Humo's Quarantaine-Q&ABeeld Jeroom

Humo'sQuarantaine-Q&A

Krijgen we nog zo'n pandemie? Is corona goed of slecht voor het klimaat? Hoe houdt u stress binnen de perken?

Stadspleinen, parken en sportterreinen liggen er leeg en verlaten bij, ziekenboegen blijven vollopen, in huiskamers begint de eerste verveling toe te slaan, virologen lijken om het vaakst op tv te willen komen en zelfs Martine Tanghe leek gisteren zorgelijker dan gewoonlijk te kijken. Wij proberen een straaltje licht in de duisternis te brengen met enige pertinente antwoorden op weer enkele prangende pandemievragen.

Hoe groot is de kans dat we nog zo’n pandemie krijgen?

Deze pandemie is niet de eerste en het zal ook niet de laatste zijn. Experts waarschuwen al zeer lang voor de gevaren van coronavirussen, waartoe ook SARS-CoV-2 behoort. Alleen al de laatste twintig jaar waren die verantwoordelijk voor, de huidige pandemie meegerekend, drie grote epidemieen. Dat de meeste uitbraken in Azië en Afrika beginnen, is geen toeval. In die continenten is een verstedelijking aan de gang die tientallen miljoenen mensen aantrekt. Omdat die steden uit hun voegen barsten, moet er massaal bos gekapt worden. Zo wordt de kans veel groter op contact tussen mensen of gedomesticeerde dieren en wilde dieren, die vaak gastheer zijn van virussen die al dan niet via een tussenstation op de mens kunnen overspringen. 

De coronavirussen die de recente grote uitbraken hebben veroorzaakt, sprongen allemaal van vleermuizen of vleerhonden via andere dieren (kamelen, civetkatten) op de mens over. Omdat hun leefgebied door ontbossing maar ook door het veranderende klimaat steeds kleiner wordt, neemt de populatie van roofdieren af, wat sommige knaagdieren – ook dragers van allerlei virussen – vrij spel geeft. De toekomst oogt weinig hoopgevend: de verwachting is dat de verstedelijking in Afrika en Azië zich nog zal doorzetten. 

Wat het gevaar nog vergroot, is de manier waarop er op die continenten met dieren wordt omgegaan. Op drukke dierenmarkten worden verschillende soorten (ook wilde) dieren verhandeld en geslacht, maar de kleinschalige landbouw, waarbij gezinnen op een beperkte oppervlakte enkele varkens of kippen houden, verhoogt de kans op de overdracht van virussen. Net als de consumptie van vlees van wilde dieren, bushmeat, nog steeds een courante praktijk in sub-Saharisch Afrika. Een onderschatte factor is ook de in Azië zeer populaire en wetenschappelijk dubieuze traditionele Chinese geneeskunde, die naast kruidenmengsels ook gebruikmaakt van ingrediënten als berengal, neushoornpoeder en onderdelen van slangen, schubdieren en andere exotische dieren. Voorts maken experts zich zorgen over plekken als Florida, waar exotische huisdieren waar de eigenaars op uitgekeken zijn, in de natuur worden gedumpt. De subtropische moerassen daar zijn de ideale biotoop om virussen tussen de losgelaten exoten en lokale wilde diersoorten te laten overspringen, met mogelijk gevaarlijke mutaties als gevolg.

 Volgens experts is het daarom niet de vraag óf er hierna nog een pandemie komt, maar wannéér. Om een idee te geven wat er in jungles en regenwouden zoal op de loer ligt: tien jaar geleden, na de SARS-uitbraak, werd Predict in het leven geroepen, een Amerikaans project dat wereldwijd virussen opspoort en onderschept vóór ze op mensen overgaan en een epidemie doen uitbreken. Predict vond meer dan duizend nieuwe virussen, waaronder een nieuwe stam van ebola en 92 coronavirussen. De onderzoekers van Predict hoopten ook het Global Virome Project van de grond te krijgen, waarbij alle virussen die in dieren in de hele wereld circuleren genetisch in kaart worden gebracht. Virologen schatten dat meer dan 800.000 virussen nog niet ontdekt zijn. Dat project is er niet gekomen, onder andere wegens de hoge kostprijs. Meer nog: Predict, dat ook vijfduizend virusjagers in arme Afrikaanse en Aziatische landen heeft opgeleid, werd door de Amerikaanse overheid eind vorig jaar geruisloos afgevoerd. De kosten van het Global Virome Project werden op 3 miljard dollar geschat. Een schijntje van wat de huidige pandemie de wereld zal kosten.

Is dit nu goed of slecht nieuws voor het klimaat?

Het stilvallen van het auto- en vliegverkeer en een groot deel van de industriële activiteit is op korte termijn uiteraard goed nieuws voor het klimaat. In China, het land met ’s werelds grootste CO2-uitstoot, werd tijdens de lockdown een kwart minder C02 in de atmosfeer geblazen, of zo’n 200 megaton. Crisissen uit het verleden leren echter dat zo’n effect van zeer korte duur is en, als de economie een doorstart maakt, zeer snel verdwijnt. Tijdens de economische terugval na de financiële crisis van 2008 werd er 3 procent minder CO2 uitgestoten, maar zodra de economie zich herpakte, steeg dat snel naar het normale niveau. De economische schok en de enorme kapitaalvolumes die nu worden vrijgemaakt om de economie weer aan de praat te krijgen, zijn volgens sommige klimaatactivisten een unieke kans om het hele systeem groener en duurzamer te maken, maar dat zal wellicht een droom blijven. 

Na de financiële crisis van 2008 pompte de Amerikaanse president Barack Obama 30 miljard dollar in projecten rond en research naar hernieuwbare energie. De kans dat Donald Trump dat voorbeeld volgt, is zeer klein. Noodlijdende luchtvaartmaatschappijen kregen van hem bijvoorbeeld al miljarden overheidssteun toegezegd. De verwachting is dat de CO2-uitstoot van de luchtvaart – goed voor 2 à 3 procent van de wereldwijde uitstoot – tegen 2050 zal verdrievoudigen. Er wordt ook met argusogen gekeken naar China. President Xi Jinping wil de groei weer aanzwengelen met een enorm stimuleringspakket en, als het verleden een indicatie mag zijn, zal er vooral in weinig klimaatvriendelijke infrastructuur worden geïnvesteerd. 

In Europa zou de Groene Deal die in februari bekend werd gemaakt, onder druk kunnen komen: dat plan moet van Europa tegen 2050 het eerste klimaatneutrale continent maken, maar enkele nog deels op steenkool draaiende lidstaten toonden zich al koele minnaars en kunnen de recessie aangrijpen om het plan opnieuw te bekijken. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) waarschuwt dat de pandemie een zeer negatieve invloed zal hebben op de globale investeringen in hernieuwbare energie en de inspanningen om de CO2-uitstoot te verminderen. Het roept overheden ook op stimuleringsprogramma’s uit te werken voor investeringen in klimaatvriendelijke en groene technologie. Wellicht een kreet in de woestijn. 

Klimaatactivisten denken eerder dat landen en bedrijven hun investeringen in groene energie de komende tijd fors zullen terugschroeven of afbouwen en in de eerste plaats aan hun economische overleven op korte termijn zullen denken. En dat alle goede voornemens tijdelijk en mogelijk zelfs definitief vergeten worden. Anderen wijzen op de parallellen tussen de pandemie en de opwarming van de aarde. Net als de huidige pandemie is de opwarming een crisis waar wetenschappers al lang voor waarschuwen, die zeer grote gevolgen zal hebben én waar de wereld zich wel degelijk op kan voorbereiden, als landen en regeringen er tenminste in slagen om samen te werken.

Hoe kun je je virus-stress binnen de perken houden?

Omdat uw immuunsysteem uw belangrijkste wapen tegen het virus is, kunt u het maar beter in vorm houden, bijvoorbeeld door zo weinig mogelijk stress te hebben. Langdurige of chronische stress kan de werking van het immuunsysteem en dus de weerstand tegen virussen en bacteriën aantasten. En er speelt nog een indirect effect: mensen die onder stress staan, grijpen sneller naar tabak en alcohol, eten minder gezond en slapen te weinig, wat een negatieve impact op het immuunsysteem heeft. Een goede remedie tegen stress is lichaamsbeweging, maar volgens experts kunt u uw stress ook verminderen met enkele eenvoudige trucjes. Stelt u zich om te beginnen mentaal flexibeler op. In deze onzekere tijden kan krampachtig vasthouden aan strikte denkpatronen stress nog verergeren. Als weinig of niets nog hetzelfde is, moet u zich daaraan aanpassen. Het lijkt vanzelfsprekend, maar voor velen is het dat blijkbaar niet. 

Volgens psychologen is het ook belangrijk in te zien dat het volstrekt normaal is om nu gestresseerd of onrustig te zijn. Het advies is uw gevoelens en gedachten niet te veroordelen of te bestrijden, maar ze te aanvaarden en een plaats te geven. Voorts laat u ook best de verwachting los dat alles normaal zou moeten verlopen. Het heeft geen zin om er een drama van te maken als iets – de weekplanning, het thuisonderwijs van de kinderen, de aankoop van honderd rollen wc-papier – niet loopt zoals het zou moeten. Aanvaard het en laat het geen bron van stress worden. Eveneens nuttig om uw stressniveau binnen de perken te houden, zijn contacten met vrienden en familieleden via de telefoon of e-mail. Of, nog beter: via videochat. Gesprekspartners echt zíén, ook al is het in korrelige vorm, maakt toch een verschil. 

En voor wie tijd te veel heeft, is het nu misschien het moment om met meditatie kennis te maken. Mediteren helpt u niet alleen beter omgaan met stress, recent onderzoek lijkt uit te wijzen dat het ook een gunstige invloed heeft op het immuunsysteem. Zoals wel vaker is YouTube een onuitputtelijke bron van inspiratie. En anders kan ‘Het no-nonsense meditatieboek’ van neuroprofessor Steven Laureys als een uitstekende én op harde wetenschap gestoelde introductie dienen. In dat boek zijn ook een paar eenvoudige instapoefeningen te vinden. Aan de slag! 

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234