Ik ben Emma - Kristien HemmerechtsBeeld De Geus

BOEK★★★☆☆

Kristien Hemmerechts: ‘Ik ben Emma’

‘Haar boeken maken me zo gek dat ik haar schedel zou willen inslaan met haar eigen scheenbeen.’ Dat zeggen wij niet, dat zei Mark Twain. En hij had het niet over Kristien Hemmerechts, maar over Jane Austen. Alleen heeft de Antwerpse schrijfster in haar nieuwe roman ‘Ik ben Emma’ haar Britse voorgangster zo nauwkeurig nagebootst, dat ze van geluk mag spreken dat de geestelijke vader van Tom Sawyer en Huckleberry Finn al lang genoeg dood is om haar niet meer met haar eigen beenderen te komen bedreigen.

Na de tientallen bewerkingen voor film en televisie, de manga en de literaire adaptaties waarin weerwolven en vampieren aan het verhaal werden toegevoegd, pende ook Kristien Hemmerechts haar versie van Jane Austens klassieker ‘Emma’ neer. In ‘Ik ben Emma’ is de 21-jarige protagoniste geen 19de-eeuwse jongedame uit de betere kringen meer, maar een maagdelijke millennial die zelf geen zin heeft in een relatie, maar zich wel een uitstekende koppelaarster waant. Austens klassenbewustzijn werd vervangen door racisme, de bals door barbecues en een klassiek huwelijksaanzoek door condooms met chocoladesmaak.

De plotstructuur van ‘Emma’ bleef wél grotendeels ongewijzigd, en ook de licht ironische toon waarmee Hemmerechts de mores van verschillende generaties onder de loep neemt, is vintage ­Austen. Jammer genoeg nam ze in haar ­hedendaagse ­hervertelling van het boek uit 1815 ook een paar dingen over waaraan Twain en een tijdgenoot als Ralph Waldo Emerson zich al ergerden: onpersoonlijke personages en een veeleer vlakke vertelstijl, geplaagd door banale narratieve ballast.

Jane Austens ‘Emma’ is een zedenschets en ook Kristien Hemmerechts heeft met ‘Ik ben Emma’ duidelijk de ambitie om de gebruiken en omgangsvormen van een bepaalde generatie te beschrijven. De 65-jarige auteur beleefde plezier aan het verzinnen van dialogen waarmee haar personages zichzelf te kijk zetten, maar de jongeren die ze liefdevol op de korrel neemt, hebben al een literaire vertegen­woordigster. De vrouw die weleens de Jane ­Austen van de Snapchat-generatie wordt genoemd, heet Sally Rooney en zij staat, zeer in tegenstelling tot Hemmerechts, midden in de millennialwereld die ze beschrijft. Hemmerechts’ blik blijft die van een telg van een oudere generatie die verwonderd, maar soms ook iets te meewarig naar het jonge volkje staart. De docente letterkunde en creatief schrijven heeft haar studenten wellicht nauwgezet geobserveerd, maar kon niet verhinderen dat er een belerend toontje in de vertelstem van ‘Ik ben Emma’ is geslopen. Vooral de manier waarop ze probeert aan te tonen hoe zelfs de ruimdenkendste bleekscheet nooit helemaal aan racistische vooroordelen ontsnapt, is nogal opzichtig. Elk personage krijgt zijn eigen momentje van hypocrisie.

Familiale en seksuele relaties lopen als een rode draad door het oeuvre van Kristien Hemmerechts. Waarom ze plots Jane Austen dacht nodig te hebben om daar opnieuw haar zeg over te doen, blijft een raadsel. De geëngageerde schrijfster heeft zowel in haar fictie als in haar non-fictie vaak zinnige dingen te melden over de tijden waarin we leven. Haar inzichten over impliciet en expliciet racisme, migratie en seksualiteit in Instagramtijden waren wellicht beter overgekomen als ze niet zo hardnekkig in het 19de-eeuwse korset van een comedy of manners waren gepropt.

 Als een oefening in literair buikspreken is ‘Ik ben Emma’ geen mislukking. Of baldadige mopper­snorren als Mark Twain er nu van zouden houden of niet, bij momenten vindt Hemmerechts precies de juiste manier om het karakteristieke geluid van Jane Austen een echo in de 21ste eeuw te geven, maar in haar volgende roman mag ze gerust weer met haar eigen stem spreken.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234