Koop een roos, krijg twintig pesticides

Greenpeace vraagt om populaire onkruidverdelgers met glyfosaat, zoals Roundup, te verbieden voor particulieren omdat ze volgens de Wereldgezondheidsorganisatie ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’ zijn. De Federale Overheidsdienst Volksgezondheid ziet daar echter nog ‘onvoldoende redenen’ voor. Professor Bruno Schiffers, expert aan de Universiteit van Luik, is geschokt door die Belgische houding. ‘Een advies van de Wereldgezondheidsorganisatie is niet om te lachen, hè.’

Greenpeace International lanceert vandaag een rapport over de schadelijke gevolgen van pesticides. Steeds meer onderzoeken brengen de bestrijdingsmiddelen in verband met gezondheidsproblemen zoals neurologische aandoeningen, ontwikkelingsstoornissen, immuniteitsproblemen of bepaalde kankers. De ongerustheid groeit, al blijft het aartsmoeilijk om staalharde bewijzen te verzamelen.

Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie klasseerde glyfosaat – één van de populairste onkruidverdelgers ter wereld – recent wél als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’ voor de mens. Zeventien experts bogen zich over de kwalijke rol die glyfosaat zou spelen bij de ontwikkeling van – onder meer – non-Hodgkinlymfoom bij landbouwers. Monsanto blijft er evenwel bij dat ‘het gebruik van glyfosaat veilig is voor de menselijke gezondheid’.

Greenpeace vraagt minister van Volksgezondheid Maggie De Block om pesticiden met glyfosaat zoals Roundup te verbieden voor particulieren. Onder meer de Gezinsbond en Test-Aankoop steunen die vraag. Voorts ziet Greenpeace maar één oplossing om de gezondheidsrisico's van de overmatig gebruikte pesticiden écht te counteren: overschakelen op duurzame, ecologische landbouw zónder chemische bestrijdingsmiddelen. Vandaag ontsnapt immers niemand meer aan blootstelling: sommige bestrijdingsmiddelen komen gewoon aanwaaien met de wind.

Geïnspireerd door het Greenpeace-rapport legde Humo zes stellingen voor aan professor Bruno Schiffers (Universiteit Luik), expert ter zake.

1. Landbouwers lopen het grootste gezondheidsrisico.

Bruno Schiffers «Dat klopt, omdat zij ook de meeste pesticiden gebruiken. Het gaat dan in de eerste plaats over neurologische problemen, zoals de ziekte van Parkinson. Landbouwers gebruiken immers vooral insecticides die bijna allemaal inwerken op het zenuwstelsel. Immuniteitsproblemen komen op de tweede plaats, wat dan weer het risico op op lymfomen en bepaalde kankers kan verhogen.

»Maar je moet beseffen dat iederéén vandaag blootgesteld wordt aan pesticiden, niet alleen professionele gebruikers. De meesten van ons komen ermee in aanraking via voedsel, maar pesticiden zitten ook in de lucht, in het milieu, in het water, noem maar op. Het is een enorme uitdaging om besmetting van niet-professionele gebruikers te vermijden.

'Appels worden 40 keer en aardappelen 20 tot 25 keer per jaar besproeid'

»Ik onderzoek nu de aanwezigheid van pesticiden op snijbloemen zoals rozen. Op sommige rozen heb ik sporen van twíntig verschillende bestrijdingsmiddelen aangetroffen. Dat houdt in de eerste plaats risico’s in voor de bloemist, maar ook voor de consument.

»Je moet er in de vele tuincentra eens op letten: in de serres zie je geen enkel insect op de bloemen zitten. Nochtans kunnen vliegen, muggen en alle mogelijke insecten daar vrij binnen- en buitenvliegen. Je ziet er geen omdat de bloemen vaak met insecticide besproeid worden voor de deuren opengaan. Wie die bloemen koopt, loopt dus ook een risico.»

2. Chronische blootstelling aan pesticiden verhoogt het risico op bepaalde kankers

Schiffers «Dat verhaal is erg complex, omdat het bijzonder moeilijk is om te bewijzen dat één pesticide een bepaalde kanker veroorzaakt. Behalve voor glyfosaat dat nu als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’ geklasseerd is, is het voor de gewone bevolking niet aangetoond dat pesticiden het risico op kanker verhogen. Zelfs voor de risicogroep van de boeren is er nog onduidelijkheid.

»Het aantal kankers bij landbouwers ligt in het algemeen trouwens lager dan bij de rest van de bevolking, omdat zij vrij gezond leven: ze zijn fysiek actief, roken minder, zijn veel buiten. Maar boeren hebben wél vaker melanomen, omdat ze zo veel in de zon werken. Ook prostaatkanker, lymfomen en hersentumoren komen vaker voor – kankers die typisch worden aangetroffen bij mensen die blootgesteld zijn aan chemicaliën.

»De agrochemie weerlegt dat met het argument dat pesticiden niet de enige »chemicaliën zijn waarmee boeren werken. Ze gebruiken ook meststoffen, brandstof voor hun machines, noem maar op.

»Bovendien is de samenstelling van pesticiden de voorbije vijftig jaar voortdurend veranderd, waardoor boeren met heel veel verschillende soorten stoffen in aanraking zijn gekomen. Dat maakt het plaatje zo mogelijk nóg complexer. Het verband is niet zo eenduidig als tussen sigaretten en longkanker: daar wéét je dat rokers jarenlang dezelfde stof hebben geïnhaleerd.

'Op sommige rozen vind je sporen van twintig verschillende bestrijdingsmiddelen. Dat is gevaarlijk voor de bloemist én de consument'

»Vaak zijn er onvoldoende epidemiologische gegevens die exact kunnen vertellen hoe groot het gezondheidsrisico van pesticides is voor gewone burgers of voor professionele gebruikers zoals boeren.

»Maar soms is dat ook niet nodig. Zo tonen tientallen studies een verband aan tussen blootstelling aan bepaalde pesticides en een verhoogd risico op de ziekte van Parkinson. Dat volstaat om te kunnen zeggen dat ze gevaarlijk zijn.»

3. Glyfosaat moet verboden worden voor hobbytuinders.

Schiffers «Het gebruik moet zeker beperkt worden, want de stof is erg gevaarlijk. Glyfosaat is bovendien één van de meest gebruikte pesticiden ter wereld. En hobbytuinders zijn zich nauwelijks bewust van de risico’s. In een tuincentrum krijgen ze wel informatie over de werkzaamheid ervan, maar amper over de toxiciteit.

»Uit voorzorg zijn er voor hobbytuinders in België wel gebruiksklare verpakkingen met lagere concentraties, maar dat volstaat niet. Toen ik het het middel uittestte, merkte ik hoe snel je toch besmet raakt.

»Ik kreeg net het bericht dat de FOD Volksgezondheid het nog te vroeg vindt om al over te gaan tot een verbod, ze wachten op meer gegevens. Onbegrijpelijk dat België het principiële standpunt van zeven internationale experts in twijfel trekt, onder het voorwendsel dat de Europese Voedselveiligheidsautoriteit nog geen standpunt heeft ingenomen.Terwijl je er zeker van mag zijn dat de Wereldgezondheidsorganisatie niet over één nacht ijs gaat.

»Vandaag zijn er trouwens aanwijzingen dat glyfosaat het natuurlijke evenwicht van darmflora zou verstoren, wat de bacterie Clostridium botulinum zou bevoordelen. Die bacterie kan het toxine botuline vrijgeven in het bloed, waaraan dieren kunnen overlijden. Wetenschappelijk onderzoek heeft dat aangetoond, maar een ander onderzoek – gesponsord door het ministerie van Landbouw – heeft daar ook al vraagtekens bij gezet. Om maar te zeggen: het blijft complex.»

4. De brede bevolking wordt vandaag blootgesteld aan een cocktail van pesticides.

Schiffers «Dat klopt. Het grootste gezondheidsrisico voor gewone burgers zijn de residu’s in voedsel. Binnenkort publiceert het Federaal Voedselagentschap een risicoanalyse voor de Belgische bevolking. Ze hebben tussen 2008 en 2013 meer dan tienduizend stalen genomen van Belgische groentes, fruit en granen.

»Het goede nieuws: de gemeten residu’s voor alle pesticides blijven onder de veiligheidsnorm. Het slechte nieuws: per voedingsproduct tref je wél residu’s van steeds meer verschillende pesticiden aan. Meestal zijn het bestrijdingsmiddelen die ná de oogst gebruikt worden voor de opslag van aardappelen, sinaasappels of appels.

»De boeren proberen voor elke plaag een specifiek pesticide te gebruiken, maar dat betekent ook dat het aantal producten per gewas stijgt. Waarschijnlijk is dat ook strategisch: ze zijn bang om de norm te overschrijden als ze te vaak hetzelfde product gebruiken.

'In de serres van tuincentra zie je geen enkel insect op de bloemen zitten, omdat ze vaak met pesticiden zijn besproeid voor de deuren opengaan'

»Appels worden 40 keer en aardappelen 20 tot 25 keer per jaar besproeid, wat vandaag betekent dat je een cocktail van vijf tot acht verschillende residu’s aantreft op elke appel. Het probleem is dat de risico's enkel apart, per actieve stof geëvalueerd worden. Wat het gecombineerde gezondheidsrisico van zo’n cocktail is, weet helaas niemand.

»Bovendien krijg je niet alleen meer residu’s per voedingsproduct binnen, je treft ze vandaag ook overál aan: op groente, fruit, in het water, in je wijn, je vlees, gevogelte, vis, in de lucht, in het milieu. Die residu's in het voedsel vormen in het bijzonder voor ongeboren kinderen, zwangere vrouwen en kleine kinderen een risico. Sommige chemicaliën kunnen bij de zich ontwikkelende baby in de baarmoeder terechtkomen op het moment dat alle organen zich ontwikkelen.»

5. Bij kinderen die blootgesteld zijn aan hoge doses in de baarmoeder zijn onder meer vertraagde cognitieve ontwikkeling, gedragsstoornissen en aangeboren afwijkingen gemeld.

Schiffers «Vorig jaar heeft het EFSA, the European Food Safety Authority, in een rapport gesteld dat twee pesticiden – van de neonicotinoïden die gekend zijn voor de schadelijke gevolgen voor bijen – mogelijk een negatief effect hebben op de ontwikkeling van het menselijk zenuwstelsel. Meer in het bijzonder op de hersenstructuren die betrokken zijn bij leerprocessen en bij het geheugen. Hoewel er meer onderzoek nodig was, maande de EFSA meteen aan tot voorzichtigheid. Als pesticiden de ontwikkeling van belangrijke delen van de hersenen bij foetussen kunnen verstoren, is dat uiteraard gevaarlijk.

»Vijftien jaar geleden wisten we al dat vrouwen via borstvoeding ook een deel van de vervuilende stoffen waar ze zelf aan blootgesteld zijn – waaronder pesticiden – kunnen doorgeven aan hun kind. Als de concentratie vervuilende stoffen in het milieu te klein is om te meten, kun je vervuiling op bevolkingsniveau zelfs achterhalen door het gehalte aan organochloorpesticiden in moedermelk te meten. Ik vertel mijn studenten al jaren dat ze via moedermelk de chemische vervuiling in België kunnen vergelijken met die in Duitsland of pakweg Soedan.»

6. Sinds begin dit jaar mogen openbare diensten geen pesticides meer gebruiken.

Schiffers «Dat is een zéér goede zaak, want iedereen weet dat de vervuiling van het grond- en oppervlaktewater vooral veroorzaakt wordt door het gebruik van herbiciden zoals Roundup in publieke ruimtes. Ik hoop dat de regering pesticiden ook volledig verbiedt voor hobbytuinders.

»Zeker nu, in de lente, grijpen veel mensen naar die bestrijdingsmiddelen om het snel groeiende onkruid in hun tuin of op de oprit te bekampen. Maar die sijpelen in de grond en komen uiteindelijk in het oppervlakte- en grondwater terecht. Vandaag vind je daar nog steeds sporen producten die allang verboden zijn.

»We moeten mensen leren dat er alternatieven zijn. En wat is er trouwens mis met wat bloemen in je gazon?»


Bekijk het effect van overschakelen op organisch, pesticidenvrij voedsel:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234