van Acker Boudewijn meermaals duidelijk gemaakt.

»Hij was toen ook pas twintig: misschien hééft hij gedacht dat het koningschap maar een opdracht voor enkele jaren was. ‘Ik doe het een jaar of drie, en dan ga ik in het klooster.’ Wat ik zeker weet, is dat Leopold en vooral Lilian (diens tweede echtgenote, red.) ervan overtuigd waren dat ze opnieuw zouden regeren. Die droom zijn ze blijven koesteren tot halfweg de jaren vijftig.

»Boudewijn was verscheurd. Hij voelde zich de bezetter van de troon die zijn vader toekwam – zijn vader, van wie hij hield. De koningskwestie lag vader én zoon zwaar op de maag.»

HUMO Wist hij ook dat hij, door met Fabiola te trouwen, zijn stiefmoeder Lilian van zich zou vervreemden, en daardoor ook zijn vader?

Informant 1 «Hij wist ongetwijfeld: ‘De dag dat ik trouw en kinderen krijg, is het afgelopen voor mijn vader.’ Dat hij pas in ’60 is getrouwd, tien jaar na zijn troonsbestijging, heeft daarmee te maken.»


Verliefd stel

Het huwelijk tussen Boudewijn en Fabiola was ontegensprekelijk een mariage de raison. Maar na verloop van tijd was er even ontegensprekelijk liefde in het spel, daar zijn alle waarnemers het over eens. Alleen vullen ze het begrip ‘liefde’ allemaal anders in.

‘Op het eind,’ zegt Cardon, ‘waren ze net een verliefd jong stel: le grand amour, na drieëndertig jaar huwelijk. Niet te geloven.’

‘Sensualiteit is niet altijd de beste basis voor een goed huwelijk,’ zegt De Valkeneer. ‘Boudewijn was geen lichamelijk mens, daarvoor had hij vermoedelijk te veel tegenslag gehad. En Fabiola was ook niet buitenmatig sensueel, al droeg ze prachtige avondtoiletten. Magnifiek! Maar ze deelden dezelfde hooggestemde opvatting over plicht: zij moesten de mensheid dienen. En: ze geloofden hetzelfde. Als je dat gemeenschappelijk hebt – wil en geloof – kun je ver komen in het leven. Groot enthousiasme lijkt heel erg op liefde, kijk maar naar een voetballer die net gescoord heeft. Boudewijn en Fabiola leefden niet voor zichzelf.’

‘Er was een grote tederheid tussen hen,’ zegt informant 1. ‘Dat zag je aan hun lichaamstaal, hoe ze met elkaar omgingen ook. Ce n’était pas du tout un mariage froid. Niet dat het alle dagen seks was, dat nu ook weer niet. Helemaal niet, zelfs.’

Informant 1 «In de liefde komt alles samen: plicht, religie, het bewustzijn van wie jij bent en wie de ander is – in het beste geval: een betrouwbare partner met wie je de grote oversteek van het leven durft te wagen. Het is heel katholiek, hè: de ander blind vertrouwen. ‘Ik lever me aan je over, ik vertrouw je tot het graf.’ En dat werd, na verloop van tijd, een vorm van liefde.

»Boudewijn en Fabiola waren niet het soort koppel waar je besmuikt om lacht. Nee: het was een mooi stel. Maar ze waren een beetje Shakespeariaans, Corneillaans – er was tragiek mee gemoeid. Het hele leven van de koning was een tragedie. Fabiola heeft hem uit zijn eenzaamheid gehaald. Altijd was hij gespannen, maar opeens had hij een kameraad. Ze vormden een team. Een goed team. Hij heeft veel aan haar gehad.»

HUMO Ook omdat hij, volgens insiders, na de vroege dood van zijn moeder aan verlatingsangst leed?

Informant 1 «Angstig was hij zeker, dat zie je in zijn persoonlijke schriftjes, waaruit Suenens voor zijn boek heeft geciteerd. Daar bidt hij tot zijn overleden moeder Astrid: ‘Mama, help me mijn redevoering in het Duits tot een goed einde te brengen.’ Onvergeeflijk van Suenens om dat naar buiten te brengen, alsof de koning een kind is. Misschien was Boudewijn wel een beetje kinds – het gemis van een moeder heeft hem getekend. En misschien heeft hij in Fabiola een substituut voor zijn moeder gevonden, was dat ook de kern van hun liefde en niet hun camaraderie. Soit, ik ben dokter Freud niet.»

HUMO Wist Boudewijn toen hij trouwde dat Fabiola naar alle waarschijnlijkheid onvruchtbaar was?

Informant 1 «Ik ken het verhaal van de brief waarin dat zou hebben gestaan – een brief die Lilian aan Boudewijn zou hebben laten zien. Hebt u die brief gezien? Ik niet. Ik geloof dat verhaal niet.»

De Valkeneer «Ik weet één ding. Toen ze trouwden, gaf de moeder van Fabiola te kennen dat haar dochter nog nooit haar regels had gehad, en dat het dus niet uitgesloten was dat ze geen kinderen zou unnen krijgen. Kardinaal Suenens was niet verontrust: ‘Dieu y pourvoira.’ God zal daar zorg voor dragen – dat was zijn antwoord.»

Informant 1 «Wilde speculaties: ik beperk me tot de feiten. Het probleem was dat de jonge koning volledig onder controle van zijn vader stond. Leopold besliste. De regering had daar schoon genoeg van. Een toppoliticus zei toen hardop wat velen dachten: ‘Twee koningen, dat is één koning te veel.’ De regering heeft de gelegenheid aangegrepen – het huwelijk met Fabiola – om Leopold duidelijk te maken dat hij uit Laken weg moest en naar het kasteel van Argenteuil moest verhuizen.»

Toen Boudewijn en Fabiola van hun huwelijksreis terugkeerden, leek het kasteel van Laken een leeggeplunderd rovershol: bijna alle meubilair was verdwenen. ‘Toen ik mijn kantoor betrad,’ zegt Claude de Valkeneer, ‘stond er niks meer: alles was door de verhuizers meegenomen naar Argenteuil.’ Hij lost een monkellachje: ‘Naar het schijnt waren de verhuizers buitenlanders en hadden ze niet begrepen dat niet álles mee naar Argenteuil moest.’

De Valkeneer «Lilian heeft zich best ontvankelijk opgesteld tegenover Fabiola, alleen had ze zo’n envergure dat ze een schaduw wierp over iedereen in haar naaste omgeving. Daar was Fabiola bang voor, uiteraard: Lilian was een primadonna. Ze hebben weinig contact met elkaar gehad.»

Informant 1 «Fabiola heeft gezegd: ‘Boudewijn is mijn man. Laat ons nu vooral een gezin zijn en val ons niet te veel lastig.’ Ze heeft ongetwijfeld een rol gespeeld in de verwijdering tussen vader en zoon.»


Discrete contacten

De komst van Fabiola betekende voor Boudewijn het verlies van zijn vader en zijn stiefmoeder. Voor het oog van de wereld vertoonde Boudewijn zich niet meer met Leopold III, maar er waren nog discrete contacten. Zegt een anonieme bron aan het hof: ‘Op een dag ging Boudewijn naar Argenteuil. Hij had van tevoren kenbaar gemaakt dat hij daar, behalve zijn ouders, niemand wenste te ontmoeten. Maar toen hij er aankwam, dook er toch een meisje op in zijn blikveld. ‘Waarom houden jullie je niet aan de afspraken?’ vroeg hij vertoornd. ‘Dat meisje,’ zei Lilian, ‘was je stiefzus.’ Zo ver was het gekomen.’

Informant 1 «Er waren nog kleine momenten van contact. Soms gingen Albert en Boudewijn naar Argenteuil, zeiden: ‘Bonjour, papa’ en namen plaats in een fauteuil om samen televisie te kijken. Ofwel viel Leopold dan in slaap, ofwel waste hij Boudewijn de oren: ‘Je laat je doen door de socialisten! Zij zijn de doodgravers van België!’ Er heerste een ijselijke sfeer.

»Tussen haakjes: op het paleis heb ik nooit iemand horen verklaren dat de Vlamingen het land kapotmaken. Niet Boudewijn, niet Albert, niet Leopold. De koninklijke familie was Franstalig, maar op het paleis heerste geen anti-Vlaams gevoel. Nee, er was een algemene antipathie tegenover de socialisten – met uitzondering van iemand als Willy Claes, die toch zo mooi muziek maakte en zoveel gezond verstand had. In het diepst van haar hart verkoos de koninklijke familie Vlaanderen boven Wallonië. Want Vlaanderen was katholiek, nononsense – men begreep waarom die jonge Vlamingen, op aansporen van hun pastoors, ndertijd naar het Oostfront waren gaan strijden tegen de bolsjewieken.»


Lees het vervolg »
Koningin Fabiola overleden: intimi over de koningin-weduwe (3)

Vij miskramen

De eerste taak van de regerende vorst en zijn gemalin is: een nageslacht verwekken. Boudewijn en Fabiola zijn daar niet in geslaagd. Laatst verwees de koningin daar nog naar op een publiek diner. Ogenblikkelijk lekte het nieuws uit in de kranten: wel vijf keer was ze zwanger geweest, zei ze, maar telkens had ze haar kind verloren.

‘Dat waren pijnlijke momenten,’ herinnert Claude de Valkeneer zich. ‘Op een keer had paus Johannes XXIII het blijde nieuws van een zwangerschap uitgebracht, terwijl niemand in België op de hoogte was. Iedereen boos. Theo Lefèvre, de premier, heeft dat toen goed opgelost. Hij zei: ‘Welke vrouw praat daar niet eerst over met haar pastoor?’ Het gemor verstomde meteen. Maar ook die zwangerschap is in een miskraam geëindigd.’

De Valkeneer «Het was niet makkelijk om daar als perswoordvoerder over te communiceren. Het fijne van de zaak wist ik niet. Ik heb zelfs naar een dokter gebeld om me voor te lichten wat dat precies was, een miskraam.»

Informant 1 «Ik herinner me vooral de ene zin die ze ooit hebben uitgesproken: ‘Het is voor ons onmogelijk om een kind te krijgen, maar zo kunnen we des te meer openstaan voor alle andere kinderen.’ Een prachtige zin, die ook aangeeft hoe diep ze gekwetst waren door hun kinderloosheid. Maar ze waren zo gelovig, ze schikten zich zozeer naar de wil van God, dat ze het uiteindelijk hebben aanvaard.»

Cardon «Nu zou zo’n koppel wél kinderen kunnen krijgen, toen was het heel moeilijk. Vorsten worden ook niet altijd op de beste manier behandeld. Voor hen is het delicaat om bij een specialist weg te gaan – dat kan de publiciteit halen, ziet u? Nee, soms ben je als gewone patiënt beter af.»

De Valkeneer «Na een bezoek aan Argentinië vertelde ik aan (wetenschapper) Ilya Prigogine, een vertrouwd gezicht op het paleis, dat we naar de stad Salta waren geweest. ‘Die plek ken ik,’ zei hij. ‘Daar gaan alle Argentijnse vrouwen naartoe als ze geen kinderen kunnen krijgen.’ Dat was, als ik me niet vergis, halfweg de jaren zestig. Toen al was die kinderloosheid een obsessie.»

Informant 1 «Fabiola is het tot op hoge leeftijd blijven proberen, met alle risico’s van dien. ‘Elle risque gros,’ hoorde je op het paleis. En dat was ook zo.»

Informant 1, die vindt dat je over zulke onderwerpen niet spreekt, doelt op wat anderen al openlijk hebben verklaard: Fabiola heeft enkele buitenbaarmoederlijke zwangerschappen moeten laten afbreken.

‘Die vijf miskramen,’ zegt informant 2, ‘zijn het grote verdriet van haar leven.’ Informant 2 kent de koningin al jaar en dag. ‘Als je keer op keer je kind verliest, doet dat pijn. En je gaat, als moeder én als koningin, steeds meer verlangen naar wat uiteindelijk onmogelijk blijkt. Je lijden geeft meer gewicht aan de waarde van het ongeboren leven; je bezorgdheid scherpt aan. Zeker als je, zoals Boudewijn, op vroege leeftijd je moeder hebt verloren. Dat alles is geculmineerd in het niet ondertekenen van de abortuswet. Basic psychology, zou ik denken.’

Informant 1 «Me dunkt voelde Fabiola zich schuldig omdat ze geen troonopvolger heeft kunnen baren. Dat is ook de reden waarom de koning zich niet sneller heeft bekommerd om de opvoeding van Filip en Astrid en Laurent. Het ging al langer heel slecht tussen Albert en Paola – van 1965 tot 1983 heeft dat geduurd. In ’65 keek Boudewijn nog niet naar Filip om. Dat deed hij pas tien jaar later, toen Filip vijftien was. Hij wilde Fabiola’s gevoelens ontzien: hij wilde niet de indruk wekken dat hij de kinderen van zijn broer adopteerde. Dat zou vernederend voor haar zijn geweest.»

HUMO Zijn Boudewijn en Fabiola een tijdlang de vervangouders van Filip, Astrid en Laurent geweest?

Informant 1 «Dat mag je niet zeggen – het héle hof is een beetje bijgesprongen in hun opvoeding. En de ouders waren er ook nog, af en toe, nooit samen. Het gebeurde uiterst zelden dat Albert en Paola samen met hun kinderen aten.»

HUMO Wijlen Rudy Bogaerts beweerde dat Fabiola Filip heeft gematrakkeerd tot de schuchtere jongeman die hij geworden is.

Informant 1 «Bogaerts was de coach van prins Laurent, geen intimus van Boudewijn en Fabiola. Hij overdreef. Fabiola was voor Filip een afstandelijke tante, een grootmoeder bijna. Hij ging soms bij haar en Boudewijn eten, en dan sprak de koning over zijn vak. Echt close zijn ze nooit met hem geweest, en ook niet met Astrid en Laurent. Er was geen intiem contact: die kinderen hebben geen ouders gehad. Ze zijn opgevoed door chauffeurs en gouvernantes.»

HUMO Hadden Boudewijn en Fabiola een ander contact met Filip dan met Laurent?

Informant 1 «Ze hebben nooit van Laurent gehouden. Ze wantrouwden hem. Hij is niet goed behandeld, maar hij was ook een onaangenaam en onevenwichtig kind, met alle trekken van een verwend jongetje. Hij is gevaarlijk.

»Met Astrid schoten ze wel goed op. Zij was kalm, dociel, très style Laeken: (wrijft in de handen, fluistert, knikt met hoofd) ‘Oui, oui, oui.’ De stijl die Mathilde zo’n beetje heeft overgenomen. Die spreekt tegenwoordig ook bij voorkeur op fluistertoon.»


Zonde van Delphine

Weer een andere informant vertelt dat kardinaal Suenens ook over de huwelijksperikelen van Albert en Paola zijn licht liet schijnen. Meer dan dat: hij verordonneerde hoe Boudewijn en Fabiola zich tegenover het overspelige koppel moesten opstellen.

Informant 3 «Toen zij het bestaan van Delphine vernamen, hebben ze dat ook eerst met Suenens besproken. De kardinaal was het klankbord van hun geweten.»

HUMO Was een buitenechtelijk kind, zoals Delphine, in hun ogen een zonde?

Informant 3 «Zonder twijfel. Maar ze overlegden met Suenens hoe ze het best konden reageren. Moesten ze de vrucht van de zonde afstoten? Of moesten ze, als goede christenen, een genereus gebaar stellen? Wat Suenens heeft geadviseerd, is me onbekend. In elk geval: in het begin wilden Boudewijn en Fabiola niet van een scheiding tussen Albert en Paola weten. Uiteindelijk heeft de koning het idee van een scheiding toch aanvaard.»

HUMO Omwille van Delphine?

Informant 3 «Omdat prinses Paola zich zo verschrikkelijk gedroeg tegenover haar man. Boudewijn, die van zijn broer hield, zag hoe hij daaronder leed. Een scheiding was het minste kwaad. Maar het heeft lang geduurd voor er werk van werd gemaakt, en uiteindelijk is het niet doorgegaan omdat Albert en Paola zelf niet meer wilden. Maar: Boudewijn had zich akkoord verklaard met het principe.»

HUMO Vreemd: hij had bezwaar tegen de benoeming van gescheiden ministers, maar voor zijn broer kon het wel.

Informant 3 «Weer zo’n wild verhaal. De koning ontving gescheiden en hertrouwde mensen op het paleis. Sterker nog, hij heeft gescheiden mensen in de adelstand verheven, zoals de conservator Philippe Robert-Jones

HUMO Hoe stond Fabiola tegenover het idee dat Albert er een maîtresse op nahield?

Informant 3 «Ze heeft nooit gebroken met Albert.»

HUMO Ze vond niet dat hij in zonde leefde?

Informant 3 «Toch wel, ze zagen hem ook minder vaak dan vroeger. Maar dat had ook te maken met het complex van Albert tegenover zijn broer en zijn zus. Hij had een grote bewondering voor Boudewijn. ‘Hij is mijn model,’ zei hij. ‘Zo zou ik eigenlijk moeten zijn.’ Maar nooit, ik herhaal: nooit, hebben Boudewijn en Fabiola gezegd: ‘Albert, jij bent het zwarte schaap van de familie, jij moet eruit.’ Ze zijn hem altijd blijven ontvangen. Dan aten ze met zijn drieën in de pingpongzaal.»

HUMO En Paola, hebben ze met haar gebroken?

Informant 3 «De facto. Wílden ze met haar breken, of kwam zij niet meer naar hen toe? In elk geval: ze zagen elkaar niet meer, behalve op 21 juli, de nationale feestdag, en op 17 februari, de mis voor de overleden leden van de koninklijke familie. Voor Paola was Fabiola bijzonder hard. Ze had een soort misprijzen voor haar: ze hield niet van haar.»

HUMO Was Paola ook niet een beetje te mooi voor haar schoonzus?

Informant 3 «Fabiola wist van Albert hoe hun relatie was verkommerd. Dat was niet de schuld van het onverbeterlijke fuifnummer Albert, nee: Paola was begonnen.»

HUMO Wie was haar eerste minnaar?

Informant 3 «Dat ga ik niet vertellen.»

HUMO De fotograaf die met haar is gespot, ergens aan de Rivièra?

Informant 3 «Mais non! Volgens Italiaanse bronnen had ze al een leven vóór haar huwelijk, en dat heeft ze gewoon voortgezet. Albert klaagde daarover tegenover zijn broer, die Paola op haar plichten wees: ‘U bent de vrouw van de kroonprins! En de schoonzus van de koning!’ Maar die trok zich daar niks van aan. Ze was ook voortdurend in het buitenland. Bij heel wat staatsbezoeken verscheen prins Albert alleen. Dan heette het dat Paola ziek was of zo.

»Toen Paola op de troon zat, heeft ze onmiddellijk wraak genomen. Zij was het die het secretariaat van Fabiola heeft laten afschaffen. Fabiola heeft het zelf weer moeten opbouwen – een klein secretariaatje. En: ze heeft Laken moeten verlaten voor Stuivenberg, al had ze daar helemaal geen zin in.

»Fabiola is nog een jaar in Laken gebleven, maar op een mooie dag mocht grootmaarschalk Gérard Jacques haar op last van Paola en Albert verzoeken het kasteel te verlaten. Laken moest, als ik het goed heb, worden vrijgemaakt voor het bezoek van de Duitse president: ‘Ça y est, madame, vous devez partir.’

»Dat was een harde klap voor Fabiola.»


Lees het vervolg »
Koningin Fabiola overleden: intimi over de koningin-weduwe (4)

(Verschenen in Humo 3537 op 17 juni 2008)

Een heks, noemde prins Laurent haar. En ze zou ook roomser zijn dan de paus: de Spaanse inquisitie van deze tijd, verscholen achter een middelpuntvliedend kapsel en een innemende glimlach. Maar koningin Fabiola is niet wat ze lijkt. Conservatieve bisschoppen mag ze niet, vertellen intimi, en ze is een voorstander van vernieuwing in de Kerk. Fabiolala, deel twee.

Terug naar het ruim bemeten kantoor van Luc Tayart de Borms, de afgevaardigd bestuurder van de Koning Boudewijnstichting, aan de achterkant van het koninklijk paleis. Humo legt een oud jaarverslag op tafel. Daarin staat dat de Stichting onderzoek verricht naar de ethische en juridische implicaties van genetische tests. Tests die ook worden afgenomen bij embryo’s en die, wanneer er een medische afwijking wordt vastgesteld, doorgaans leiden tot abortus. Koningin Fabiola is erevoorzitter van de Stichting: heeft zij geen problemen gemaakt over dat onderzoek?

Tayart schudt het hoofd. ‘Nee,’ zegt hij. ‘Ze respecteert de regels van goed bestuur. Ze komt daar niet in tussenbeide. En ze weet waarover het gaat, hè: ze volgt de medische evolutie op de voet, net zoals wijlen haar man. Fabiola beseft dat we nu, in dit tijdvak, geconfronteerd worden met vragen waarop niemand vroeger heeft moeten antwoorden.’

Achttien jaar geleden leidde de legalisering van abortus bijna tot een crise de régime. Koning Boudewijn weigerde het wetsvoorstel te ondertekenen en verzaakte daarmee aan zijn plicht als grondwettelijk staatshoofd. Alleen door een juridische spitsvondigheid kon hij alsnog zijn troon behouden: de koning was één dag lang ‘in de onmogelijkheid te regeren’.

‘Hij kon dat wetsvoorstel niet met zijn geweten in overeenstemming brengen,’ zegt informant 1. ‘En dus tekende hij niet. Als hij daarom had moeten aftreden, dan had hij het gedaan. Hij was diepgelovig: voor hem kwam het rijk der hemelen vóór zijn koninkrijk op aarde.’

José-Alain Fralon, ex-correspondent van Le Monde, beweerde twee jaar geleden tegenover Humo dat Fabiola in de discussie over abortus géén invloed op Boudewijn had uitgeoefend. Wel integendeel, zij zou hem hebben aangespoord om toch zijn handtekening te plaatsen, ‘als was hij een notaris’.

Informant 1 gaat daar niet in mee. ‘Fabiola had, in politiek opzicht, geen enkele invloed op haar man. Ze lobbyde nergens voor, dat was haar rol niet. En dat wist ze.’

Informant 1 «Jacques van Ypersele de Strihou, de kabinetschef van de koning, heeft er volgens mijn informatie op aangedrongen om wél tekenen. En André Molitor, de vorige kabinetschef, kwam er zelfs openlijk voor uit dat Boudewijn had moeten tekenen. Dat was zijn plicht als koning, vond hij. Molitor was voor alles een staatsman.»

‘Ik heb hier met de koningin over gesproken,’ zegt Benoît Cardon de Lichtbuer, vijftien jaar lang actief op het paleis, ‘en ik kan u met de hand op het hart verzekeren: als de koning vrijgezel was geweest, had hij precies hetzelfde gedaan. Vergis u niet, hij had een sterke persoonlijkheid. De koningin ook, dat hoeft u mij niet te vertellen, maar de koning was niet un suiveur: hij nam die beslissing zelf. En zij vond dat hoogstwaarschijnlijk goed. Maar nogmaals: zij was geenszins de stuwende kracht achter zijn beslissing.’

HUMO Kende ze de Belgische politiek onvoldoende?

Informant 1 «Ze kende bepaalde mensen, Willy Claes bijvoorbeeld. Fabiola en Boudewijn hielden van hem, al was hij een socialist. Guy Spitaels mochten ze ook graag. Toen die een kind verloor bij een auto-ongeval, zijn de koning en de koningin heel snel naar meneer en mevrouw Spitaels toegegaan om hen te troosten. Dat heeft Spitaels, die bekendstaat als koud en afstandelijk, diep getroffen. Hij heeft zich altijd uiterst vriendelijk over onze vorsten uitgelaten.

»Natuurlijk sprak de koning weleens met zijn vrouw over politiek als hij ’s avonds doodmoe thuiskwam. Alle koppels praten over hun werk. Maar hij vroeg haar níét om advies. Soms probeerde zij weleens in een gesprek tussenbeide te komen. ‘Darling,’ zei hij dan, op een sussende toon die geen tegenspraak duldde, ‘darling’. Hij vond dat zij zich erbuiten moest houden. Hij wist ook hoe ze was: in al haar impulsiviteit was ze in staat om gelijk wat te zeggen.»

HUMO Wat was de politieke voorkeur van de koninklijke familie?

Informant 1 «Ze stemden altijd CVP. Allemaal, behalve Laurent, zijn stemgedrag ken ik niet. Communistisch, neem ik aan (lacht).»

HUMO CVP en niet PSC?

Informant 1 «Bij de PSC (de Franstalige christendemocraten, de huidige CdH, red.) was de syndicale invloed te groot. En bij de CVP zaten mensen met wie ze het goed konden vinden. Jan Piers uit Oostende, bijvoorbeeld. En Wilfried Martens natuurlijk. Boudewijn had hem hoog zitten. Hij wist dat Martens een moeilijke jeugd had gehad, en dat hij maar had kunnen doorleren dankzij een priester. Boudewijn hield meer van hem dan van Tindemans. Martens had meer moed. Niemand begreep waarom Tindemans in 1978 out of the blue aan de koning zijn ontslag als eerste minister gaf.»

Over de innige band met de CVP heeft de voormalige woordvoerder van Boudewijn, Claude de Valkeneer, nog een opmerkelijk verhaal. Het is hem aan de hand gedaan door de voormalige grootmaarschalk Herman Liebaers. ‘Op een dag was die in het Vaticaan,’ vertelt De Valkeneer. ‘Een bezoek van de koning aan het voorbereiden of zo, ik weet het niet meer precies. En hij loopt daar Leo Delcroix tegen het lijf. Liebaers was verbaasd: wat deed die daar? Bleek dat hij de nietondertekening van de abortuswet aan het voorbereiden was.’

Claude de Valkeneer «Ik denk dat de koning in de abortuskwestie beïnvloed is door het Vaticaan. Hebt u de paus ooit horen zeggen dat hij Boudewijns weigering om de wet te ondertekenen afkeurde?»

‘Die weigering mag je niet uitsluitend in een eng moraliserend verband zien,’ zegt informant 2. ‘De koning was er vast van overtuigd dat de toekomst van de mensheid op het spel stond. Hij keek ook naar abortus vanuit een macro-economisch standpunt: één deel van de wereld is arm en jong, een ander deel rijk en vergrijzend, en arbeidskrachten worden er schaars. Voor hem was het een kwestie van verantwoordelijkheidszin: als we de welvaart in het Westen willen vrijwaren, moeten we de jeugd koesteren. De jeugd heeft de toekomst.’


Lees het vervolg »
Koningin Fabiola overleden: intimi over de koningin-weduwe (5)

Spreken in tongen

Toen de koning besloot één dag lang uit zijn ambt te treden, was de charismatische beweging al lang aan het hof doorgedrongen. Waarnemers weten niet goed wie ermee begonnen was: prinses Astrid, die eind jaren zeventig na een verblijf bij een ‘charismatisch gezin’ in de Verenigde Staten enthousiast terug naar huis kwam, of kardinaal Jozef Suenens, de man die Boudewijn en Fabiola had gekoppeld en zijn hele leven lang bedrijvig was in de coulissen van Laken. Of was het toch pater Verhaegen, wiens invloed aan het hof niet te overschatten was? In elk geval: opeens vonden er vreemde gebedsstonden plaats aan het hof.

‘Een gebedsgenezer als pater Emilien Tardif maakte er grote sier,’ zegt informant 1. ‘Een Canadees die ze, volgens mij, niet alle niet diens zoon prins Filip, zoals algemeen werd verwacht. ‘Albert was niet enthousiast,’ zegt een bron aan het hof. ‘Hij keek enorm op naar zijn broer. Het was ook niet min, Boudewijn opvolgen. Maar Paola wilde graag. Zij kon niet wachten (lacht).

Informant 1 «Boudewijn en Fabiola waren ervan overtuigd dat Filip een geschikte troonopvolger zou zijn – in de verre toekomst. Maar ze hebben Albert nooit uitgesloten, wat iedereen ook denkt. Voor Boudewijn was het niet Filip die na hem zou komen, nee, het was Albert. Alleen: als hij tot zijn tachtigste had geleefd, had het nog weinig zin hem door Albert te laten opvolgen. Dan was die ook al te oud geweest. Niemand had verwacht dat Boudewijn al op zijn drieënzestigste zou sterven.»

‘Na de dood van Boudewijn,’ zegt de bron aan het hof, ‘zijn er in de koninklijke entourage wel wat problemen ontstaan over de erfenis. Fabiola en Paola stonden lijnrecht tegenover elkaar, en de hofdignitarissen moesten kleur bekennen. De meeste hebben – uiteraard – voor de nieuwe koningin gekozen.’

‘Fabiola en Paola zijn geen hartsvriendinnen,’ zegt informant 2, ‘maar in de loop der jaren zijn de plooien wel gladgestreken.’

‘Gewapende vrede,’ zegt onze bron.

‘Intussen voelt Paola zich zeker van haar stuk,’ zegt informant 1, ‘maar bij momenten is het er bitsig aan toegegaan. Het ging zelfs zover dat zij Mathilde een tijdlang verbood nog contact met Fabiola te hebben – die twee kunnen het wél goed met elkaar vinden.’

‘Allicht apprecieert Fabiola de empathie van Mathilde,’ zegt Tayart. ‘Die kan ook goed luisteren naar de stem van mensen in nood.’

Cardon «Fabiola heeft, zolang ik haar ken, nooit de indruk gewekt dat ze zich verveelt tijdens een bezoek of bij een officiële plechtigheid.»

HUMO In tegenstelling tot Paola?

Cardon «Dat zijn uw woorden.»

Paola heeft oude opvattingen over het koningschap. ‘Als het van haar afhangt,’ zegt een bron, ‘keren we terug naar de tijd dat burgers nog sujets waren – onderdanen. Toen ze net koningin was geworden, liet ze aan premier Dehaene weten dat ze het zou appreciëren als de ministers in haar bijzijn voortaan een pitteleer zouden dragen. Dehaene heeft daarop tegen zijn ministers gezegd: ‘De eerste die zo’n ding aantrekt, gooi ik eruit.’

‘Albert, Mathilde en Fabiola kennen perfect hun plaats in de huidige constitutionele monarchie. Ze weten wat hun – beperkte – rol is. Paola niet, en kroonprins Filip zéker niet. Zijn wil is wet. Hij zoekt de confrontatie met de politiek en de pers. In zijn ogen heeft hij een missie te vervullen. Zijn beeld van het koningschap is niet aangepast aan de eenentwintigste eeuw, en zelfs niet aan de twintigste eeuw.’

HUMO Hoe los je dat op?

Bron «Vroeger had je nog jachtongevallen, maar dat kan tegenwoordig niet meer (lacht). Nee, als hij koning wordt, zal dat met veel voorwaarden gepaard gaan. Politici geven dat off the record ook te kennen: als je Filip ongestoord zijn gang zou laten gaan, krijg je het ene incident na het andere.»


Werken voor de kost

Na de dood van Boudewijn heeft Fabiola het First Ladies-project onverdroten voortgezet. Tot 2004. Dat jaar zat ze het laatste congres in Senegal voor. ‘Het volgende congres,’ zegt informant 2, ‘had normaal in Marokko moeten plaatsvinden, maar daar was op dat moment geen first lady. Fabiola heeft er dan bij de Marokkaanse autoriteiten op aangedrongen dat het toch zou kunnen doorgaan, en ze is daar waarschijnlijk te ver in gegaan. In moslimlanden is het delicaat om als vrouw zo aan te dringen. Dat pikt men niet.’

‘Nu, ze was er niet kapot van. Ze had toch al voor zichzelf besloten het een beetje kalmer aan te doen.’

Koning Hoessein van Jordanië, de man van Noor, was intussen ook overleden,’ zegt Tayart. ‘Noor was meteen haar titel van koningin kwijt. En Fabiola stond er alleen voor.’

Bron «Toen Hoessein stierf, was het niet duidelijk wie namens België naar de begrafenis zou gaan: Albert en Paola, ons huidige vorstenpaar, of Fabiola, die hem het best had gekend? Uiteindelijk werden het Albert en Paola, maar dat zijn delicate momenten, natuurlijk.

»Het is een voortdurende evenwichtsoefening: men moet de rol van de huidige koningin afbakenen, én die van de vorige, én die van de aanstaande, Mathilde. En vergeet prinses Astrid niet, die de humor van haar vader combineert met de empathie van Fabiola. Misschien is zij de modernste van allemaal. Alleen, zij heeft de schijn tegen: haar man, Lorenz, is een Habsburger – de vroegere ‘bezetter’. Maar hij werkt wel voor de kost.»


Lees het vervolg »
Koningin Fabiola overleden: intimi over de koningin-weduwe (6)

Koningin van de armen

Fabiola mag dan tachtig zijn, ze zit niet eenzaam en zielig voor het raam, somberend over vroeger. In kasteel Stuivenberg is het een komen en gaan van wetenschappers en beau monde uit de vier windstreken. De koningin kent véél mensen. En haar secretariaat blijft worstelen met de niet in te dammen stroom brieven die haar nog altijd overspoelt.

Daar is een reden voor. ‘Fabiola is gul,’ zegt informant 2. ‘Als je haar een goed gemotiveerde brief stuurt, maak je kans op financiële steun van de vzw Hulpfonds van Koningin Fabiola. De koningin bevestigt in principe de beslissingen van haar raad van bestuur.’

‘Ik heb jarenlang het sociaal secretariaat van de koningin gerund,’ zegt Cardon. ‘Samen met twee maatschappelijk werkers behandelden we jaarlijks twintigduizend brieven uit het hele land. En ik moet zeggen: zij volgde dat kort op. Als ik met haar een officieel bezoek bracht, namen we altijd lege koffers mee om de enveloppen in te steken. Dat was usance. En soms hielp ze mensen, ja. Ze had een wijdvertakt internationaal netwerk op de hoogste niveaus, maar ze was ook de koningin van de armen.’

‘Van de mensen die helemaal onder aan de ladder staan,’ vult informant 2 aan. ‘Ze heeft lange tijd, via Le Mouvement du Nid, de slachtoffers van prostitutienetwerken geholpen. Die meisjes kregen ander, administratief werk, om ze uit de greep van mensenhandelaars te houden. En, wat minder bekend is, de koningin heeft ook jarenlang het onderzoek naar dyslexie gesteund.’

Ze is hoogbejaard, sukkelt met haar rug en heeft problemen met haar ogen, maar haar brein werkt nog perfect, zegt Cardon. En ook haar drive is intact. Na de dood van Boudewijn is ze níét in het klooster gegaan, zoals velen hadden voorspeld. En ze is ook niet teruggekeerd naar Spanje.

‘Weinig Belgen kennen hun land zo goed als zij,’ zegt Cardon. ‘Ze houdt echt van België. En daarom blijft ze hier, al heeft ze de voorbije jaren heel wat dichte familieleden verloren, zoals laatst haar zus in pijnlijke omstandigheden. Kanker kan vreselijk zijn.’

Fabiola was enkele jaren geleden ook aanwezig op de begrafenis van haar excentrieke broer Don Jaime alias Don Fabiolo, de nachtburgemeester van Marbella, over wiens liederlijke leven nog altijd de waanzinnigste verhalen de ronde doen. ‘De hele stad was in rouw,’ zegt Rudolf von Schönburg, pr-man van Marbella Club, het paleis van plezier van de internationale jetset. ‘Jaime heeft een staatsbegrafenis gekregen. De kist met zijn stoffelijk overschot is met een militair escorte naar het stadhuis gebracht, begeleid door honderden motorrijders op Harley Davidsons – zijn favoriete merk. En Fabiola was erbij. Ze heeft altijd een zwak voor haar jonge broer gehad, hoe buitenissig of extravagant hij ook was.’

‘Ze wordt zelf stilaan ook wat bizar,’ zegt informant 1. ‘Soms is ze afwezig, maar ze kan ook nog haar oude, sprankelende zelf zijn. Op de Koningin Elisabethwedstrijd, bijvoorbeeld, zag ze er laatst voortreffelijk uit: haar kapsel was imposanter dan ooit.’

Informant 1 «Ze is een goed mens, maar ze is dodelijk vermoeiend met haar duizenden vragen. Alles wat enigszins ongewoon is, kan op haar belangstelling rekenen: Nobelprijswinnaar Mohammed Yunus en zijn theorie over het microkrediet, maar evengoed ruimtevaart, religie, geschiedenis, literatuur, noem maar op. Hors norme, dat is ze. Buitengewoon nieuwsgierig. Wie het met wie doet interesseert haar hoegenaamd niet, maar professor Christian de Duve zal ze eindeloos uitvragen over het decoderen van het genetisch alfabet, en dan zal ze nog een vraag stellen, en nog één, tot zelfs een man van zijn kaliber opgelucht ademhaalt als ze eindelijk vertrokken is.»

Tayart «Ik heb eens meegemaakt dat ze samen met een Franse psychiater uit de Lacan-school een tentoonstelling over geesteszieken bezocht. ‘Legt u me nu toch een keer uit,’ vroeg ze: ‘zieke mensen mag je toch niet opsluiten?’ De man heeft water en bloed gezweet, want op elk antwoord volgde een nieuwe vraag. De koningin heeft sterke overtuigingen. Gevangenissen en het strafsysteem hebben haar ook altijd gefascineerd: hoe kun je misdadigers het best weer in de maatschappij integreren?»

Informant 1 «Intellectueel zou ik haar niet noemen. Een intellectueel brengt structuur aan in zijn gedachten. Haar gedachten schieten alle richtingen tegelijk uit. Maar sympathiek is ze wel, ontegensprekelijk.

»Wilfried Van Kerkhove, een gepensioneerde generaal en haar persoonlijke toeverlaat, is een held in mijn ogen: uit trouw aan de koning is hij na diens dood bij Fabiola gebleven. Vijftien jaar lang! Niks belet hem om terug te treden, maar hij wil haar helpen, omdat hij haar mag. En omdat hij de herinnering aan Boudewijn koestert. ‘De koning is de koning, zijn vertrouwen zult gij niet beschamen.’»

HUMO Dat klinkt als een akte van geloof.

Informant 1 «Dat is het ook. Fabiola heeft een eredame, gravin Solange de Liedekerke, een vrouwtje van vierentachtig, schat ik. Elke ochtend is ze al om acht uur in de weer, de correspondentie voor de koningin doornemen, tot zeven uur ’s avonds. Het is een roeping.»


De memoires

Bij de tiende verjaardag van zijn dood schreef Fabiola een open brief aan wijlen haar man: niets minder dan een openlijke liefdesverklaring. Dat was geen loze stijlfiguur, zegt Cardon. ‘Ze spreekt over hem alsof hij nog altijd leeft, het is le grand amour gebleven.’

‘Voor haar is hij nog elke dag aanwezig,’ zegt Tayart. ‘Hij is de referentie voor alles wat ze doet en laat.’ Maar, benadrukt hij, ze is daar niet dogmatisch in. En hij geeft een voorbeeld: de afschaffing van het Memoriaal Koning Boudewijn, dat is opgegaan in het BELvue-museum over de Belgische geschiedenis. ‘Men wilde alle materiaal uit dat Memoriaal onderbrengen in één museum dat kritisch en dynamisch de geschiedenis van ons land zou laten zien: de brief van Boudewijn over abortus kreeg er net zo goed een plaats als de foto’s van de afgehakte handen in Congo ten tijde van Leopold II. Wij hebben de afschaffing van het Memoriaal bij koningin Fabiola aangekaart. En zij begreep dat. Ze zag ook in dat de bezoekersaantallen sterk terugliepen. Het móést veranderen. Trouwens, ze gidst af en toe zelf in het nieuwe museum. Wie kan de geschiedenis van België beter uitleggen dan zij? ‘(lacht)’

‘Fabiola,’ zegt informant 1, ‘is er rotsvast van overtuigd dat ze na haar dood Boudewijn zal weerzien. Ze hoopt op haar dood. Ze wil snel sterven om hem terug te vinden.’

‘Hopen we niet allemaal dat we na onze dood onze dierbaren zullen terugzien?’ vraagt informant 2, die uitgebreid vertelt hoezeer het verleden nog nazindert bij de koningin. Ze heeft het geheugen van een olifant, zegt hij, én ze is van plan daar iets mee te doen. ‘Ze wil bij haar dood iets achterlaten. Ze schrijft aan een boek, maar ze twijfelt nog. Is het wel geschikt voor de openbaarheid? Op haar leeftijd is ze in het stadium dat ze worstelt met de grote vragen over leven en dood. Ze is zich ten zeerste bewust van de Grote Verandering die er zit aan te komen. Ze gaat ook dikwijls naar de kerk van Onze-Lieve-Vrouw in Laken, waar haar man begraven ligt, en waar zij straks ook zal komen te liggen.’

Fabiola was innig verbonden met Chiara Lubich, de onlangs overleden stichtster van Focolare. ‘Focolare’ is Italiaans voor ‘vuurhaard’. De beweging, die wereldwijd meer dan twee miljoen volgelingen heeft, predikt een directe beleving van het evangelie: een zoektocht naar de rijkdom in de armoede. Focolare staat in België niet vermeld op de lijst van de sekten, al hebben uitgetreden gelovigen daar al meermaals voor gepleit.

‘Fabiola,’ zo verwoordt Cardon het, ‘is voor vernieuwing in de Kerk. Ze heeft een open geest: spiritualiteit, oecumene, interreligieuze dialoog, dat interesseert haar allemaal buitenmatig. Met Chiara Lubich kon ze het heel goed vinden. En met de vorige bisschop van Limburg ook. Hoe heet-ie ook alweer? De goede vriend van Steve Stevaert. Juist, ja, Paul Schreurs. Die maakt ook deel uit van Focolare. Een heel sympathieke man. Bisschoppen van conservatieve signatuur zijn niet haar genre.’

HUMO Staat Fabiola ook dicht bij de Sint-Egidiusgemeenschap en haar eerste vertegenwoordiger in België, Hilde baron Kieboom, columnist in De Morgen?

Cardon «Kieboom en haar man hebben vooral goede contacten met het huidige vorstenpaar. Maar het gedachtegoed van San Egidio leunt dicht aan bij dat van Focolare: tolerant, open, niet gericht tegen andersdenkenden. Een dogmatisch geloof is niks voor Fabiola. Dat is haar te serieus, daarvoor heeft ze te veel humor.»

Gelooft Fabiola dat we na dit leven naar de hemel of de hel gaan? Informant 2 lacht besmuikt: de koningin redeneert niet in dat soort middeleeuwse begrippen. ‘Haar beeld van het paradijs is een communio, een gemeenschap van mensen die in staat zijn tot een échte dialoog. Dat is ook haar idee van de hemel op aarde. En omgekeerd, de hel is de plek waar geen dialoog of wederzijdse liefde is, waar het absoluut onmogelijk is met elkaar te spreken. De koningin hoopt, nee: gelooft dat de communio op aarde kan worden verlengd na de dood. Ze beseft dat ieder mens, ook een koningin, met anderen verbonden is. In elke medemens gaat God schuil – of naar het woord van Mattheus: ‘Wat gij voor één van mijn geringste broeders hebt gedaan, dat hebt gij voor mij gedaan.’ Zo denkt zij er ook over.'

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234